22/11/2023
CÔNG NĂNG và THẨM MỸ
Lúc nào cũng phải một mất, một còn?
Một trong những câu hỏi khó đối với một kiến trúc sư mới ra trường, có vài năm kinh nghiệm, hoặc thậm chí nhiều năm kinh nghiệm trong nghề, đó là: “Có khả năng đạt được sự cân bằng giữa công năng và thẩm mỹ trong kiến trúc được hay không?”
Thông qua kinh nghiệm, sự quan sát, cũng như những trải nghiệm có phần đau thương của chính mình, tôi nghĩ sự cân bằng đó là điều hoàn toàn có thể xảy ra, nhưng không phải theo kiểu duy ý chí mà các kiến trúc sư, trong đó có cả tôi đã từng mắc phải, chủ quan cho là nó cân bằng thì nó sẽ cân bằng, rất ngớ ngẩn. Sự cân bằng giữa công năng và thẩm mỹ trong kiến trúc phải được thông qua một cách tiếp cận toàn diện, có chủ ý và chu đáo. Dưới đây là các chiến lược được tôi đúc kết lại từ trải nghiệm cá nhân, có thể giúp giải quyết vấn đề này, hãy cố gắng đọc hết, dù dài:
1. Hiểu biết toàn diện về nhu cầu của khách hàng.
Làm việc chặt chẽ với khách hàng để hiểu các yêu cầu và sở thích cụ thể của họ, bao gồm lối sống, thói quen và bất kỳ cân nhắc đặc biệt nào của họ. Điều này sẽ đảm bảo rằng thiết kế phản ánh nhu cầu về mặt công năng của họ đồng thời kết hợp được với sở thích thẩm mỹ của họ và cả kiến trúc sư. Đặc biệt lưu ý, nếu ở bước này hai bên có quan điểm thẩm mỹ trái ngược nhau và đều không thể thỏa hiệp được với đối phương, thì từ vị trí của một người tư vấn thiết kế, kiến trúc sư nên tư vấn cho khách hàng một số đơn vị thiết kế khác phù hợp với họ hơn. Việc này sẽ giúp cả hai bên không phải mất thời gian và giữ được mối quan hệ tốt với nhau, kể cả chưa có cơ hội hợp tác. Đừng “cố đấm ăn xôi!” Đau lắm, mà lại còn bị đầy bụng vì không tiêu hóa được!
2. Tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng.
Đặc biệt ưu tiên nghiên cứu kỹ càng bối cảnh, văn hóa, sau đó, nghiên cứu các xu hướng thiết kế, vật liệu và công nghệ mới nhất để kết hợp các yếu tố chức năng giúp nâng cao trải nghiệm người dùng mà không làm ảnh hưởng đến tính thẩm mỹ/tính văn hóa chung của dự án. Lao động cật lực là một trong những yếu tố then chốt của bước này, trong lúc đào sâu nghiên cứu, chúng ta sẽ tìm ra câu trả lời căn cốt để giải được bài toán về công năng và thẩm mỹ, thậm chí là nhiều bài toán khác trong giai đoạn thiết kế.
3. Hợp tác với các chuyên gia.
Hợp tác với các kỹ sư, thợ xây dựng và các chuyên gia khác để đảm bảo thiết kế không chỉ đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ mà còn tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn và quy định của công trình. Điều này nằm ở mục số 3 bởi vì nó cũng là điều tối quan trọng để quyết định chất lượng của một dự án đảm bảo được cả tính công năng và thẩm mỹ. Hầu hết, chúng ta sẽ triển khai việc này sau khi đã vẽ xong phương án sơ bộ (concept), đây là một điều vô cùng sai. Vì khi đó, nếu phương án của bạn không có khả năng đáp ứng được các vấn đề về chịu tải cơ bản của một công trình, hoặc đơn giản chỉ là việc các bạn quên phân bổ hộp kỹ thuật cho công trình, thì khả năng rất cao các bạn sẽ phải làm lại toàn bộ phương án. Thời gian của chúng ta được quy ra thành tiền, nên đừng lãng phí nó nếu bạn đã hiểu được quy trình đúng là như thế nào.
4. Ưu tiên công năng trong các giai đoạn thiết kế ban đầu.
Bắt đầu quá trình thiết kế bằng cách tập trung vào các yêu cầu công năng của không gian, chẳng hạn như bố cục không gian, luồng giao thông và khả năng sử dụng. Sau khi thiết lập một dây chuyền công năng vững chắc rồi, hãy kết hợp các yếu tố thẩm mỹ bổ sung cho thiết kế công năng đó. Đừng lo rằng việc này sẽ hạn chế khả năng sáng tạo của các bạn, vì khả năng sáng tạo nếu đã có thì không điều gì có thể kiềm hãm được, chỉ là với kiến trúc các bạn cần thêm một chút khô khan và tỉnh táo ở giai đoạn đầu để làm nền tảng cho sự sáng tạo của bạn được bay xa hơn sau này mà thôi, hãy tin tôi, nếu làm được, sự sáng tạo và thẩm mỹ của bạn lúc này mới thật sự có giá trị đối với khách hàng.
5. Tối ưu hóa không gian.
Có thể tối đa hóa tiện ích của không gian sẵn có bằng cách sử dụng các giải pháp thiết kế thông minh, chẳng hạn như đồ nội thất đa chức năng, kho lưu trữ tích hợp và cách bố trí linh hoạt có thể thích ứng với nhu cầu ngày càng tăng. Nhưng lưu ý, những cách trên đây là chữa phần ngọn, gốc vẫn y nguyên và sẽ phát sinh vấn đề sau vài năm sử dụng, nếu công trình được ấn định chỉ sử dụng vài năm thì có thể áp dụng các cách trên. Việc tối ưu hóa này tưởng dễ nhưng là dễ “ngủm,” vì rõ ràng để vừa đáp ứng nhu cầu khách hàng, vừa đáp ứng đủ không gian để sinh hoạt tiện nghi nhưng vẫn đảm bảo thẩm mỹ chưa bao giờ là việc dễ, các bạn kiến trúc sư trẻ chưa nhiều kinh nghiệm sẽ dễ rơi vào cảnh nếu thấy nhà nhiều đồ thì cho nhiều tủ nhất có thể vào để chứa đồ, sau lại bị khách hàng bảo là sao nhà toàn tủ là tủ không có chút không gian để thở, để thay đổi không gian, tủ nhiều khô cứng, không mua thêm được đồ mới bla bla bla,… Đây thật sự là một vấn đề khó và nếu bàn thì rất dài, nên sẽ có một bài về cách để tối ưu hóa không gian (bất kỳ) dành cho các bạn sau.
6. Duy trì giao tiếp cởi mở.
Liên tục tương tác với khách hàng trong suốt quá trình thiết kế để đảm bảo rằng các giải pháp thiết kế được đề xuất phù hợp với yêu cầu công năng và sở thích thẩm mỹ của họ. Mục này chắc không cần phải nói thêm, giao tiếp chính là chìa khóa, chìa khóa này mở đi đâu thì còn tùy vào kỹ năng giao tiếp và khai thác thông tin của các bạn, việc duy trì giao tiếp sẽ giúp bạn và khách hàng hiểu nhau hơn, thân quen hơn, nên nhớ, bạn có thể không chỉ làm việc với họ mỗi một lần này đâu. Kiến trúc là một ngành rất khó để có thể giao tiếp với khách hàng, vì ta và họ đôi khi sẽ nói hai ngôn ngữ khác nhau, nên ba từ khách-hàng-quen là một điều vô cùng quý đối với một kiến trúc sư.
7. Lặp lại và tinh chỉnh.
Liên tục xem xét và tinh chỉnh thiết kế để cân bằng cả công năng và tính thẩm mỹ, có tính đến mọi yêu cầu đang phát sinh hoặc những thay đổi trong phạm vi dự án. Quy trình làm một dự án luôn bao gồm sự phản biện liên tục, nhìn lại liên tục, lặp đi lặp lại thiết kế để xem đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về công năng cũng như thẩm mỹ chưa, tinh chỉnh mọi điểm dư thừa/thiếu sót xảy ra trong toàn bộ quá trình thiết kế. Điều này thể hiện cái tâm của một người kiến trúc sư dành cho mỗi một dự án mà họ nhận, chu toàn và tỉ mỉ là điều tối thiểu mà một kiến trúc sư nên có, nếu chưa có, hãy luyện tập, người tốt nghiệp khoa kiến trúc ngày càng nhiều, các bạn nghĩ tố chất để các bạn cạnh tranh với họ là gì?
Tóm lại, dù tiêu đề là cách để bạn có thể cân bằng được công năng và thẩm mỹ của một dự án kiến trúc nhưng nếu bạn đã đọc đến đây, tôi nghĩ bạn đã hiểu rằng, để làm được điều đó, trước tiên, bạn phải là một kiến trúc sư có tâm với nghề. Và để trở thành người đó các bạn phải hiểu và thực hành tất cả những điều ở trên, kiên trì rèn luyện qua năm tháng để đạt được những kỹ năng cần có của một kiến trúc sư. Tất cả 7 điều ở trên đều là bài học xương máu tôi rút ra sau 13 năm làm nghề, tôi mong ít nhất mình góp được một phần để đẩy các bạn đi nhanh hơn mà không phạm phải những sai lầm như tôi đã từng.