08/10/2014
“Việc giáo dục con cái phải được bắt đầu ngay từ khi trí tuệ đứa trẻ bắt đầu hé sáng”
Dạy ngôn ngữ là then chốt
Muốn phát huy thật sớm năng lực của trẻ, trước hết cần phải làm gì? Căn cứ vào kinh nghiệm dạy con của mình, Weter bố cho rằng, dạy trẻ học ngôn ngữ từ sớm là điều vô cùng quan trọng. Bởi lẽ, ngôn ngữ là công cụ tiếp thu tri thức, nếu không có công cụ đó sẽ không có được bất cứ tri thức nào. Chúng ta sở dĩ vượt lên trên các động vật khác và có được sự tiến bộ như ngày nay là vì chúng ta có ngôn ngữ mà không một động vật nào có được. Vì vậy, nếu trẻ không nắm được ngôn ngữ thật sớm sẽ không thể nào phát huy tốt mọi năng lực của mình. Cho nên, để giúp trẻ phát huy đầy đủ mọi năng lực, cần giúp trẻ nắm vững thật sớm công cụ ngôn ngữ.
Qua việc dạy trẻ học ngôn ngữ, Weter bố rút ra một số phương pháp sau đây:
1. Dạy từ ngữ nên bắt đầu từ những sự vật gần gũi xung quanh. Học ngoại ngữ tất phải nhớ nhiều từ. Nhưng nếu chỉ chăm chăm nhớ thật nhiều từ, nhiều khi học trước quên sau. Muốn nhớ nhiều từ, phải chăm đọc sách, ghi nhớ những từ gặp trong lúc đọc. Thông qua những cuộc nói chuyện về những dụng cụ trên bàn ăn, về cách sắp xếp trong phòng, về hoa cỏ, cây cảnh, động vật trong vườn, Weter bố dạy con phát âm và ý nghĩa của các từ đơn. Cứ thế dần dần, mỗi ngày một ít, mới đầu đơn giản, sau khó dần lên, kiên trì đều đặn, kết quả không ngờ.
2. Cho trẻ làm quen với thế giới thông qua những câu chuyện kể.
Khi Weter con đã bắt đầu nghe hiểu được, bé hàng ngày được bố mẹ kể chuyện cho nghe. Theo ý kiến người cha, đối với trẻ nhỏ, không có gì quan trọng bằng những câu chuyện kể. Bởi trẻ là người khách lạ đối với thế giới này. Cần cho trẻ làm quen với thế giới, càng sớm chừng nào càng hay chừng ấy. Mà muốn cho trẻ làm quen với thế giới không gì bằng những câu chuyện kể. Nhờ vậy mà, khi Weter con 5-6 tuổi, em đã nhớ được khoảng ba vạn từ. Đó là một con số đáng ngạc nhiên ngay đối với cả một học sinh trung học.
3. “Võ trang” đầu óc trẻ thơ bằng những từ trong sáng.
Trong việc dạy ngôn ngữ, Weter bố đặc biệt nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc dạy ngôn ngữ tiêu chuẩn ngay từ những bước đầu. Weter bố phát âm rõ ràng cho con nghe, kiên nhẫn dạy con tiếng Đức tiêu chuẩn. Ông tin chắc một điều: muốn có được một đầu óc sáng láng, trước hết phải có được những từ trong sáng. Trong gia đình, ông nghiêm khắc không cho mọi người nói “tiếng lóng”, “tiếng địa phương” là lãng phí thời gian. Ông chỉ dạy bé tiếng Đức tiêu chuẩn, bởi vì chỉ có phát âm chuẩn mới giúp bé đọc hiểu dễ dàng những điều viết trong sách.
Ba tuổi rưỡi bắt đầu dạy chữ, nhưng tuyệt đối không cưỡng bức
Ba tuổi rưỡi, ông bố bắt đầu dạy con học chữ, nhưng tuyệt đối không cưỡng bức. Đó là nguyên tắc giáo dục của ông. Bằng mọi cách, trước hết ông khơi gợi hứng thú ở đứa con. Chỉ khi bé hứng thú, ông mới bắt đầu dạy bé. Dạy đọc sách cũng vậy, ông đặt trọng tâm dạy bé hứng thú đọc sách, dùng những lời lẽ dịu dàng khích lệ tâm hồn của bé. Chẳng hạn, khi mua cho con những truyện tranh hấp dẫn hoặc những cuốn sách nhỏ xinh xinh, ông nói với bé: “Nếu con biết chữ, con sẽ đọc hiểu hết những cuốn sách này!”. Đôi lúc, ông lại tỏ ra không muốn kể những truyện tranh lý thú đó cho con nghe. Ông nói: “Những truyện tranh này hay lắm, nhưng bố chẳng có thì giờ kể con nghe”. Làm như vậy ngược lại ông khơi dậy ở trong bé ước muốn và khát vọng nhất định phải đọc bằng được những cuốn sách cuốn hút như những câu chuyện cổ tích kia. Tới lúc đó ông mới bắt đầu dạy con học chữ.
Dạy những tiếng nước ngoài gần gũi trên cơ sở đọc thông tiếng mẹ đẻ
Ngôn ngữ phương Tây, cho dù là tiếng Đức, tiếng Anh, tiếng Ý, tiếng Pháp, ít nhiều đều có những điểm tương đồng. Vì vậy, sau khi đọc thông thạo tiếng Đức, Weter bố bắt đầu dạy con tiếng Pháp. Lúc ấy bé mới vừa 6 tuổi. Chỉ sau một năm trời, bé đã có thể đọc lưu loát các cuốn sách viết bằng tiếng Pháp. Sở dĩ bé học nhanh như thế vì vốn tiếng Đức của bé lúc này vô cùng phong phú.
Sau khi nắm vững tiếng Pháp, ông bố lập tức dạy con tiếng Ý. Chỉ sau 6 tháng, Weter con đã đọc thông tiếng Ý. Lúc này ông thấy có thể bắt đầu dạy con tiếng Latinh.
Ở các nước phương Tây người ta quy định học tiếng nước ngoài trước hết bắt đầu từ tiếng Latinh. Nhưng Weter bố không theo thông lệ đó. Theo ông, làm như thế là miễn cưỡng. Chỉ có bắt đầu nói tiếng Pháp, một ngôn ngữ rất gần gũi với tiếng Đức, mới hợp logic. Ông tuân theo nguyên tắc đi từ dễ đến khó. Đối với trẻ em phương Tây, tiếng Latinh tương đối khó, được mệnh danh là “thứ tiếng đau đầu”. Vì thế, trước khi học tiếng Latinh, ông bố kể cho con nghe về những tình tiết của câu chuyện, về tư tưởng cao siêu, về lời văn bóng bẩy, trang nhã của tác phẩm “Enéide” của nhà thơ Latinh Virgile, nhằm khơi gợi hứng thú của con đồng thời nói cho con hay, muốn trở thành một học giả thực sự nhất định phải giỏi tiếng Latinh. Chỉ qua 9 tháng, Weter con nắm vững tiếng Latinh. Sau đó, 3 tháng nắm vững tiếng Anh, 6 tháng nắm vững tiếng Hy Lạp. Cứ thế, cậu bé 8 tuổi Weter đã đọc các tác phẩm của các nhà văn nổi tiếng các nước Đức, Pháp, Ý, Hy Lạp, La Mã như Homer Plutarque, Virgile, Cicéron, Schiller v.v...
Trong thời đại “bùng nổ thông tin” như hiện nay, vấn đề giáo dục con cái phải theo kịp nhịp bước các nước trên thế giới. Vì vậy, bắt đầu từ ngày hôm nay, vấn đề học ngoại ngữ của trẻ em phải tìm mọi cách bắt đầu sớm hơn, làm sao giúp trẻ đồng thời với việc nắm vững tiếng mẹ đẻ, việc học tập ngoại ngữ cần sớm được đưa vào trong nội dung và chương trình học của các em. Ở đây, kinh nghiệm của cha con Carl Weter đối với chúng ta là một bài học đáng quan tâm.
Khơi gợi hứng thú, giúp con học tập tri thức khoa học một cách nhẹ nhàng
Bé Weter mới tí tuổi đầu đã biết nhiều ngoại ngữ như thế, nhiều người vẫn nghĩ bé suốt ngày ngồi bên bàn học, ông bố nhồi con như “nhồi vịt”. Nhưng trái lại không phải như vậy. Theo lời ông bố: “Thời gian bé Weter ngồi trước bàn ít hơn bất cứ một em bé nào”. Phần lớn thời gian bé dùng để đi dạo và vận động. Khoảng 3-4 tuổi, h»ng ngày ông bố dẫn con đi dạo chừng 1-2 tiếng. Trong những lúc đi dạo, có lúc gặp bông hoa, ông giải thích cho con về đặc điểm phát triển và tác dụng của hoa, gặp một con côn trùng, ông nói cho con biết đặc điểm sinh lý và tập tính của côn trùng, gặp một hòn đá, một lùm cây, một con suối, một thửa ruộng v.v... ¤ng giảng giải cho con những kiến thức sinh động về thực vật học, động vật học, toán học, vật lý và hóa học. Với lứa tuổi như vậy, ông không chủ trương dạy bé những kiến thức có hệ thống, phân biệt rạch ròi đâu là thực vật học, đâu là động vật học, mà chỉ trình bày những tri thức tương ứng mỗi khi gặp những sự vật trên đường, sao cho sau này đọc các sách sinh học, gặp những nội dung trình bày trong sách, bé không cảm thấy bỡ ngỡ. Theo ông bố cho biết, lúc 5 tuổi, bé Weter đã theo cha đi chu du hầu hết các thành phố lớn trên đất Đức.
Không nên để tâm lực trẻ chỉ dồn vào việc tiêu hóa: tham ăn sẽ làm cho trẻ ngu đần
Nhà phát minh Edison từng nói: “Công dân nước ta phần đông ăn uống quá thừa. Vì thế máu dồn cả vào dạ dày, làm cho trí óc chẳng được dùng”.
Dạ dày quá mệt mỏi sẽ làm suy yếu chức năng của não, vì vậy tham ăn sẽ làm cho trẻ ngu đần.
Nhà tư tưởng, nhà phát minh kiêm chính trị gia Benjamin Franklin cũng tin rằng ăn uống vô độ sẽ làm lú lấp đầu óc. Trong “tự truyện” ông có nhắc đến điểm này và bình sinh ông ăn uống rất thanh đạm.
Weter bố cũng chủ trương không để tâm lực trẻ chỉ dồn vào việc tiêu hóa, như thế trí óc sẽ không tài nào phát triển. Cho nên, trong việc nuôi dạy con, ông đặc biệt chú trọng vấn đề ăn uống, không để con ăn thừa mứa, làm mệt dạ dày. Hiện nay, đây là một vấn đề nghiêm trọng, chưa được các bậc cha mẹ quan tâm đúng mức. Nhìn ra xung quanh, không hiếm những trẻ em mắc bệnh béo phì. Tập quán ăn nhiều không phải là bản tính của trẻ, mà là do cha mẹ dung túng, nuông chiều.
Ông Weter luôn luôn nói với con: “Ăn nhiều đầu óc sẽ lú lấp, tâm hồn sẽ sa sút, nhiều khi còn sinh bệnh”.
Trau dồi thói quen học tập nghiêm túc, tinh thần học tập siêng năng
Để đứa con vào nền nếp, bồi dưỡng tinh thần học tập siêng năng, ông Weter quy định nghiêm ngặt thời gian học và chơi. Lúc con học, ông tuyệt đối không cho ai quấy rối. Lúc đầu, mỗi ngày học 15 phút. Thời gian này, người nhà có ai hỏi gì, ông trả lời: “Lúc này không được, Weter đang học”. Có khách đến, ông xin lỗi và bảo họ ngồi chờ. Cứ thế, ông kiên trì rèn giũa, nuôi dưỡng ở con một tinh thần học tập nghiêm túc, siêng năng.
Dạy trẻ không nên “lúc bé dễ dãi, lớn lên mới nghiêm khắc”
Trong việc giáo dục hành vi và thói quen, ông Weter có kinh nghiệm: phải trái phân minh, trước sau như một, không được là không được, dứt khoát không nhượng bộ. Nhiều người cho ông là quá ư nghiêm khắc. Nhưng theo kinh nghiệm của ông, việc gì không được làm, ngay từ đầu đã không cho phép, như thế trẻ sẽ không cảm thấy có gì gò bó, đau khổ. Nếu như ngay từ nhỏ, trẻ đã nắm vững quy tắc hành vi, nuôi dưỡng thành thói quen, các em sẽ tự giác làm theo. Giáo dục trẻ cũng giống như xây nhà. Ngay từ đầu, nền nhà phải xây thật chắc. Giáo dục con cái, đối với mọi sự vật tốt xấu, các bậc cha mẹ cần có một chí kiến trước sau như một. Không có chí kiến rõ ràng là điều tối kỵ trong việc giáo dục con cái.
Dạy con làm việc tốt
Ông Weter bỏ ra rất nhiều công sức dạy con làm việc tốt. Ngay từ nhỏ, ông đã kể cho con nghe những câu chuyện cổ kim về những việc làm tốt. Mỗi khi con làm được một việc tốt, ông lập tức biểu dương: “Tốt! Con làm thế tốt lắm!”. Đôi khi trước mặt vợ và bạn bè, ông khen con: “Hôm nay Weter làm được một việc rất tốt”. Tất nhiên lời khen đó phải đúng mức, tránh làm cho trẻ kiêu căng.
Lớn lên chút nữa, ông đọc cho con nghe những bài thơ khuyến thiện, ca ngợi lòng nhân ái, đức bao dung, tinh thần tương trợ, lòng dũng cảm, óc vị tha, đức hy sinh v.v... Ông còn đóng cho con quyển sổ “Việc tốt” h»ng ngày ghi chép những việc làm hữu ích. Ông từng bước dạy cho con biết cảm thụ niềm vui và lạc thú làm việc tốt, chiến thắng bản thân. Mục đích của ông là nhằm giáo dục con trở thành người cao thượng.
Giáo dục nhân tài phát triển toàn diện
Sau khi bé Weter đã trở nên nổi tiếng, nhiều người nói ông bố muốn dạy con trở thành một thần đồng, “cất tiếng gáy mọi người thất kinh”. Nhưng riêng ông, ông nói rằng chỉ mong muốn dạy con trở thành một nhân tài phát triển toàn diện. Trong cuốn sách của mình, ông viết:
“Tôi chỉ ước mong bồi dưỡng con trở thành nhân tài phát triển toàn diện, vì vậy trong khoảng thời gian eo hẹp, không ảnh hưởng đến công tác, tôi gắng sức giáo dục con trở thành một thanh niên mạnh khỏe, nhanh nhẹn và hạnh phúc”.
Chín tuổi được nhận vào trường Đại học Leipzig
Nước Đức từ xưa tới nay có truyền thống coi trọng nhân tài. Vì thế, khi bé Weter được mọi người ca tụng, một giáo sư trường Đại học Leipzig và một nhân vật có thế lực trong thành phố đã ngỏ lời mời bé Weter vào học trường đại học của họ. Họ giao cho tiến sĩ Lauster, hiệu trưởng trường Trung học Thomas thành phố Leipzig kiểm tra, đánh giá. Sau khi kiểm tra, hôm ấy là ngày 12 tháng 12 năm 1809, Lauster đã viết giấy chứng nhận nhập học cho chú bé Weter, nội dung như sau:
“Hôm nay, theo yêu cầu, tôi kiểm tra em bé Weter 9 tuổi. Kiểm tra tiếng Hy Lạp, tôi chọn mấy đoạn trong sử thi ”Iliade", kiểm tra tiếng Latinh, tôi chọn mấy đoạn trong tác phẩm “Enéide”, kiểm tra tiếng Ý, tôi chọn mấy đoạn trong tác phẩm của Galilei, kiểm tra tiếng Pháp, tôi chọn mấy đoạn trong một cuốn sách, tất cả đều là những đoạn văn khó, nhưng Weter trả lời rành mạch, lưu loát, chứng tỏ em có một vốn tri thức ngôn ngữ phong phú, hiểu sâu, biết rộng. Nghe nói, vốn học thức uyên bác của em bé đáng khâm phục này là kết quả giáo dục của người cha. Theo tôi, phương pháp giáo dục của ông rất đáng để chúng ta quan tâm, nghiên cứu. Nói tóm lại, em bé này hoàn toàn đủ điều kiện vào học trường đại học. Vì sự tiến bộ học thuật, việc tạo điều kiện cho một em bé như vậy vào trường đại học là vô cùng cần thiết".
PV
