08/09/2023
“Hiểu như thế nào về Thiết Kế Công Nghiệp (TKCN) – Kiểu Dáng Công Nghiệp (KDCN) và – Tiêu chí để đánh giá Thiết Kế Công Nghiệp” - Hãy cùng tìm hiểu chủ đề này trong bài viết của Designer Bien Nguyen
Xin chào các bạn🔆 !
🔆 Chúng ta cùng bắt đầu tuần mới bằng một vài câu hỏi mà nhiều bạn đã ib hỏi tôi trong thời gian qua: “Hiểu như thế nào về Thiết Kế Công Nghiệp (TKCN) – Kiểu Dáng Công Nghiệp (KDCN) và – Tiêu chí để đánh giá Thiết Kế Công Nghiệp”.
🔆 Vấn đề này vẫn còn nhiều nguồn ý kiến khác nhau nhưng nội hàm của nó vẫn có những điểm chung. Sau nhiều năm nghiên cứu và làm việc trong lĩnh vực này; tôi cũng xin chia sẻ về vấn đề này dưới góc nhìn của cá nhân tôi, hy vọng sẽ cung cấp cho các bạn một góc nhìn bổ ích.
🔆 𝗖𝗵𝘂́𝗻𝗴 𝘁𝗮 𝘀𝗲̃ 𝗯𝗮̆́𝘁 đ𝗮̂̀𝘂 𝗯𝗮̆̀𝗻𝗴 𝗸𝗵𝗮́𝗶 𝗻𝗶𝗲̣̂𝗺 𝗧𝗵𝗶𝗲̂́𝘁 𝗞𝗲̂́ 𝗖𝗼̂𝗻𝗴 𝗡𝗴𝗵𝗶𝗲̣̂𝗽 (𝗧𝗞𝗖𝗡)
- Hiểu một cách đơn giản đây là chuyên ngành Thiết Kế, tạo ra các sản phẩm tối ưu về tính năng, chi phí và thẩm mỹ nhằm phục vụ cho mục đích sản xuất Công Nghiệp với số lượng lớn và có khả năng chuyển giao được công nghệ.
- Theo Hiệp hội Thiết kế công nghiệp Hoa Kỳ: “𝑇ℎ𝑖𝑒̂́𝑡 𝑘𝑒̂́ 𝑐𝑜̂𝑛𝑔 𝑛𝑔ℎ𝑖𝑒̣̂𝑝 𝑙𝑎̀ 𝑐ℎ𝑢𝑦𝑒̂𝑛 𝑚𝑜̂𝑛 đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑑𝑢̀𝑛𝑔 đ𝑒̂̉ 𝑡𝑎̣𝑜 𝑟𝑎 𝑣𝑎̀ 𝑝ℎ𝑎́𝑡 𝑡𝑟𝑖𝑒̂̉𝑛 𝑐𝑎́𝑐 𝑐𝑜𝑛𝑐𝑒𝑝𝑡 𝑐𝑢̃𝑛𝑔 𝑛ℎ𝑢̛ 𝑡ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑠𝑜̂́ 𝑠𝑎̉𝑛 𝑝ℎ𝑎̂̉𝑚 𝑛ℎ𝑎̆̀𝑚 𝑚𝑢̣𝑐 đ𝑖́𝑐ℎ 𝑡𝑜̂́𝑖 𝑢̛𝑢 ℎ𝑜́𝑎 𝑐𝑎́𝑐 𝑡𝑖́𝑛ℎ 𝑛𝑎̆𝑛𝑔, 𝑔𝑖𝑎́ 𝑡𝑟𝑖̣ 𝑣𝑎̀ ℎ𝑖̀𝑛ℎ 𝑑𝑎́𝑛𝑔 𝑠𝑎̉𝑛 𝑝ℎ𝑎̂̉𝑚 𝑐𝑢̃𝑛𝑔 𝑛ℎ𝑢̛ ℎ𝑒̣̂ 𝑡ℎ𝑜̂́𝑛𝑔 𝑛ℎ𝑎̆̀𝑚 𝑝ℎ𝑢̣𝑐 𝑣𝑢̣ 𝑙𝑜̛̣𝑖 𝑖́𝑐ℎ 𝑐𝑢̉𝑎 𝑐𝑎̉ 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 𝑑𝑢̀𝑛𝑔 𝑣𝑎̀ 𝑛ℎ𝑎̀ 𝑠𝑎̉𝑛 𝑥𝑢𝑎̂́𝑡” (khái niệm này được nêu lại trong cuốn Thiết Kế Và Phát Triển Sản Phẩm của TS Trần Anh Tuấn – Meslab). Có lẽ đây là khái niệm tôi thấy đầy đủ nhất về ngành TKCN.
- Theo định nghĩa này thì một Nhà TKCN không chỉ đơn thuần là người vẽ ra một hình dáng sản phẩm nhìn đẹp mắt mà còn phải kết hợp với các bộ phận liên quan để đưa ra một sản phẩm tối ưu về thông số, tính năng, giá trị và hình dáng, tính khả thi về sản xuất của sản phẩm… Nhà TKCN được xem như là mắt xích nằm ở giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng. Chính vì vậy TKCN là ngành đòi hỏi người theo đuổi có một kiến thức rất rộng. Ngoài khả năng tạo hình thì nhà thiết kế còn phải am hiểu về công nghệ, vật liệu, các phương pháp gia công sản xuất, hiểu về marketing, kinh doanh, tâm lý – thói quen người dùng, văn hóa vùng miền, xu hướng…
🔆 𝗣𝗵𝗮̂̀𝗻 𝘁𝗶𝗲̂́𝗽 𝘁𝗵𝗲𝗼 𝗰𝗵𝘂́𝗻𝗴 𝘁𝗮 𝘀𝗲̃ 𝗰𝘂̀𝗻𝗴 𝗰𝗵𝘂𝘆𝗲̂̉𝗻 𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗸𝗵𝗮́𝗶 𝗻𝗶𝗲̣̂𝗺 𝗞𝗶𝗲̂̉𝘂 𝗗𝗮́𝗻𝗴 𝗖𝗼̂𝗻𝗴 𝗡𝗴𝗵𝗶𝗲̣̂𝗽 (𝗞𝗗𝗖𝗡)
- Theo Cục sở hữu trí tuệ: “𝐾𝑖𝑒̂̉𝑢 𝑑𝑎́𝑛𝑔 𝑐𝑜̂𝑛𝑔 𝑛𝑔ℎ𝑖𝑒̣̂𝑝 𝑙𝑎̀ ℎ𝑖̀𝑛ℎ 𝑑𝑎́𝑛𝑔 𝑏𝑒̂𝑛 𝑛𝑔𝑜𝑎̀𝑖 𝑐𝑢̉𝑎 𝑠𝑎̉𝑛 𝑝ℎ𝑎̂̉𝑚 đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑡ℎ𝑒̂̉ ℎ𝑖𝑒̣̂𝑛 𝑏𝑎̆̀𝑛𝑔 ℎ𝑖̀𝑛ℎ 𝑘ℎ𝑜̂́𝑖, đ𝑢̛𝑜̛̀𝑛𝑔 𝑛𝑒́𝑡, 𝑚𝑎̀𝑢 𝑠𝑎̆́𝑐 ℎ𝑜𝑎̣̆𝑐 𝑠𝑢̛̣ 𝑘𝑒̂́𝑡 ℎ𝑜̛̣𝑝 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑦𝑒̂́𝑢 𝑡𝑜̂́ 𝑛𝑎̀𝑦”. 𝑇ℎ𝑒𝑜 đ𝑜́ “𝑆𝑎̉𝑛 𝑝ℎ𝑎̂̉𝑚 đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 ℎ𝑖𝑒̂̉𝑢 𝑙𝑎̀ đ𝑜̂̀ 𝑣𝑎̣̂𝑡, 𝑑𝑢̣𝑛𝑔 𝑐𝑢̣, 𝑡ℎ𝑖𝑒̂́𝑡 𝑏𝑖̣, 𝑝ℎ𝑢̛𝑜̛𝑛𝑔 𝑡𝑖𝑒̣̂𝑛, ℎ𝑜𝑎̣̆𝑐 𝑏𝑜̣̂ 𝑝ℎ𝑎̣̂𝑛 𝑑𝑢̀𝑛𝑔 đ𝑒̂̉ 𝑙𝑎̆́𝑝 𝑟𝑎́𝑝, ℎ𝑜̛̣𝑝 𝑡ℎ𝑎̀𝑛ℎ 𝑐𝑎́𝑐 𝑠𝑎̉𝑛 𝑝ℎ𝑎̂̉𝑚 đ𝑜́, đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑠𝑎̉𝑛 𝑥𝑢𝑎̂́𝑡 𝑏𝑎̆̀𝑛𝑔 𝑝ℎ𝑢̛𝑜̛𝑛𝑔 𝑝ℎ𝑎́𝑝 𝑐𝑜̂𝑛𝑔 𝑛𝑔ℎ𝑖𝑒̣̂𝑝 ℎ𝑜𝑎̣̆𝑐 𝑡ℎ𝑢̉ 𝑐𝑜̂𝑛𝑔 𝑛𝑔ℎ𝑖𝑒̣̂𝑝, 𝑐𝑜́ 𝑘𝑒̂́𝑡 𝑐𝑎̂́𝑢 𝑣𝑎̀ 𝑐ℎ𝑢̛́𝑐 𝑛𝑎̆𝑛𝑔 𝑟𝑜̃ 𝑟𝑎̀𝑛𝑔, đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑙𝑢̛𝑢 𝑡ℎ𝑜̂𝑛𝑔 đ𝑜̣̂𝑐 𝑙𝑎̣̂𝑝”.
- Thiết kế KDCN là một khái niệm nằm trong và là một thành phần của khái niệm Thiết Kế Công Nghiệp.
- Khi nói về KDCN là đơn thuần nói về hình dáng bên ngoài của sản phẩm. KDCN giữa dòng sản phẩm này với dòng sản phẩm khác, giữa sản phẩm của đơn vị này với sản phẩm của đơn vị khác được phân biệt bởi tuyến hình, tỷ lệ, hình khối, đường nét, màu sắc, các yếu tố này tựu trung lại là ngôn ngữ của sản phẩm. Tuy nhiên hình dáng đó không đơn thuần được tạo ra một cách đơn giản và tùy tiện. Nó chịu sự ảnh hưởng bởi các yếu tố như: chức năng của sản phẩm, công nghệ - vật liệu dùng để gia công và chế tạo sản phẩm đó, phong cách và ngôn ngữ mà thương hiệu sở hữu sản phẩm theo đuổi, đối tượng sử dụng, phân khúc, không gian sử dụng… tất cả đều có tác động đến kiểu dáng của sản phẩm.
- Chính vì các yếu tố trên; nên nếu nhà thiết kế chỉ chăm chăm vào việc vẽ sao cho có một hình dáng đẹp mà quên đi việc phải phân tích và nghiên cứu về chức năng của sản phẩm, công nghệ - vật liệu sử dụng cho việc sản xuất sản phẩm, quên việc phải phân tích người dùng, phân khúc sản phẩm… thì sản phẩm rất khó có thể khả thi để đưa ra thị trường được.
🔆 𝐕𝐚̣̂𝐲 𝐭𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝐧𝐚̀𝐨 đ𝐞̂̉ đ𝐚́𝐧𝐡 𝐠𝐢𝐚́ 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐬𝐚̉𝐧 𝐩𝐡𝐚̂̉𝐦 𝐓𝐊𝐂𝐍
Trong cuốn Thiết Kế Và Phát Triển Sản Phẩm của TS Trần Anh Tuấn – Meslab có nêu 5 mục tiêu của TKCN trong đó bao gồm: sự tiện dụng, tính thẩm mỹ, khả năng bảo trì, khả năng giảm chi phí, khả năng giao tiếp, tương tác và cuối cùng là an toàn cho người dùng.
Dựa vào đây kết hợp với các tiêu chí của cục SHTT tôi có xây dựng bộ 9 tiêu chí để đánh giá một sản phẩm TKCN như sau:
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟏: 𝐓𝐢́𝐧𝐡 𝐦𝐨̛́𝐢, 𝐭𝐢́𝐧𝐡 𝐬𝐚́𝐧𝐠 𝐭𝐚̣𝐨. Sản phẩm TKCN được coi là có tính mới, tính sáng tạo nếu sản phẩm đó khác biệt đáng kể so với những sản phẩm đã được công bố trước đó.
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟐: 𝐒𝐮̛̣ 𝐭𝐢𝐞̣̂𝐧 𝐝𝐮̣𝐧𝐠. Nói đến sự tiện dụng là nói đến tính năng của sản phẩm. Sản phẩm được tạo ra phải đảm bảo được tính năng như mong muốn và phục vụ tối đa nhu cầu của người dùng
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟑: 𝐓𝐢́𝐧𝐡 𝐭𝐡𝐚̂̉𝐦 𝐦𝐲̃. Nói đến thẩm mỹ của sản phẩm vẫn còn là một vấn đề gây nhiều tranh cãi. Thẩm mỹ được thể hiện qua 2 khía cạnh đó là vật lý và phi vật lý. Khía cạnh vật lý được thể hiện qua: tỷ lệ, tuyến hình, hình khối, đường nét, màu sắc, chất liệu, cấu trúc…các yếu tố nhìn thấy được của sản phẩm, tất cả được thể hiện một cách hài hòa qua các thủ pháp tạo hình. Khía cạnh phi vật lý là những câu chuyện phía sau ý tưởng tạo hình của sản phẩm, là những thứ mà mắt thường không nhìn thấy dược. Việc kết hợp nhuần nhuyễn, hài hòa giữa khía cạnh phi vật lý và vật lý sẽ giúp nhà thiết kế truyền tải được thông điệp và cảm xúc đến với người sử dụng sản phẩm.
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟒: 𝐊𝐡𝐚̉ 𝐧𝐚̆𝐧𝐠 𝐛𝐚̉𝐨 𝐭𝐫𝐢̀. Trong quá trình sử dụng sản phẩm phải đảm bảo khả năng bảo trì và sửa chữa một cách dễ dàng.
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟓: 𝐊𝐡𝐚̉ 𝐧𝐚̆𝐧𝐠 𝐠𝐢𝐚̉𝐦 𝐜𝐡𝐢 𝐩𝐡𝐢́. TKCN nhằm góp phần tối ưu chi phí cho việc sản xuất, vận chuyển. Chi phí có thể được tối ưu qua việc tính toán kỹ lưỡng kiểu dáng sản phẩm qua đó giúp tiết kiệm nguyên vật liệu, tối ưu thao tác lắp ráp sản phẩm, tối ưu kích thước giúp việc tiết kiệm chi phí đóng gói, vận chuyển…
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟔: 𝐊𝐡𝐚̉ 𝐧𝐚̆𝐧𝐠 𝐠𝐢𝐚𝐨 𝐭𝐢𝐞̂́𝐩 – 𝐭𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐭𝐚́𝐜. Tiêu chí này thể hiện qua việc tác động qua lại giữa sản phẩm và con người. TKCN cần tính toán rất kỹ thói quen của người dùng và đưa ra các giải pháp giúp cho việc tương tác giữa người và máy, giữa máy với con người được hiệu quả và dễ dàng.
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟎𝟕: 𝐀𝐧 𝐭𝐨𝐚̀𝐧 𝐜𝐡𝐨 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐝𝐮̀𝐧𝐠. An toàn là một yếu tố vô cùng quan trọng. TKCN phải đảm bảo tính toán kỹ nhằm giúp người dùng tránh khỏi những nguy hiểm khi sử dụng sản phẩm. Trong thực tế nhiều doanh nghiệp đã phải trả giá khi không tính toán kỹ sản phẩm khiến người dùng gặp phải những nguy hiểm khi sử dụng.
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟖: Đ𝐚́𝐩 𝐮̛́𝐧𝐠 𝐤𝐡𝐚̉ 𝐧𝐚̆𝐧𝐠 𝐬𝐚̉𝐧 𝐱𝐮𝐚̂́𝐭 𝐜𝐨̂𝐧𝐠 𝐧𝐠𝐡𝐢𝐞̣̂𝐩 𝐬𝐨̂́ 𝐥𝐮̛𝐨̛̣𝐧𝐠 𝐥𝐨̛́𝐧 𝐯𝐚̀ 𝐜𝐨́ 𝐭𝐡𝐞̂̉ 𝐜𝐡𝐮𝐲𝐞̂̉𝐧 𝐠𝐢𝐚𝐨 đ𝐮̛𝐨̛̣𝐜 𝐜𝐨̂𝐧𝐠 𝐧𝐠𝐡𝐞̣̂. Đây là đặc điểm để phân biệt giữa sản phẩm công nghiệp và sản phẩm thủ công, đơn chiếc. TKCN cần phải đảm bảo đưa được sản phẩm lên dây truyền sản xuất công nghiệp và có thể chuyển giao công nghệ để có thể sản xuất ở bất cứ đâu, bất cứ nhà máy nào có cùng công nghệ, máy móc đều có thể tạo ra sản phẩm với một chất lượng tương đồng.
+ 𝐓𝐢𝐞̂𝐮 𝐜𝐡𝐢́ 𝟗: Đ𝐚́𝐩 𝐮̛́𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐞𝐨 đ𝐮́𝐧𝐠 đ𝐢̣𝐧𝐡 𝐡𝐮̛𝐨̛́𝐧𝐠 𝐩𝐡𝐚́𝐭 𝐭𝐫𝐢𝐞̂̉𝐧 𝐜𝐮̉𝐚 𝐝𝐨𝐚𝐧𝐡 𝐧𝐠𝐡𝐢𝐞̣̂𝐩. TKCN phải đảm bảo theo đúng định hướng của doanh nghiệp về chức năng, chủng loại, thị trường, phân khúc, đối tượng sử dụng và đặc biệt là về mặt hình ảnh được quyết định bởi ngôn ngữ thiết kế mà doanh nghiệp đang theo đuổi. Nếu không chú ý đến tiêu chí này thì sản phẩm sẽ gặp khó khăn khi cạnh tranh trên thị trường cả về chức năng, giá thành và hình ảnh.
🔆🔆🔆𝑇𝑟𝑒̂𝑛 đ𝑎̂𝑦 𝑙𝑎̀ 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑠𝑜̂́ 𝑞𝑢𝑎𝑛 đ𝑖𝑒̂̉𝑚 𝑐𝑢̉𝑎 𝑡𝑜̂𝑖 𝑣𝑒̂̀ 𝑐ℎ𝑢̉ đ𝑒̂̀ 𝑛𝑎̀𝑦. 𝐻𝑦 𝑣𝑜̣𝑛𝑔 𝑏𝑎̀𝑖 𝑣𝑖𝑒̂́𝑡 𝑡𝑟𝑒̂𝑛 𝑠𝑒̃ 𝑔𝑖𝑢́𝑝 𝑖́𝑐ℎ đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑐ℎ𝑜 𝑐𝑎́𝑐 𝑏𝑎̣𝑛 đ𝑎𝑛𝑔 𝑚𝑢𝑜̂́𝑛 𝑡𝑖̀𝑚 ℎ𝑖𝑒̂̉𝑢 𝑣𝑒̂̀ 𝑛𝑔𝑎̀𝑛ℎ 𝑇𝐾𝐶𝑁. 𝑅𝑎̂́𝑡 𝑚𝑜𝑛𝑔 𝑛ℎ𝑎̣̂𝑛 đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑐ℎ𝑖𝑎 𝑠𝑒̉ 𝑐𝑢̉𝑎 𝑐𝑎́𝑐 𝑏𝑎̣𝑛 𝑣𝑒̂̀ 𝑐ℎ𝑢̉ đ𝑒̂̀ 𝑛𝑎̀𝑦 đ𝑒̂̉ 𝑐ℎ𝑢́𝑛𝑔 𝑡𝑎 𝑐𝑢̀𝑛𝑔 𝑐𝑜́ 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑐𝑎́𝑖 𝑛ℎ𝑖̀𝑛 đ𝑢́𝑛𝑔 𝑛ℎ𝑎̂́𝑡 𝑣𝑒̂̀ 𝑛𝑔𝑎̀𝑛ℎ 𝑇𝐾𝐶𝑁 𝑣𝑎̀ ℎ𝑎̃𝑦 𝑐𝑢̀𝑛𝑔 𝑡𝑜̂𝑖 𝑥𝑎̂𝑦 𝑑𝑢̛̣𝑛𝑔 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑡𝑖𝑒̂𝑢 𝑐ℎ𝑖́ 𝑐ℎ𝑢𝑎̂̉𝑛 𝑛ℎ𝑎̂́𝑡 đ𝑒̂̉ đ𝑎́𝑛ℎ 𝑔𝑖𝑎́ 𝑇𝐾𝐶𝑁.
15/08/2024
14/08/2024
06/08/2024
01/08/2024
08/07/2024
13/06/2024
23/01/2024
09/01/2024
23/11/2023
15/09/2023
08/09/2023