Văn Chương Muôn Vẻ

[Repost] NỖI BUỒN CHIẾN TRANH? TÔI KHÔNG ĐỌC, NHƯNG….

Một nhà văn từng nói: “Muốn thưởng thức âm nhạc, phải học, học từ a b c của nhạc. Văn học có cái tai họa, nó được diễn đạt bằng ngôn ngữ thông thường, lời ăn tiếng nói hằng ngày của mọi người. Nên ai cũng tưởng cứ đọc là hiểu. Để đọc văn học cũng phải học cái xôn-phe (xướng âm) của nó, như phải học để biết nghe và hiểu nhạc”.

PHÁN XÉT DỰA TRÊN SỰ… KHÔNG ĐỌC

Trong những tranh luận xoay quanh “Nỗi buồn chiến tranh” thời gian qua, một hiện tượng lặp lại với tần suất dày đặc là kiểu phát biểu mở đầu bằng câu: “Tôi chưa đọc tác phẩm, nhưng…”. Nửa câu đầu thừa nhận sự thiếu trải nghiệm trực tiếp, nửa câu sau lại đưa ra những kết luận chắc nịch, không cho phép người khác hoài nghi. Đây có thể coi như một dạng hành vi phổ biến trong đời sống mạng xã hội: từ chối hiểu trước khi phán xét.

Với văn chương, hiện tượng này càng trở nên nguy hiểm. “Nỗi buồn chiến tranh” là cuốn tiểu thuyết có cấu trúc phân mảnh, nhiều tầng nghĩa, sử dụng kỹ thuật dòng ý thức để tái tạo lại sự phức tạp của ký ức con người. Đây đều là những yếu tố đòi hỏi người đọc phải dành thời gian và nỗ lực để tiếp cận. Thế nhưng, nhiều người lại gắn cho tác phẩm những nhãn mác như “bôi đen”, “tiêu cực”, “xuyên tạc”, “bóp méo lịch sử”… dựa trên vài đoạn trích rời rạc hoặc những lời tóm tắt sai lệch. Việc đọc bị thay thế bằng việc nghe kể lại tất dẫn đến những đánh giá chỉ dựa trên tâm lý đám đông. Bởi xét cho cùng tác phẩm văn chương nào cũng có nguy cơ bị đối xử như một sản phẩm phải phục vụ định kiến.

Người ta không đối thoại với tác phẩm, mà chỉ tìm cách áp một ý niệm có sẵn lên nó. Trong môi trường như vậy, các tác phẩm phức tạp, càng dễ bị hiểu sai.

Tất nhiên, người đọc có thể thích hay không thích “Nỗi buồn chiến tranh”. Văn chương luôn mở đường cho nhiều cách đọc. Nhưng điều đáng bàn là tinh thần trách nhiệm của người phát ngôn. Một ý kiến phê phán không dựa trên trải nghiệm đọc là một ý kiến khuyết nền tảng. Nguy hiểm là khi những ý kiến như vậy được chia sẻ hàng nghìn lần, nó tạo ra một vòng lặp của định kiến, khiến người chưa đọc lại càng tin vào những kết luận lạc quẻ.

Nhiều học giả tỏ ra lo lắng vì không khí tranh luận xung quanh “Nỗi buồn chiến tranh” khi ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến mạt sát tác phẩm bằng thái độ phủ định sạch trơn, từ chối mọi tầng nghĩa mà văn chương vốn gợi mở. TS. Nguyễn Hải Yến nhận xét rằng, kiểu phản ứng này cho thấy “sự suy giảm nghiêm trọng của năng lực đọc sâu”, khi người ta không còn phân biệt được đâu là cảm xúc tức thời và đâu là phương pháp tiếp cận văn bản. Theo bà, điều đáng sợ nhất không phải là các quan điểm trái chiều, vì văn học luôn cần những khác biệt trong cách đọc, mà là việc tranh luận bị giản hóa thành hành vi tấn công tác phẩm. “Nỗi buồn chiến tranh” có thể gây tranh cãi, nhưng tranh cãi chỉ có ý nghĩa khi dựa trên hiểu biết. Còn mọi cuộc phê phán không thông qua hành động đọc đều làm nghèo đi không gian đối thoại và khiến văn hóa tranh luận trở nên nông cạn.

TAI HOẠ CỦA VĂN HỌC

Ở bất cứ lĩnh vực nào, sự thiếu hiểu biết cũng đều dẫn theo những sai lệch. Nhưng trong văn học, chính vì nó được viết bằng ngôn ngữ hằng ngày, người ta tin rằng mình không cần học vẫn có thể phán xét. Văn chương dùng cùng thứ ngôn ngữ mà ta dùng để mua mớ rau, để nói chuyện bạn bè, để nhắn tin trong ngày. Nhưng đó chỉ là bề mặt. Vẻ đẹp của văn chương không nằm ở phần nổi của tảng băng trôi, nó là thứ chìm ở bên dưới, là những tầng, những lớp nghĩa, những câu hỏi tự vấn mà người đọc phải đào xới, kết nối và tự mình khám phá.

“Sự việc mạt sát “Nỗi buồn chiến tranh” không chỉ là câu chuyện của một cuốn sách. Nó phản ánh lỗ hổng trong khả năng tiếp nhận nghệ thuật của một bộ phận cộng đồng mạng: sự nôn nóng trong phán xét, sự lẫn lộn giữa quyền phát biểu và năng lực thẩm định, và sự thiếu kiên nhẫn trước những tác phẩm đòi hỏi suy tư nghiêm túc. Vấn đề sâu xa hơn là xã hội chưa coi trọng giáo dục tiếp nhận nghệ thuật. Ta dạy trẻ phân biệt ẩn dụ, hoán dụ, nhưng ít khi dạy tại sao nhà văn chọn cấu trúc đứt gãy. Ta dạy học sinh phân tích nhân vật “tích cực” hay “tiêu cực”, nhưng hiếm khi nói rằng văn chương đôi khi từ chối hết các nhãn mác ấy. Ta quen đọc để tìm thông điệp, mà quên rằng tác phẩm lớn thường không có một thông điệp duy nhất”. - TS. Nguyễn Văn Hoàn chia sẻ.

Không hiểu rõ căn cốt văn chương, người đọc dễ nhầm sự phức tạp là tiêu cực, sự dày đặc là mệt mỏi và sự chân thực là bôi đen.

Văn học về đề tài chiến tranh, cũng như văn học viết về cái ác, theo TS. Đoàn Minh Tâm: “Quy luật cuộc sống đã chỉ ra, càng có nhận thức đúng đắn về bản chất của sự vật, chúng ta càng không để những điều xấu xa xảy ra. Một nhận thức đúng đắn về cái ác sẽ góp phần ngăn chặn, đẩy lùi cái ác. Đó là phương cách các văn nghệ sĩ khi sáng tác về cái ác, cái xấu trong xã hội rất khác biệt so với các loại hình thông tin và truyền thông. Bởi lẽ, phương thức của thông tin và truyền thông có tính đại chúng là phê phán trực diện, không vòng vo về cái ác, cái xấu, có tính cảnh báo, răn đe những ai đừng để bàn tay nhúng chàm. Văn nghệ nói chung, trong đó có văn học phải sử dụng hình tượng, các thủ pháp nghệ thuật khi nói về cái ác, cái xấu, mục đích là để công chúng ấn tượng sâu đậm, ghê tởm, tránh xa tội ác. Cho nên, cần phải hiểu nhiệm vụ của mỗi phương cách, nhất là hiểu những ẩn ý đằng sau việc sử dụng hình tượng nghệ thuật”.

Sự tấn công trên mạng xã hội với tác phẩm này cũng phản ánh một vấn đề khác. Văn hóa tiếp nhận của thời mạng xã hội đang thích sự rõ ràng, trắng, đen dứt khoát, còn văn chương, đặc biệt văn chương đương đại, luôn mời gọi sự phức tạp. Ở đó không có nhân vật hoàn hảo, không có cảm xúc chỉ có một màu, không có chiến thắng nào không kèm theo mất mát. Chưa kể, Bảo Ninh viết về chiến tranh nhưng lại bằng hình thức tự sự hiện đại mà ai quen lối kể tuyến tính sẽ thấy rối. Nhưng “rối” không phải vì tác phẩm sai. Trách nhiệm rõ ràng không nằm ở văn chương.

(Nguồn: BÁO TIỀN PHONG, tác giả: HẠNH ĐỖ)

🔍[Repost] Chia sẻ của diễn giả, nhà báo Phan Đăng về "Nỗi buồn chiến tranh" của Bảo Ninh:

"Mùi đời !
Đêm, tôi tỉnh giấc và thấy không muốn nằm ngủ lại. Một thôi thúc vô thức nào đó xui khiến tôi viết vài dòng về “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh – tiểu thuyết vừa được Bộ Văn hoá vinh danh là 50 tác phẩm văn học nghệ thuật xuất sắc sau thống nhất. Đây là cuốn tiểu thuyết tôi đọc 2 lần, và rất nhiều lần thường giở một trang bất kỳ, ghé qua một chi tiết bất kỳ để chiêm nghiệm lại.
Lần đầu tiên tôi đọc “Nỗi buồn chiến tranh”, khi ấy có tên gọi “dễ chịu” hơn là “Thân phận của tình yêu” theo yêu cầu của giáo viên môn văn học Việt Nam, ở Học viện Báo chí. Lúc ấy chúng tôi là sinh viên năm thứ hai, được cô giáo nói rất rõ: “Phải đọc “Thân phận của tình yêu”
, vì không thể tìm hiểu văn học Việt Nam hiện đại mà không đọc tác phẩm này, rồi viết bài luận, và thảo luận trên lớp”. Từ yêu cầu học tập, tôi lên Đinh Lễ mua “thân phận của tình yêu”, đọc một mạch vài ngày và thầm biết ơn cô giáo đã giới thiệu một tác phẩm mà với cá nhân mình là có khả năng lay động tâm hồn con người đến như thế.
Sinh viên năm thứ hai, tôi chưa hiểu đời, nhưng đọc “Thân phận của tình yêu”, tôi ngửi được mùi đời. Cái cảm giác về việc mình ngửi ra được mùi đời để lại trong tôi những ấn tượng mạnh mẽ và sâu sắc hơn cả những câu chuyện chiến tranh được viết ra trong đó. Phải đấy, ngửi mùi đời, chứ không chỉ là ngửi về cuộc chiến. Một mùi đời gắn liền với mối tình đầu thanh tao, trong sáng dưới mái trường Chu Văn An của Kiên – tên nhân vật chính, lẫn những trải nghiệm khắc nghiệt, ma quái của những người lính trong những cánh rừng mịt mùng thực - ảo, và một sự sống cô đơn, lạc loài thời hậu chiến, nơi mà người đọc không hiểu những day dứt nội tâm đã biến Kiên thành “người”, thành “ngợm” hay thành một khối xác thịt và tâm hộ dị mọ ra sao nữa.

Cái cảm giác về một Kiên lạc loài thời hậu chiến luôn trở lại trong tôi – thoáng qua nhưng đậm nét mỗi khi tôi tình cờ nhìn thấy Bảo Ninh ở một sự kiện văn học nào đó. Tôi luôn có cảm giác Bảo Ninh lững thững và lặng lẽ đến các sự kiện đó nhưng con người thật của không bao giờ thuộc về nơi đó. Ông không thuộc về cái nơi mà thể xác ông đang hiện hữu. Ông không thuộc về cái nơi mà mọi ồn ào, tung hô, và cả những tranh cãi liên tu bất tận đã trở thành chất men nuôi dưỡng cảm hứng của bao người.
Lần gần nhất tôi thấy ông là cách đây khoảng 2 năm, trong sự kiện ra mắt sách của Tiến sĩ Lê Kiên Thành, khi ông cũng đến, hiện diện ở một góc khán phòng như bao nhiều lần khác. Hôm đó, chị Nguyễn Thu Hằng – giám đốc NXB Hội Nhà Văn đã phải cầm tay ông, kéo ông lên những hàng ghế phía trên, ân cần, trịnh trọng mời ông ngồi xuống đó. Thế là ông ngồi, theo đúng tình thần ngồi cũng được, mà chẳng ngồi cũng được. Với ông, những cái ghế trang trọng ở hàng đầu tiên đó như không phải được thiết kế để cho mình. Với ông, những cái ghế đó dường như vô nghĩa. Với ông, đời sống đích thực dường như không còn nằm ở những cái ghế trong một thực tại, mà nằm trong những triền miên day dứt ở đại dương nội tâm mình. Tôi luôn có cảm giác ông giống như Kiên, nhân vật để đời của ông: sống trong thực tại, nhưng luôn vẫy vùng giữa một nội tâm không bao giờ được chữa lành. Cái nội tâm đã được đóng băng, được hình khối hoá, biên giới hoá thành một vương quốc mà ngoài ông, không có bất cứ ai có thể bước chân vào. Tôi còn nghĩ, một ngày nào đó ông ra đi, cái vương quốc đó cùng sẽ cùng ông ra đi.
Lần thứ hai tôi đọc “Thân phận của tình yêu” cách đây chừng 6,7 năm. Lúc đó tôi nghĩ mình cần đọc lại một cuốn tiểu thuyết mà có thể khi còn là Sinh viên Đại học năm thứ hai mình còn chưa hiểu hết. Và, tôi cũng thực hiện việc “đọc lại” với rất nhiều tác phẩm khác, như một thói quen thưởng thức văn chương cá nhân, chứ không chỉ riêng với tác phẩm của Bảo Ninh. Lần đọc lại này vẫn y như lần đầu: cái mùi đời mặn mòi và dị mọ của những trang viết ngày xưa vẫn ùa vào tôi, đôi lúc khiến tôi nghẹt thờ, và muốn đi tìm một lối thoát.
Lối thoát cho ai?
Thoát như thế nào?
Thoát để làm gì?
Tại sao phải thoát?
Trong những ngụm cà phê ở phố Võ Thị Sáu – nơi tôi thường ngồi đọc văn chương hồi đó, có một câu trả lời vô thức đã vang lên: tất cả chúng ta đều đến và đi khỏi trái đất này không hẹn trước. Chúng ta đến không hẹn trước, và đi cũng không hẹn trước. Trong quá trình đến – đi không hẹn trước, chúng ta nghĩ ra rất nhiều hệ giá trị, rất nhiều tiêu chuẩn, và đôi lúc có xu thế áp khung tiêu chuẩn của mình vào người khác. Cái khái niệm “thoát” mà tôi nghĩ đến có thể cũng chỉ nằm trong một khung tiêu chuẩn nào đó. Nó thậm chí có thể là những khung tiêu chuẩn mà ở thời điểm đó tôi bị ảnh hưởng (mà không biết mình bị ảnh hưởng), chứ chưa chắc đã là khung tiêu chuẩn đích thị được khám phá ở trong tôi.
Bây giờ nghĩ lại, tôi không còn thấy sự nghẹt thở và cái nhu cầu “đi tìm lối thoát” như hồi ấy nữa. Tôi chỉ thấy cái “mùi đời” mà Bảo Ninh phác thảo trong thế giới chữ nghĩa của ông là một “mùi đời” trong hằng hà sa số những “mùi đời” làm nên cuộc sống đích thực này. Trong “Nỗi buồn chiến tranh” có một chi tiết mà không hiểu sao cứ nhắc đến tác phẩm này tôi lại nhớ đến nó đầu tiên, đó là một lần Kiên và những đồng đội của anh tiến sâu vào một cánh rừng, và thấy một con vượn ở sau những lùm cây xa xăm. Tôi không nhớ là họ có nổ súng về phía con vượn đó không, nhưng chắc chắn là sau đó tất cả đều rùng mình nhận ra, đó không phải là một con vượn. Đó là một người đàn bà sống trong rừng. Trông bà ghẻ lở, mốc meo, lông lá, hoang dã như một con vượn.
Tôi nghĩ đấy cũng là một “mùi đời”, và cái cảm giác của Kiên khi chạm vào “mùi đời” ấy có lẽ cũng y như cảm giác của lũ sinh viên chúng tôi khi chạm vào “mùi đời” trong thế giới chữ nghĩa của Bảo Ninh.
Rồi chính Bảo Ninh nữa, một “mùi đời” không định trước đã đến với ông, cả con người thật lẫn con người văn chương của ông, đang đi cùng ông, gắn liền với những khen chê bất tận dành cho cả hai con người này của ông.
Mùi đời mà. Tôi trộm nghĩ, với một người như ông: trong cuộc đời này,mùi gì cũng không còn quan trọng nữa!?"

Còn bạn, bạn nghĩ sao về tác phẩm đang gây xôn xao dư luận trở lại vào những ngày gần đây....?

Bộ GD&ĐT vừa công bố phổ điểm các môn của kì thi Tốt nghiệp THPT và tuyển sinh Đại học năm 2025
Không có 10 điểm môn Ngữ văn 🥺🥺🥺

Đề thi tuyển sinh đại học môn Vẽ mỹ thuật 2 của trường Đại học Kiến trúc Hà Nội năm 2025 😎
Có rất nhiều comment nói vui rằng năm nay là năm Văn học xâm chiếm trái đất 🤪 ai bảo học Văn không để làm gì nhỉ 😆

Ngày hôm nay - ngày 1/7/2025, đất nước chính thức bước sang trang mới, chính thức bước vào kỷ nguyên vươn mình. Từ ngày hôm nay, Việt Nam chính thức có 34 tỉnh, thành phố (28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc Trung ương).
Có những tên gọi sẽ trở thành kỉ niệm, không còn xuất hiện trên bản đồ hành chính nhưng những kí ức đẹp đẽ về nó nhất định sẽ mãi mãi ở trong lòng mỗi người. Việt Nam vẫn là một dải thống nhất, vẹn toàn, dù ở đâu nhân dân cũng một lòng yêu thương, cùng nhau dựng xây, phát triển. Dù sao thì chúng mình vẫn là những người con đất Việt máu đỏ da vàng, điều đó không hề thay đổi.
"Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc" - mong mỗi người dù ở đâu cũng thấy yêu quê hương đất nước mình, tin tưởng vào tương lai tươi sáng vươn mình của đất nước Việt Nam 🥰

Thông báo của Bộ GD&ĐT về đáp án chính thức của kì thi tốt nghiệp THPT 2025
Tất cả các file đáp án đang được lan truyền đều KHÔNG PHẢI đáp án chính thức, 2k7 đừng vì thế mà hoang mang nhé 😨

Đề thi THPTQG môn Ngữ văn 2025 😎
Theo Chương trình mới và cũ 💓
Đề hay, giản dị, ý nghĩa và giàu tính thời sự 😍
Cầu chúc cho tất cả các sĩ tử tham gia kì thi năm nay đều sẽ đạt điểm cao 💖💖💖

💝 Trước giờ G, sĩ tử NÊN và KHÔNG NÊN làm gì???
🛎 Chưa đầy 12 tiếng nữa 2k7 sẽ bước vào cuộc thi quan trọng nhất của cuộc đời học sinh, nếu chưa ngủ, cùng Ad check lại những điều quan trọng để làm bài thi môn Ngữ văn thật tốt nhé, đầu có xuôi thì đuôi mới lọt!!!
🪄 Thương chúc các sĩ tử có một kì thi suôn sẻ, may mắn, thuận lợi 😜

❤️‍🔥Chuyên mục chạy nước rút, về đích cùng 2k7
🍀 1 ngày đếm ngược
NGÀY MAI THI RỒI ><
🎯 Viết NLXH, dẫn chứng phải đắt – phải thật sự liên quan đến vấn đề đang bàn luận.
👉 Chọn tinh – Viết gọn – Phân tích sâu nhé các sĩ tử!!!

❤️‍🔥Chuyên mục chạy nước rút, về đích cùng 2k7
🍀 2 ngày đếm ngược
⌛️ Các sĩ tử ai còn đang “lụi” đề thì dừng lại 5 phút để nhìn đúng hướng nhé!
🎯 Những chủ đề NLXH có thể "rơi trúng tủ" năm nay ⬇️⬇️⬇️

❤️‍🔥 Chuyên mục chạy nước rút, về đích cùng 2k7
🍀 3 ngày đếm ngược
😖 Nằm lòng cách viết bài văn NLXH, bài văn đủ ý rồi nhưng sao mình mãi không đạt điểm tối đa, đó là câu hỏi rất nhiều bạn học sinh trăn trở.
😎 Đó là bởi vì mình diễn đạt chưa đủ wow đó mấy ní =))) Nhiều bạn học sinh tạo cho người chấm cảm giác giống như bạn ở ngoài lề của vấn đề, điều đó không chỉ nằm ở hệ thống ý được triển khai mà còn bởi diễn đạt khô cứng, thiếu sự linh hoạt và chưa tạo được kết nối.
😘 Để Ad mách bạn vài cách nâng cấp diễn đạt, xóa tan cảm giác đó của giám khảo nhé! Thay đổi một chút, bài văn của bạn sẽ hấp dẫn và gây thiện cảm hơn nhiều đó 😉