21/05/2026
“Con chỉ thích xoay bánh xe”, “Con chơi một mình”, “Con không biết giả vờ làm bác sĩ hay nấu ăn như các bạn”…
Đó không đơn thuần là “sở thích” hay “tính cách”, mà đôi khi phản ánh sự khác biệt trong quá trình phát triển kỹ năng chơi của trẻ rối loạn phổ tự kỷ.
Trong tâm lí học lứa tuổi mầm non, “chơi” không chỉ là hoạt động giải trí. Chơi chính là cách trẻ học về thế giới, phát triển ngôn ngữ, tư duy, cảm xúc và các mối quan hệ xã hội. Với trẻ rối loạn phổ tự kỷ, kỹ năng chơi thường không tự hình thành một cách tự nhiên như nhiều trẻ khác, mà cần được dạy, hỗ trợ và luyện tập có mục tiêu.
Thông thường, kỹ năng chơi phát triển theo một tiến trình:
Từ chơi khám phá → chơi chức năng → chơi bắt chước → chơi giả vờ → chơi song song → chơi tương tác/hợp tác → chơi theo luật.
Mỗi loại hình chơi đều mang ý nghĩa phát triển riêng:
🌱 Chơi khám phá giúp trẻ hiểu nguyên nhân – kết quả.
🌱 Chơi chức năng giúp trẻ biết sử dụng đồ vật đúng mục đích.
🌱 Chơi bắt chước là nền tảng của học tập và ngôn ngữ.
🌱 Chơi giả vờ giúp phát triển trí tưởng tượng và tư duy biểu tượng.
🌱 Chơi tương tác giúp hình thành kỹ năng xã hội, chờ đợi, luân phiên và giao tiếp.
🌱 Chơi theo luật giúp trẻ phát triển tự kiểm soát, linh hoạt nhận thức và thích nghi nhóm.
Rất nhiều trẻ tự kỷ gặp khó khăn ở các giai đoạn này. Trẻ có thể:
• Lặp đi lặp lại một cách chơi
• Chỉ quan tâm một phần của đồ chơi
• Không biết bắt chước
• Không biết chơi cùng bạn
• Thiếu tưởng tượng trong hoạt động giả vờ
Điều quan trọng là:
Không phải trẻ “không biết chơi” là “không có khả năng chơi”.
Mà là trẻ cần được người lớn hướng dẫn đúng cách, đúng mức độ phát triển và đúng nhu cầu thần kinh của mình.
Trong giáo dục đặc biệt hiện đại, dạy chơi không phải là hoạt động phụ. Đây là một mục tiêu can thiệp cốt lõi ở lứa tuổi mầm non vì kỹ năng chơi có liên hệ trực tiếp với:
✔ Ngôn ngữ giao tiếp✔ Tương tác xã hội✔ Khả năng học tập✔ Điều hòa cảm xúc✔ Hành vi thích nghi✔ Sự sẵn sàng vào lớp 1
