Đỗ Minh Hoàng PD

14/07/2026

THÔNG BÁO MỞ LỚP PHIÊN DỊCH
Các bạn quan tâm và đã nhắn tin hỏi về các lớp phiên dịch, nay có thể đăng ký học lớp tiếp theo khai giảng cuối tháng 7/2026.
𝟏. 𝐁𝐚𝐬𝐢𝐜 𝐂𝐨𝐧𝐬𝐞𝐜𝐮𝐭𝐢𝐯𝐞 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐩𝐫𝐞𝐭𝐢𝐧𝐠 - Phiên dịch nối tiếp (CI Level 1)
• Thời gian học: 18:00 – 19:30, tối Thứ Ba & Thứ Năm
• Khai giảng: 21/7/2026. Dự kiến kết thúc 20/8/2026
• Thời lượng: 10 buổi học qua Zoom
• Đối tượng: người muốn làm quen với kỹ năng dịch nối tiếp. Trình độ tiếng Anh từ C1 là một lợi thế khi theo học.
• Nội dung chính:
- Active listening
- Message analysis
- Memory prompts: logical, visual, structural
- Consecutive interpreting (CI) without notes
- Note-taking for CI
- Being plausible
- CI with notes: coordination of sub-skills
- Giving feedback on interpreter's performance
Giảm học phí cho các bạn đăng ký sớm. Xem hướng dẫn chi tiết và đăng ký học lớp CI Level 1 tại đây:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfje4pQNdLQ8e50_iO1kQ0uF_uQqgUoOB9ab1vO1E6DIOfvLQ/viewform?usp=dialog
Link đăng ký sẽ đóng sau ngày 21/7/2026.
𝟐. 𝐁𝐚𝐬𝐢𝐜 𝐒𝐢𝐦𝐮𝐥𝐭𝐚𝐧𝐞𝐨𝐮𝐬 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐩𝐫𝐞𝐭𝐢𝐧𝐠 - Phiên dịch đồng thời (SI Level 1)
• Thời gian học: 20:00 – 21:30, tối Thứ Hai & Thứ Tư
• Khai giảng: 20/7/2026. Dự kiến kết thúc 19/8/2026
• Thời lượng: 10 buổi học qua Zoom
• Đối tượng: người đã biết về phiên dịch, công việc đôi khi đòi hỏi cần thêm dịch đồng thời (SI), nhưng chưa được làm quen với kỹ năng dịch này. Trình độ tiếng Anh từ C1 là một lợi thế khi theo học.
• Nội dung chính
- Listening & analysis
- Segmentation (chunking)
- Attention splitting
- Shadowing
- Lag management (décalage)
- Reformulation / Paraphrasing
- SI with text (sight translation)
- Self-monitoring
Giảm học phí cho các bạn đăng ký sớm. Xem hướng dẫn chi tiết và đăng ký học lớp SI Level 1 tại đây:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeolFHXAG26nnqoiwPRb3WlbYOfPDrsLklkIySjVUaZ3dDDgw/viewform?usp=dialog
Link đăng ký sẽ đóng sau ngày 20/7/2026.
𝟯. 𝗔 𝗳𝗿𝗲𝗲 𝗱𝗲𝗺𝗼 𝘀𝗲𝘀𝘀𝗶𝗼𝗻
Nhằm giúp các bạn học viên hiểu rõ hơn về nội dung và phương pháp giảng dạy, thầy tổ chức một buổi gặp gỡ trực tuyến để:
• Giới thiệu chương trình học
• Trả lời các câu hỏi từ học viên
• Dạy thử một phần nội dung của mỗi lớp để học viên trải nghiệm
Thời gian buổi demo: 8:30 - 9:30 pm, tối thứ Năm, ngày 16/7/2026
Hình thức: online qua Zoom
Đăng ký tham gia buổi demo tại đây:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdbF52n1z2qoONNrC7ioKfxvG04JONUgvWZdzUc8K60iN_Y3Q/viewform?usp=dialog
Sau khi đăng ký, bạn sẽ nhận được link Zoom qua email trước buổi demo.

21/06/2026

#𝟕𝟕. 𝐍𝐎𝐓𝐄-𝐓𝐀𝐊𝐈𝐍𝐆 𝐅𝐎𝐑 𝐈𝐍𝐓𝐄𝐑𝐏𝐑𝐄𝐓𝐈𝐍𝐆, 𝐅𝐑𝐎𝐌 𝐓𝐇𝐄𝐎𝐑𝐘 𝐓𝐎 𝐏𝐑𝐀𝐂𝐓𝐈𝐂𝐄

Trong các lớp phiên dịch cơ bản, học viên thường trải qua hai giai đoạn.

Đầu tiên là nghe-dịch không ghi chép để rèn kỹ năng nghe, phân tích và ghi nhớ thông điệp.

Sau đó mới chuyển sang nghe-dịch có ghi chép (note-taking for interpreting - NTI), khi học viên nhận ra rằng trí nhớ đơn thuần không đủ để đảm bảo độ chính xác và đầy đủ của bản dịch.

Một chức năng quan trọng của ghi chép trong thông dịch là "gửi bớt thông tin ra giấy để đầu óc được nhẹ hơn".

Phần lý thuyết chi tiết về ghi chép – NTI đã có ở các video này
Part 1: https://youtu.be/xFq_6jMjaUs
Part 2: https://youtu.be/nZoSvuYvZos
Part 3: https://youtu.be/HAnMRHGRVQQ

Trong buổi học đầu tiên về NTI, học viên sẽ luyện các bài tập minh họa lý thuyết, và các kỹ năng cơ bản nhất như: quyết định ghi gì, ghi thế nào, ghi ý thay vì ghi lời, kết hợp các ký hiệu (symbols), viết tắt (abbreviations) và ghi ở cả 2 ngôn ngữ (mixed codes), và nhất là ghi dọc ( ), ghi chéo (diagonal), tách ý (blocks) …

Với những đoạn dịch dài, việc quên lời nhưng nhớ ý ( ) đôi khi là một chiến lược hữu ích để đảm bảo sự trôi chảy. Tuy nhiên, trong nhiều tình huống thông dịch cộng đồng, việc nhớ chính xác các thông tin như con số, ngày tháng, tên riêng hay thuật ngữ lại là yêu cầu bắt buộc. Khi đó, ghi chép không nhằm thay thế trí nhớ mà giúp giảm tải cho trí nhớ.

Nói cách khác, việc nghe + hiểu + nhớ thông điệp luôn là bắt buộc, còn NTI thì lúc cần, lúc không cần.

Dưới đây là một số bài tập giúp học viên chuyển đổi từ hệ thống ghi nhanh thông thường sang hệ thống ghi chép để thông dịch – NTI (nhờ AI đọc hộ).

✍️Yêu cầu với mỗi đoạn băng:
• nghe hết rồi mới bắt đầu ghi,
• ghi theo chiều dọc, chéo
• dòng thưa (double),
• mỗi dòng 1-2 từ viết tắt, ký hiệu,
• mỗi đoạn chỉ chọn ghi khoảng 5 từ

Bài tập 1: chọn 5 từ để ghi
https://1drv.ms/u/c/50fff63e6506ab59/IQDkzYO4n8_6RJIvrOdMSS5mAcA57oy3L4zyQslgC6n3fJk?e=AVPzOd

Bài tập 2: liên kết ý + chọn ghi gì
https://1drv.ms/u/c/50fff63e6506ab59/IQDJ_cL6pDGwSLPqbL1v1Dm_Aa9sMwwevEiR4oejlWrms3E?e=8Jzk9Q

Bài tập 3: liệt kê dọc
https://1drv.ms/u/c/50fff63e6506ab59/IQATM8lmn2sUS5D7ySzGOk2kAVcNwOhx_yCsRPwYJ7d5dhs?e=6EvScV

Bài tập 4: ghi chéo
https://1drv.ms/u/c/50fff63e6506ab59/IQBE813oq268SYkSICc8W0TuAZG1DMWI1FqXCTdKjTuOKMk?e=hLwxxb

Bài tập 5: kết hợp ghi dọc + chéo + ký hiệu + viết tắt
https://1drv.ms/u/c/50fff63e6506ab59/IQDt8ZilkwieQ7jS0-Yd-5DlAV3c9A75H5bx4AQJCS4m_Ic?e=BB5gE1

Tóm lại, nếu bạn chỉ được phép ghi khoảng 5 từ cho mỗi đoạn băng.
Câu hỏi là: bạn sẽ chọn ghi những từ nào? Ghi thế nào?

👇Gợi ý về bản ghi tương ứng sẽ được đăng trong phần Comments. Nếu có cách ghi khác, hãy chia sẻ để mọi người cùng tham khảo.

16/06/2026

#76. FORM VÀ MEANING TRONG PHIÊN DỊCH CỘNG ĐỒNG

Chứng chỉ NAATI

Trong ngành y có bác sĩ đa khoa & bác sĩ chuyên khoa, thì trong hành nghề phiên dịch bên Úc (còn gọi là thông dịch – mình thích thuật ngữ này, nên sẽ thỉnh thoảng dùng cả 2) cũng chia thành Thông dịch viên tổng quát (CPI và CI) và Thông dịch viên chuyên ngành (CSI Health, CSI Legal và CCI). Bạn nào quan tâm có thể vào thẳng website của NAATI để tìm hiểu thêm.

Hồi mình thi NAATI năm 1998 thì có 5 bậc, và Chứng chỉ Phiên dịch Chuyên nghiệp (Professional Interpreter) của mình là ở bậc 3/5, bài thi hồi đó có cả ba chuyên ngành: pháp lý, y tế, và kinh doanh.

Điều mình muốn nhấn mạnh là bài thi NAATI, nhất là CPI và CI, thường yêu cầu khá nghiêm ngặt về form + meaning. Cho nên, một người có thể khá thành thạo dịch hội nghị, ngồi trong cabin 'bắn như gió', nhưng vẫn có thể trượt bài thi CI của NAATI.

***

Nhờ may mắn được thâm nhập khá sâu vào hệ thống đào tạo và hành nghề thông dịch ở cả Úc và Liên minh châu Âu (SCIC) nên mình thấy được sự giống và khác nhau khá thú vị về lý thuyết và thực tiễn đào tạo thông dịch ở 2 hệ thống này.

Ở các bài trước mình đã nói qua về khái niệm vs trong dịch thuật, về sự giống và khác nhau giữa phiên dịch hội nghị ( ) và phiên dịch cộng đồng ( ).

Như đã nói trong #75, thông dịch viên cộng đồng thường dịch các lượt đối thoại gồm chỉ một hoặc vài câu ngắn, có thể nhớ nguyên văn, khác với thông dịch hội nghị thường dịch các độc thoại dài đôi khi cả chục phút, chia thành các đoạn tương đối dài, chỉ có thể nhớ ý kết hợp với ghi chép (‘thường’ chứ không phải ‘luôn luôn’).

Cho nên quay trở lại câu chuyện form & meaning, phiên dịch cộng đồng thường ưu tiên truyền đạt ‘chính xác người nói vừa nói gì’. Lý tưởng nhất thì vẫn luôn là có cả form + meaning. Nhưng trong điều kiện ‘kém lý tưởng’, thì trong một số bối cảnh (đánh giá ngôn ngữ, tâm lý, pháp lý...), việc bảo tồn các đặc điểm hình thức của phát ngôn có thể quan trọng không kém, thậm chí quan trọng hơn việc tối ưu hóa thông điệp. Điều này ngược hẳn với lý thuyết về ‘nghĩa thuần khiết’ (Théorie du sens) của Seleskovitch trong phiên dịch hội nghị (sẽ bàn kỹ hơn ở post khác).

Thậm chí đã có lần khách hàng nhắc mình là: “Please translate exactly what he/she says, and don't interpret”. Tức là yêu cầu thông dịch viên không được tự ý diễn giải.

Nếu người nghe (bác sĩ tâm lý, nhi khoa, lão khoa, trị liệu ngôn ngữ, luật sư …) đang cố gắng đánh giá về ngôn ngữ, trí nhớ, hoặc tư duy của người nói, thì thông dịch viên nên cố giữ lại các dấu hiệu ngôn ngữ đó, thay vì 'làm sạch' câu nói.

Có những thủ pháp ( ) có thể ‘lợi hại’ để tối ưu hóa giao tiếp, đạt sự trôi chảy và thoát nghĩa trong dịch hội nghị, nhưng hệ quả của nó lại có thể ‘nguy hiểm’ trong dịch cộng đồng, ví dụ như: , , , , , … (sẽ viết kỹ hơn ở post khác).

Ví dụ, để dịch hiệu quả một bài phát biểu dài hàng chục phút, thì Lược bỏ (Reduction) đôi khi là một kỹ năng trong dịch hội nghị:
🔹 Diễn giả: “Ladies and gentlemen, distinguished guests, esteemed colleagues...”
🔹 Phiên dịch: “Kính thưa quý vị”
👉 Trong hội nghị sẽ không ai phàn nàn.

Nhưng trong dịch cộng đồng thì Reduction lại rất dễ trở thành lỗi. Ví dụ:
🔹 Bị can: “Tôi nghĩ là tôi gặp anh ta hôm đó.”
🔹 Thông dịch viên: “I met him that day.”
👉 Ở đây, yếu tố ‘rào đón’ (hedges) - “Tôi nghĩ” - đã bị lược bỏ. Một reduction rất nhỏ nhưng lời khai đã đổi từ ‘trí nhớ, không chắc chắn’ thành ‘thực tế khẳng định’. Hệ quả pháp lý có thể sẽ rất khác.

Các hình dưới đây là một số ví dụ kinh điển:

***

Nói đi thì cũng phải nói lại, thông dịch cộng đồng đôi khi cũng đòi hỏi bỏ form để giữ lấy meaning (như ví dụ của bạn Hoa Do).

Trong các câu sau mà dịch ‘nguyên form’ từ "tiền sữa" thành "milk money" thì chắc chắn nhân viên ở Centrelink sẽ không hiểu khách hàng đang muốn hỏi gì:
- “Em nghe bạn bè nói có tiền sữa của Chính phủ, không biết em có đủ điều kiện không?”
- “Hồ sơ tiền sữa của em nộp tuần trước rồi, không biết đã được duyệt chưa chị?”
- “Một tuần tiền sữa của em được bao nhiêu vậy chị?”

Thực ra, ‘tiền sữa’ ở đây là cách gọi dân dã của bà con mình về tiền trợ cấp nuôi con của chính phủ, trả qua Services Australia (Centrelink). Nó có thể là một trong hai khoản: Trợ cấp nghỉ phép nuôi con có lương (Parental Leave Pay - PLP) và/hoặc Trợ cấp Gia đình – Phần A (Family Tax Benefit - FTB Part A).

Cho nên, trong trường hợp này, thông dịch cộng đồng lại phải ưu tiên Meaning + thay đổi Form, và dịch ‘tiền sữa’ thành PLP hoặc FTB, tùy ngữ cảnh cụ thể, để hai bên hiểu nhau.

👉Tóm lại, câu khẩu hiệu quen thuộc: "Đừng dịch từ, hãy dịch ý", tuy rất hữu ích trong nhiều bối cảnh phiên dịch hội nghị, nhưng không phải lúc nào cũng áp dụng nguyên xi cho phiên dịch cộng đồng.

Trong bệnh viện, tòa án, hay các buổi đánh giá tâm lý, đôi khi chính "cách nói" cũng là một phần của thông tin cần được chuyển tải.

Các bạn đồng nghiệp có thể trao đổi thêm ở phần bình luận nhé!

14/06/2026

#75. CONFERENCE INTERPRETING vs COMMUNITY INTERPRETING

📌 TẠI SAO ÁP DỤNG KỸ THUẬT CỦA THẦY ĐI THI NAATI LẠI SỢ BỊ TRỪ ĐIỂM?
Thỉnh thoảng trong lớp luyện kỹ năng phiên dịch cơ bản của mình có cả các bạn ở Việt Nam và ở Úc, thậm chí hồi COVID lockdown còn có cả các bạn người Việt ở Canada và Myanmar, tức là trong lớp có 4 múi giờ khác nhau cùng học online.

Thực ra thì các kỹ năng nền tảng nhất đều giống nhau thôi, học chung cũng tốt. Nhưng nếu học để hành nghề phiên dịch ở Việt Nam, hay ở các nước kia, thì trọng tâm lại khá khác biệt. Trong hoàn cảnh lý tưởng, khi học viên ở bậc nâng cao và chuẩn bị hành nghề, thì tổ chức dạy riêng 2 lớp cho 2 đối tượng này là tối ưu nhất.

Cho nên thỉnh thoảng mình phải nhắc các bạn ở nước ngoài là nếu định thi chứng chỉ hành nghề quốc tế (kiểu như NAATI của Úc) thì cần lưu ý sự khác biệt về bối cảnh đó. Trước đây, từng có bạn học viên lo lắng hỏi mình: "Nếu áp dụng một số kỹ thuật xử lý thông tin kiểu của thầy dạy trên lớp, e rằng khi thi NAATI em sẽ bị trừ điểm." Lo ngại đó hoàn toàn có cơ sở!
Vậy hành nghề phiên dịch ở Việt Nam và Úc, Mỹ, Canada khác nhau như thế nào?

📌 BỐI CẢNH THỰC TẾ: VIỆT NAM VS. NƯỚC NGOÀI
Đối với cặp ngôn ngữ Anh–Việt, phần lớn phiên dịch tại Việt Nam được đào tạo và tiếp xúc với các bối cảnh gần với phiên dịch hội nghị ( ) hoặc kinh doanh (business_interpreting) hơn. Trong khi đó, tại Úc, Mỹ, và Canada, một tỷ lệ đáng kể phiên dịch viên Anh–Việt làm việc trong các bối cảnh phiên dịch cộng đồng ( ).

Trong nghiên cứu phiên dịch, các học giả như Wadensjö, Hale và Pöchhacker đều xem phiên dịch hội nghị là loại hình phiên dịch trong các hội nghị, hội thảo, diễn đàn hoặc cuộc họp đa ngôn ngữ, nơi người phát biểu và người nghe không sử dụng cùng một ngôn ngữ; các bối cảnh điển hình thường là: hội nghị quốc tế, hội thảo khoa học, diễn đàn kinh tế, họp cấp cao, tổ chức quốc tế, …vv.

Còn phiên dịch cộng đồng là một loại hình phiên dịch diễn ra trong các tương tác giữa người sử dụng dịch vụ và các thiết chế công như bệnh viện, trường học, tòa án hay cơ quan di trú. Đôi khi loại hình này còn có các tên gọi khác như: dịch 3 bên/ dịch ‘tay ba’ (3-cornered interpreting), dịch hội thoại (dialogue interpreting). Các bối cảnh điển hình thường là: bệnh viện, phòng khám, trường học, tòa án, cảnh sát, cơ quan di trú, dịch vụ xã hội, …vv

⚖️ SỰ KHÁC BIỆT CỐT LÕI KHI TÁC NGHIỆP
Có thể tóm tắt một số điểm khác biệt chính về tác nghiệp của phiên dịch ở hai bối cảnh này trong các bảng sau, từ đó dẫn đến có một số điểm khác nhau trong kỹ năng dịch và trong đào tạo phiên dịch.

Có lẽ vì vậy mà những kỹ thuật được dạy trong phiên dịch hội nghị không phải lúc nào cũng áp dụng nguyên xi vào phiên dịch cộng đồng. Đây sẽ là chủ đề của bài viết tiếp theo.

Các bạn học viên hoặc đồng nghiệp đang hành nghề ở hai môi trường này có thể chia sẻ các trải nghiệm của mình về sự "vênh" nhau này ở phần bình luận!

05/06/2026

#74. Tiếp câu chuyện Form vs Meaning
KICK THE BUCKET

Cả shipper phiên dịch ( ) và biên dịch ( ) đều được dạy về yêu cầu hàng chuyển đến tay khách phải giống hàng đã nhận ( ), nôm na là cần truyền tải meaning và cố bảo tồn các điểm quan trọng của form, nhằm tái tạo hiệu ứng giao tiếp phù hợp trong ngôn ngữ đích (vì theo Larson, Nida, Newmark hay Pöchhacker, ngoài form và meaning còn có những đặc điểm quan trọng khác về equivalence sẽ bàn sau, như function, skopos, effect, pragmatic meaning, register, audience expectation, vv.)

Cả hai đều hiểu cụm từ ‘kick the bucket’ nói đến cái chết, nhưng nó khác die, pass away, decease, .. ở chỗ nó ít trang trọng hơn, hay dùng trong khẩu ngữ (informal). Tức là học phiên dịch hay biên dịch thì bài học chung đầu tiên vẫn là phân biệt form và meaning. Cả người translator và interpreter đều biết là khi các ngôn ngữ và văn hóa không có sự tương đồng, không thể chuyển tải cả 2, thì meaning thường được ưu tiên hơn form.

Trong ví dụ này thì form = ‘đá cái xô’, meaning = ‘cái chết’, kèm theo các sắc thái ( ) như: khẩu ngữ, có tính thành ngữ, hơi hài hước hoặc bông đùa, tạo cảm giác "nói nhẹ chuyện chết chóc", không trang trọng nhưng không hẳn là cách nói xúc phạm nặng nề.

Cho nên không translator hay interpreter nào dịch là ‘đá chiếc xô’ cả. Và cũng đều không dịch là ‘từ trần’, ‘đi xa’.

Khi có thời gian cân nhắc, người translator sẽ lựa chọn, nâng lên hạ xuống, viết ra rồi gạch đi, trước khi quyết định sẽ dịch là ‘về với/ đi gặp/ chầu ông bà/ tổ tiên’; hay là ‘đi đời nhà ma’, hay ‘đi xa/ đi bán muối’, hay ‘ngỏm củ tỏi’. Thậm chí có thể còn cố tra cứu xem có cách nào diễn đạt cái chết (giữ meaning) mà có sử dụng được từ ‘đá’ hoặc ‘chiếc xô’ (giữ cả form) thì mới là mỹ mãn. Quyết định cuối cùng thế nào còn tùy thuộc ngữ cảnh của câu nói, ví dụ ai nói với ai, khung cảnh nào, …

Người interpreter thì không có thời gian chững lại để cân nhắc, thường phải quyết ngay tức thì, để đảm bảo luồng thông tin thông suốt, và hiệu quả giao tiếp, cho nên thường ít ngần ngại khi quyết định đổi form (nghe hơi giống thuật ngữ ‘đảo phỏm’ trong ngành đan quạt), và ưu tiên truyền tải meaning.

Trong ví dụ này, những từ ngắn gọn kiểu như ‘chết, mất, đi đời’ thường sẽ hay được chọn, dù chưa phải hay nhất. Tất nhiên lúc hết buổi dịch, interpreter có thể ngồi rút kinh nghiệm, kiểu như “tiếc thế, sao lúc đó mình không nảy số ra ‘ngỏm củ tỏi’ nhỉ”, nhưng rồi lại tặc lưỡi “thôi, ưu tiên vẫn là ship đủ hàng, và không bắt khách phải chờ”.

Nếu ai muốn quan tâm về nguồn gốc (từ nguyên học) của cụm từ ‘chiếc xô’ này thì xem clip.

​"To kick the bucket" is a funny way to say someone has died, but h...

04/06/2026

#73. FORM AND MEANING
Thực ra rất khó bàn về sự khác nhau giữa biên dịch và phiên dịch mà lại không bàn về câu chuyện dạng thức ngôn ngữ và thông điệp, hay lời và ý, tức là giữa và .
Hiểu nôm na thì form là vỏ ngôn ngữ, bao gồm từ ngữ, cấu trúc câu, giọng điệu, phong cách diễn đạt, … trong khi meaning là ý định giao tiếp, thông điệp, thông tin, hàm ý, … mà dạng thức đó muốn truyền tải. Tức là cả 2 đều quan trọng và liên quan mật thiết với nhau, kiểu như vật chất vs ý thức trong triết học.

Nếu định nghĩa phiên dịch là truyền tải đúng thông điệp, nhưng ở ngôn ngữ khác, thì có thể hình dung người phiên dịch giống như shipper, có nhiệm vụ chuyển quà từ người A sang người B. Yêu cầu thì đương nhiên là nhận thế nào từ người A thì phải chuyển tới tay người B đúng như vậy. Dân trong ngành gọi là phải ‘tương đương’, tức là .
Nhưng khó khăn là không thể bê nguyên cả hộp và chuyển giao, vì nhỡ bên trong có thuốc nổ hay ma túy thì sao. Tức là, trước hết phải xé bỏ hộp và xem bên trong có những gì.

Cho nên, nếu ví form giống như hộp quà, bao gồm chất liệu, kích thước, màu sắc, sự tinh tế, .. và meaning giống như món quà bên trong, thì quy trình của shipper phiên dịch bắt buộc phải bao gồm 1. bóc/xé hộp quà A, 2. xác nhận đầy đủ nội dung món quà bên trong, sau đó 3. chuyển sang hộp B và (cố gắng) đóng gói lại giống như hộp A, rồi 4. giao thật nhanh tới người B.
Lý tưởng thì là cả hộp và quà đến tay người B vẫn giống hệt như khi nhận từ người A.
Nhưng do yêu cầu chuyển quà gấp gáp, và do A và B ở hai địa phương khác nhau (không tương đồng về ngôn ngữ, văn hóa, ..) nên shipper đôi khi không gói lại được hộp quà đẹp và giống hệt chiếc hộp ban đầu, mà phải đóng hộp mới hoàn toàn; điều quan trọng là món quà bên trong phải được giữ nguyên vẹn.

Ví dụ kinh điển là bản gốc tiếng Anh: “It's raining cats and dogs.”
Nếu giữ hộp: Trời đang mưa chó và mèo.
Kết quả: Hộp giống, quà mất.
Khi đó shipper Phiên dịch sẽ bỏ hẳn cái hộp cũ và đóng hộp mới: “Trời mưa như trút nước/ mưa tầm tã”.
Kết quả: Hộp khác hoàn toàn, quà vẫn nguyên.

Quay trở lại câu chuyện người shipper biên dịch và shipper phiên dịch.
Người biên dịch không những chuyển đầy đủ món quà, mà còn có thời gian để ngắm kỹ hộp quà gốc, rồi có thời gian chế tạo hộp quà mới, nên thường thì giống y hệt trước khi chuyển giao. Tức là được cả form và meaning.

Người phiên dịch cũng muốn làm như vậy lắm, cố lắm, nhưng có 2 khó khăn là: thứ nhất, lúc nhận quà là phải vội xé mở ra xem món quà bên trong, nên đôi khi không nhớ vỏ hộp lúc đầu trông thế nào, và thứ hai, đến khi đóng hộp thì lại vội vàng nên đôi khi chỉ ưu tiên kiểm đủ hàng mà không đủ thời gian khôi phục lại hộp quà đẹp như ban đầu.

Để tạm túm lại câu chuyện về form và meaning, quá trình phiên dịch giống như các bước: nhận gói quà – xé vỏ hộp – xác định món quà – đóng gói hộp mới – trao quà. Nếu shipper hoàn thành tốt nhiệm vụ, người B cảm thấy mình nhận đúng món quà và được đóng gói hợp lý, và quan trọng là giao hỏa tốc, thì sẽ vui vẻ trả tiền ship. Đó là chưa kể trong quá trình chuyển món quà từ hộp cũ A sang hộp mới B, shipper có tâm còn loại bớt một số rác bẩn bám trên món quà, để nó thuần khiết hơn.
Bài đăng tiếp theo sẽ nói về khi nào thì ưu tiên form hơn meaning, hoặc ngược lại.

BONUS
Để bắt trend câu chuyện xăng RON95 E10, có thể minh họa câu chuyện về form và meaning trong biên dịch và phiên dịch bằng một số ví dụ khác như sau:

Ví dụ 1: Câu gốc (Source): "The transition to E10 biofuel is not without significant challenges for local enterprises."
Biên dịch (Translation) — Yêu cầu giữ Form & Nuance, và dĩ nhiên là Meaning:
"Quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học E10 không phải là không có những thách thức lớn đối với các doanh nghiệp địa phương."
Phiên dịch (Interpreting) — điều chỉnh form chút ít, để tăng tốc trong cabin:
"Việc chuyển sang xăng E10 vẫn là thách thức lớn cho doanh nghiệp địa phương."
Thủ pháp dịch ở đây là thay đổi góc nhìn – cụ thể là thay phủ định kép bằng khẳng định trực diện – giảm được 5 từ.

Ví dụ 2: Câu gốc (Source): "A drastic reduction in carbon emissions is expected to be achieved through this new energy policy."
Biên dịch (Translation) — Yêu cầu giữ Form & Meaning:
"Một sự sụt giảm mạnh mẽ lượng phát thải carbon được kỳ vọng sẽ đạt được thông qua chính sách năng lượng mới này."
Phiên dịch (Interpreting) — Dùng Modulation để tăng tốc:
"Chính sách năng lượng mới này sẽ giúp giảm mạnh lượng khí thải carbon."
Thủ pháp: thay cấu trúc bị động bằng chủ động, chuyển danh từ thành động từ = ngắn gọn và dễ hiểu hơn (giảm 10 từ).

Ví dụ 3: Câu gốc (Source): "As of June 1st, Vietnam mandates a decisive shift toward E10 biofuel, effectively phasing out conventional unblended petrol from all retail stations nationwide."
Biên dịch (Translation) giữ cả form và meaning
"Kể từ ngày 1 tháng 6, Việt Nam quy định phải có sự chuyển dịch dứt khoát sang sử dụng nhiên liệu sinh học E10, qua đó loại bỏ một cách hiệu quả xăng khoáng thông thường tại tất cả các trạm bán lẻ trên toàn quốc."
Phiên dịch (Interpreting)
"Từ mùng 1 tháng 6, Việt Nam chính thức khai tử xăng khoáng để chuyển sang bán hoàn toàn xăng sinh học E10."
Thủ pháp: rút gọn form, chuyển từ văn viết sang văn nói, giảm từ 39 xuống còn 20 từ, giữ nguyên thông điệp chủ đạo.

04/06/2026

#72. INTERPRETING VS TRANSLATION
Để recap lại buổi học đầu tiên của lớp Basic Interpreting (CI level 1), các bạn đã nắm được 10 buổi sắp tới sẽ học các kỹ năng gì, lớp này khác gì lớp tiếng Anh giao tiếp, hoặc lớp biên dịch.

1. Phiên dịch là gì?
Có nhiều định nghĩa hàn lâm về phiên dịch, ví dụ Franz Pöchhacker (2004) có đưa ra định nghĩa, phát triển dựa trên ý của Otto Kade (1968):
Interpreting is a form of Translation in which a first and final rendition in another language is produced on the basis of a one-time presentation of an utterance in a source language.
Tạm dịch:
Phiên dịch là một dạng của dịch thuật, trong đó bản chuyển ngữ đầu tiên cũng là bản cuối cùng, được tạo ra dựa trên việc tiếp nhận một lần duy nhất phát ngôn bằng ngôn ngữ nguồn.
Có thể hiểu nôm na là bạn nghe một câu chuyện ở ngôn ngữ A (source text) của người A (speaker), bạn cố gắng hiểu đúng và ngay lập tức kể lại đầy đủ câu chuyện đó cho người B (audience) ở ngôn ngữ B. Tất nhiên không phải source text nào cũng là ‘câu chuyện’, có lúc đó là diễn văn, là hội thoại, là độc thoại, .., nhưng nói chung đều có môt ‘thông điệp’ được người A gửi gắm cho người B.
Cho nên, để dễ hiểu, và đỡ gánh nặng tâm lý, thì cứ coi như mình đang kể lại một câu chuyện mình vừa được nghe cho một người không được nghe (hoặc có nghe nhưng không hiểu).
Người dịch sẽ có vai trò giống như diễn viên, đóng vai diễn giả để truyền đạt lại thông điệp cho khán giả. Người dịch thành công sẽ khiến khán giả B có cảm giác mình đang nghe ‘câu chuyện’ từ chính tác giả gốc A, chỉ khác là bằng ngôn ngữ B.
Các bạn học phiên dịch đều hiểu khi dịch tức là mình ‘nhập vai’ diễn giả, tức là ngay từ Unit 1 đã được nhắc là phải dùng ngôi thứ nhất “tôi muốn nói rằng …” , chứ không dịch theo kiểu gián tiếp “ông/bà ấy vừa nói rằng …”.

2. Phân biệt biên dịch và phiên dịch?
Theo định nghĩa của Pöchhacker ở trên thì có 2 dạng thức chính của dịch thuật ( – viết hoa) là biên dịch ( ) và phiên dịch ( ). Trong đó, phiên dịch khác biên dịch ở ít nhất 3 điểm:
1. bản gốc: “tiếp nhận một lần duy nhất”, tức là chỉ được nghe 01 lần, khác với biên dịch ở chỗ văn bản gốc hiện ra trong suốt quá trình dịch, xem bao nhiêu lần cũng được;
2. bản dịch: “đầu tiên cũng là cuối cùng”, tức là ngay lập tức phải đưa ra bản dịch, và ít cơ hội chỉnh sửa, trong khi biên dịch thì sửa đi sửa lại thoải mái cho tới khi hài lòng mới phải nộp;
3. sự tương tác: ở phần so sánh biên dịch và phiên dịch, Pöchhacker còn nói về sự hiện diện của người nói A và người nghe B trong quá trình phiên dịch, trong khi người biên dịch ( ) thì phải làm việc một cách khá ‘cô đơn’, chỉ có văn bản gốc và máy tính, tự điển, … chứ không có tác giả và độc giả ngay trước mặt.
Nhiều người coi điểm số 1 (bản gốc hiện ra 1 lần - rồi biến mất) & 2 (phương án dịch tốt nhất phải được lựa chọn và quyết định tức thời), là khó khăn của phiên dịch, trong khi điểm 3 là lợi thế của phiên dịch.

3. Lớp kỹ năng phiên dịch học gì?
Có những kiến thức, kỹ năng thì biên dịch hay phiên dịch đều phải học. Nhưng có một số kỹ năng, thủ thuật thì chỉ những người sẽ chuyên về phiên dịch mới cần học.
Do có sự khác nhau ở trên nên khóa học phiên dịch chủ yếu tập trung vào các kỹ thuật ứng phó với khó khăn 1&2 (ví dụ phân tích thông điệp, ghi nhớ, ghi chép, quyết định nhanh…), và phát huy lợi thế 3 (giao tiếp, ngôn ngữ phi lời nói, kỹ năng ‘diễn kịch’, ...)
Lớp này giống như nhóm luyện tập (practice group) hơn là một lớp học thông thường, vì phần lớn các vấn đề cần lý thuyết có thể truy cập và đọc trước, thời gian trên lớp chủ yếu để học viên thực hành vận dụng các kỹ năng, thủ thuật đó, và trao đổi giúp đỡ lẫn nhau.

19/05/2026

KHAI GIẢNG LỚP PHIÊN DỊCH HÈ 2026

Các bạn quan tâm và đã nhắn tin hỏi về các lớp phiên dịch có thể đăng ký học lớp tiếp theo khai giảng đầu tháng 6/2016.

𝟏. 𝐁𝐚𝐬𝐢𝐜 𝐂𝐨𝐧𝐬𝐞𝐜𝐮𝐭𝐢𝐯𝐞 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐩𝐫𝐞𝐭𝐢𝐧𝐠 - Phiên dịch nối tiếp (CI Level 1)
• Thời gian học: 18:00 – 19:30, tối Thứ Ba & Thứ Năm
• Khai giảng: 2/6/2026. Dự kiến kết thúc 2/7/2026
• Thời lượng: 10 buổi học qua Zoom
• Đối tượng: người muốn làm quen với kỹ năng dịch nối tiếp
• Nội dung chính:
- Active listening
- Message analysis
- Memory prompts: logical, visual, structural
- Consecutive interpreting (CI) without notes
- Note-taking for CI
- Being plausible
- CI with notes: coordination of sub-skills
- Giving feedback on interpreter's performance
Xem hướng dẫn chi tiết và đăng ký học lớp CI Level 1 tại đây:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfje4pQNdLQ8e50_iO1kQ0uF_uQqgUoOB9ab1vO1E6DIOfvLQ/viewform?usp=header
Link đăng ký sẽ đóng sau ngày 28/5/2026.

𝟐. 𝐁𝐚𝐬𝐢𝐜 𝐒𝐢𝐦𝐮𝐥𝐭𝐚𝐧𝐞𝐨𝐮𝐬 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐩𝐫𝐞𝐭𝐢𝐧𝐠 - Phiên dịch đồng thời (SI Level 1)
• Thời gian học: 20:00 – 21:30, tối Thứ Hai & Thứ Tư
• Khai giảng: 1/6/2026. Dự kiến kết thúc 1/7/2026
• Thời lượng: 10 buổi học qua Zoom
• Đối tượng: người đã biết về phiên dịch, công việc đôi khi đòi hỏi cần thêm dịch đồng thời (SI), nhưng chưa được làm quen với kỹ năng dịch này.
• Nội dung chính
- Listening & analysis
- Segmentation (chunking)
- Attention splitting
- Shadowing
- Lag management (décalage)
- Reformulation / Paraphrasing
- SI with text (sight translation)
- Self-monitoring
Xem hướng dẫn chi tiết và đăng ký học lớp SI Level 1 tại đây:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeolFHXAG26nnqoiwPRb3WlbYOfPDrsLklkIySjVUaZ3dDDgw/viewform?usp=header
Link đăng ký sẽ đóng sau ngày 28/5/2026.

𝟯. 𝗔 𝗳𝗿𝗲𝗲 𝗱𝗲𝗺𝗼 𝘀𝗲𝘀𝘀𝗶𝗼𝗻
Nhằm giúp các bạn học viên hiểu rõ hơn về nội dung và phương pháp giảng dạy, thầy tổ chức một buổi gặp gỡ trực tuyến để:
• Giới thiệu chương trình học
• Trả lời các câu hỏi từ học viên
• Dạy thử một phần nội dung của mỗi lớp để học viên trải nghiệm

Thời gian buổi demo: 9:00 - 10:00, sáng thứ Bảy, ngày 23/5/2026

Hình thức: online qua Zoom (link sẽ được gửi qua email)
Đăng ký tham gia buổi demo tại đây:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdbF52n1z2qoONNrC7ioKfxvG04JONUgvWZdzUc8K60iN_Y3Q/viewform?usp=sharing&ouid=103848680086877224633
Sau khi đăng ký, bạn sẽ nhận được link Zoom qua email trước buổi demo.