Dạy trẻ tự kỷ, chậm nói tại Lương Khánh Thiện, Ngô Quyền, Hải Phòng

🌈Muốn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ giao tiếp chúng ta cần hiểu ngôn ngữ được phát triển như thế nào ? Ba mẹ tưởng tượng giống như chúng ta xây một ngôi nhà, chúng ta cần xây nền móng vững chắc trước.

📍SỰ CHÚ Ý là nền tảng quan trọng trong quá trình phát triển ngôn ngữ, nếu thiếu sự chú ý sẽ không hình thành được trí nhớ, hiểu biết và ngôn ngữ.

Con cần ba mẹ hạ mình xuống để quan sát, lắng nghe âm thanh con phát ra, biểu hiện, cử chỉ, ánh nhìn của con….v…v , hãy là 1 đứa trẻ như con để hiểu con, chứ đừng đứng vai trò là bậc bề trên

Trong can thiệp có câu “ TRẺ LÀM GÌ, mình làm nấy “ thật chất đây là câu nói vừa nghĩa đen, vừa nghĩa bóng.

Nghĩa bóng chính là HÃY BIẾN BẢN THÂN LÀ MỘT ĐỨA TRẺ, để hiểu con. Nhưng mấy ai hiểu thấu đáo vậy, cứ nghĩ đơn giản trẻ làm gì mình bắt chước y vậy ( này đơn thuần chỉ là sao chép rồi ạ )

Những viên gạch kế tiếp được xây trên nền móng CHÚ Ý- đó là các kỹ năng cần có trước khi ngôn ngữ được hình thành . Trẻ cần được quen dần với NGUYÊN NHÂN- HỆ QUẢ, GIAO TIẾP MẮT, BẮT CHƯỚC, LẮNG NGHE VÀ SỰ LUÂN PHIÊN.

Tầng kế tiếp là HIỂU BIẾT rồi sau đó là GIAO TIẾP QUA CÁC CỬ CHỈ ĐIỆU BỘ như dùng tay chỉ, gật đầu - lắc đầu , xua tay từ chối, xoè tay xin…. và cuối cùng LỜI NÓI được hình thành

Sau lời nói sẽ là GIAO TIẾP NHU CẦU -> GIAO TIẾP 2 CHIỀU -> GIAO TIẾP CHỦ ĐỘNG.

Ba mẹ/ người can thiệp trẻ làm sai bước nào thì những bước sau sẽ khó diễn ra.

ĐỒ CHƠI CHỈ LÀ CÔNG CỤ. Ba mẹ mới là ĐỐI TÁC GIAO TIẾP mà trẻ cần nhất. Đồ chơi chỉ là cầu nối giúp ba mẹ bước vào thế giới của con, tạo tương tác với con, và bài học phát sinh từ đó

Chơi nhưng mang đến bài học cho con, dẫn dắt con vào tình huống sinh hoạt hằng ngày CHÍNH LÀ CAN THIỆP THÀNH CÔNG

Hạt giống của sự tiến bộ nảy mầm từ đó 🌱

❓ “CÓ PHẢI TRẺ CỨ ÍT GIAO TIẾP, SỢ NƠI ĐÔNG NGƯỜI, CHẬM NÓI THÌ LÀ BỊ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỶ?”
📍Đây là câu hỏi mà rất nhiều ba mẹ băn khoăn khi thấy con mình ít nói, ngại tiếp xúc hay thu mình trước đám đông. Tuy nhiên, KHÔNG phải trường hợp ít giao tiếp nào cũng là tự kỷ. Dù vậy, chúng ta cũng không nên chủ quan mà cần cho con đi kiểm tra sớm khi có dấu hiệu.

🌵 1. Vì sao trẻ có thể ít giao tiếp, chậm nói?
- Tính cách bẩm sinh: Một số trẻ có tính hướng nội, thích quan sát hơn tham gia.
- Môi trường ít tương tác: Trẻ ít được trò chuyện, ít được nghe đọc sách, hoặc tiếp xúc với thiết bị điện tử quá nhiều.
- Vấn đề ngôn ngữ: Trẻ có thể chậm nói do nghe kém, hoặc rối loạn ngôn ngữ đơn thuần, không liên quan đến tự kỷ.

🌵 2. Đâu là dấu hiệu con bị rối loạn phổ tự kỷ?
Các dấu hiệu cần lưu ý (nhất là khi xuất hiện cùng lúc) mà ba mẹ cần theo dõi thêm:
- Không nhìn vào mắt hoặc tránh giao tiếp bằng mắt.
- Không phản ứng khi được gọi tên.
- Không chỉ trỏ để bày tỏ nhu cầu, không chia sẻ niềm vui.
- Có hành vi lặp đi lặp lại (xoay vòng, xếp đồ theo hàng), hay đi nhón chân
- Rất nhạy cảm hoặc gần như không phản ứng với âm thanh, mùi, cảm giác.

🌵 3. Ba mẹ cần làm gì khi nghi ngờ con có dấu hiệu tự kỷ?
Nếu thấy con chậm nói + ít giao tiếp + kèm một số dấu hiệu trên, thì ba mẹ hãy:
- Sàng lọc sớm tại các cơ sở uy tín (trước 3 tuổi là tốt nhất).
- Tăng cường tương tác với con: nói chuyện, đọc sách, chơi trò chơi có giao tiếp.
- Hạn chế màn hình, cho con nhiều cơ hội tiếp xúc với bạn bè, môi trường bên ngoài.

💙 Không phải con cứ chậm nói hay sợ đám đông là con bị tự kỷ. Tuy nhiên, nếu con có nhiều các dấu hiệu kể trên thì ba mẹ nên đưa con đi kiểm tra sớm để có hướng can thiệp kịp thời. Quan trọng nhất là ba mẹ luôn dành thời gian đồng hành cùng con ở mọi quá trình phát triển.

🖊 Tác giả: Khi con đặc biệt

🍎Trái ngọt của 2 cô trò💕💕💕

🍒Tuổi tác không quan trọng. Chỉ cần em thích học để bản thân biết đọc, biết viết và tự tin hơn😊😊💕

☀️Trung thu ấm áp bên các hs yêu thương💕💕🍒

☘️☘️Hoạt động bóc trứng. Chúng con bóc trứng để chuẩn bị có 1 bữa cơm ngon mỗi ngày😊😊😊

Niềm vui, hạnh phúc khi các con tiến bộ từng ngày💕💕☘️

ĐÚNG - ĐỦ - ĐỀU: CHÌA KHÓA GIÚP TRẺ TỰ KỶ TIẾN BỘ

1. Con chưa tiến bộ như mong đợi – có thể vì thời gian can thiệp chưa đủ?

“Bác sĩ ơi, con em đi can thiệp cũng được nửa năm rồi mà em chưa thấy con thay đổi gì nhiều…”
“Một tuần bé học mấy buổi?”
“Dạ, mỗi ngày một tiếng ở trung tâm, từ thứ Hai đến thứ Sáu.”
“Còn cuối tuần thì sao?”
“Dạ, ở nhà thôi ạ. Tụi em cũng bận, không biết phải làm gì thêm.”

Câu chuyện như vậy thật ra không hề hiếm. Nhiều gia đình đã cho con đi can thiệp với tất cả sự kỳ vọng, nhưng đôi khi lại chưa biết rằng việc “đủ thời gian” cũng quan trọng không kém “đúng phương pháp”. Một giờ mỗi ngày, năm ngày một tuần – tức khoảng 5 giờ mỗi tuần – là con số còn khá xa so với những khuyến nghị chung hiện nay.

2. Đúng – Đủ – Đều: Ba yếu tố giúp can thiệp hiệu quả hơn

Những nghiên cứu trong lĩnh vực can thiệp cho trẻ tự kỷ đều thống nhất rằng để việc can thiệp mang lại hiệu quả rõ rệt, chúng ta cần kết hợp hài hòa ba yếu tố:

1. Đúng kỹ thuật: nghĩa là can thiệp dựa trên phương pháp đã được kiểm chứng khoa học, có mục tiêu rõ ràng, phù hợp với từng trẻ.
2. Đủ thời gian: theo nhiều khuyến nghị quốc tế, trẻ cần được can thiệp ít nhất 20–25 giờ mỗi tuần, thậm chí lên đến 30–40 giờ mỗi tuần với những chương trình chuyên sâu như ABA [1][2].
3. Đều đặn: kỹ năng của trẻ được xây dựng từng chút một qua từng ngày. Việc gián đoạn, nghỉ giữa chừng – kể cả vì những lý do chính đáng – có thể khiến trẻ bị chững lại, thậm chí là thoái lui.

3. Một ví dụ quen thuộc – thời gian nghỉ Tết

Sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, nhiều phụ huynh chia sẻ rằng con mình “dường như quên hết những gì đã học trước đó”, hoặc có những hành vi không mong muốn xuất hiện trở lại. Nguyên nhân có thể là trong những ngày nghỉ đó, trẻ không được duy trì thói quen can thiệp thường ngày, và đôi khi còn được “nuông chiều” hơn mức cần thiết.

Việc người lớn yêu thương trẻ là điều rất quý giá. Nhưng nếu không khéo léo, những khoảng thời gian “thư giãn” quá mức như vậy lại vô tình khiến trẻ gặp khó khăn khi quay lại với lịch can thiệp sau Tết.

4. Có cách nào để đủ thời gian can thiệp mà không làm con quá tải?

Thực ra, không nhất thiết mọi giờ can thiệp đều phải là những buổi học 1:1 với chuyên viên. Có hai hình thức can thiệp thường được sử dụng:
• Can thiệp chuyên sâu (intensive): thường là 1:1, có chương trình rõ ràng, do chuyên viên thực hiện.
• Can thiệp trong sinh hoạt (naturalistic): được thực hiện ngay trong các hoạt động hàng ngày như ăn uống, chơi đùa, mặc đồ, đi dạo…, do người thân trong gia đình thực hiện theo cách đã được hướng dẫn [3][4].

Khi biết cách tương tác đúng, phụ huynh hoàn toàn có thể góp thêm 2–3 giờ mỗi ngày vào tổng thời lượng can thiệp của trẻ, một cách tự nhiên và nhẹ nhàng. Chỉ cần một chút chủ động quan sát, một chút kiên nhẫn chờ đợi phản ứng của trẻ, một chút điều chỉnh trong cách chơi, nói chuyện, chúng ta đã giúp con học được thêm nhiều kỹ năng rồi.

5. Vậy, cha mẹ nên bắt đầu từ đâu?

Không có câu trả lời đúng cho tất cả mọi gia đình, nhưng một vài gợi ý nhỏ có thể hữu ích:
• Tìm hiểu thêm về cách can thiệp phù hợp với con mình, qua giáo viên đang can thiệp cho trẻ, các lớp học phụ huynh, sách hướng dẫn hoặc làm việc trực tiếp với chuyên viên.
• Tạo cơ hội học cho con mỗi ngày: thay vì làm hết cho con, có thể chậm lại một chút, gợi ý cho con chỉ tay, nói một từ đơn, hoặc hoàn thành một bước đơn giản trước khi nhận được điều mình thích.
• Duy trì thói quen can thiệp ngay cả trong những ngày nghỉ: nếu về quê, có thể nhờ người thân hỗ trợ hoặc tự lên kế hoạch tương tác đơn giản tại nhà.
• Ghi nhận từng thay đổi nhỏ: vì sự tiến bộ của trẻ không phải lúc nào cũng đến trong những bước nhảy vọt, mà thường rất âm thầm qua từng ngày đều đặn.

6. Lời Kết

Mỗi em bé trong phổ tự kỷ đều cần một hành trình riêng biệt, và hành trình đó thường không ngắn. Điều cần nhất không phải là những chương trình trị liệu thật “hoành tráng”, mà là sự đồng hành chân thành và đều đặn từ những người thân yêu nhất của trẻ.

Khi người lớn học cách tương tác đúng – làm đủ – và duy trì đều đặn, con mới có cơ hội phát triển trọn vẹn khả năng của mình.

, , ,

Nguồn: Bs Phạm Minh Triết

Tài liệu tham khảo
1. Lovaas, O. I. (1987). Behavioral treatment and normal educational and intellectual functioning in young autistic children. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55(1), 3–9. https://doi.org/10.1037/0022-006X.55.1.3
2. National Research Council. (2001). Educating Children with Autism. Washington, DC: National Academy Press.
3. Zwaigenbaum, L., Bauman, M. L., Choueiri, R., Kasari, C., Carter, A., Granpeesheh, D., ... & Wetherby, A. (2015). Early Intervention for Children With Autism Spectrum Disorder Under 3 Years of Age: Recommendations for Practice and Research. Pediatrics, 136(S1), S60–S81. https://doi.org/10.1542/peds.2014-3667E
4. Stahmer, A. C., Rieth, S. R., Lee, E., Reisinger, E. M., Mandell, D. S., & Kasari, C. (2015). Training Teachers to Use Evidence-Based Practices for Autism: Examining Procedural Implementation Fidelity. Psychology in the Schools, 52(2), 181–195. https://doi.org/10.10

☘️🌹5 NGUYÊN TẮC GIÚP TRẺ PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ HIỆU QUẢ.

☘️Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một công việc rất kì công đòi hỏi phần lớn người lớn phải kiên trì, dạy trẻ bằng trách nhiệm và tình yêu thương thực sự. Hãy lưu ý các 5 nguyên tắc dưới đây:
* Nguyên tắc 1: Nói đơn giản dễ hiểu.
Khi đưa ra yêu cầu với trẻ, người lớn cần nói điều đơn giản, dễ hiểu( bằng cách giơ đồ vật hoặc tranh minh họa cụ thể ngang tầm mắt trẻ và mắt bạn), nói tốc độ chậm và rõ ràng. Sử dụng những từ, cụm từ hoặc câu đơn nghĩa, ngắn gọn để giao tiếp với trẻ.
* Nguyên tắc 2: Giao tiếp, tương tác ở vị trí ngang tầm mắt với trẻ.
Khi giao tiếp hoặc đưa ra yêu cầu người lớn cần ở vị trí ngang tầm mắt với trẻ, mặt đối mặt. Nếu trẻ không nhìn hãy gọi tên trẻ và yêu cầu trẻ nhìn bạn, nếu bạn quá cao thì hãy ngồi xuống hoặc quỳ gối sao cho ngang tầm mắt với trẻ.
(Phát triển kỹ năng giao tiếp mắt)
* Nguyên tắc 3: Duy trì và tăng cường tần xuất chơi tương tác, kết hợp hành động và ngôn ngữ diễn đạt trong các hoạt động
Đối với trẻ chưa có ngôn ngữ nói và ngôn ngữ hiểu còn hạn chế thì người lớn cần tăng cường các kĩ năng lắng nghe, kỹ năng chơi cho trẻ bằng cách chơi cùng trẻ, tham gia các hoạt động, những trò chơi trẻ đang tham gia, đồng thời hãy kể chuyện cho trẻ nghe. Những hoạt động này cần phải được tiến hành thường xuyên, lặp đi lặp lại để tăng cường kĩ năng nhận thức, hiểu biết cho trẻ.
Ví dụ: Khi trẻ kéo tay người lớn đến tủ lạnh để tỏ ý muốn uống sữa thì người lớn hãy chụm lấy tay trẻ cầm vào ngón trỏ của trẻ và chỉ về phía tủ lạnh đồng thời nói: Con muốn uống sữa. Uống sữa( người lớn nhắc lại 2 – 3 lần rồi mới đưa cho trẻ).
* Nguyên tắc 4: Tạo cơ hội và động lực tự nhiên cho trẻ phát triển ngôn ngữ ( ngôn ngữ nghe hiểu – nhận biết)
Khi trẻ đưa ra bất kì yêu cầu gì bằng cách kéo tay người khác hoặc khóc lóc, ăn vạ thì người lớn không nên đáp ứng ngay lập tức mà hãy lợi dụng cơ hội này để dạy cho trẻ biết sử dụng ngón trỏ để chỉ vào vật mà trẻ muốn và cách bắt chước âm thanh, hành động mà người lớn. Nếu chúng ta đáp ứng ngay lập tức những yêu cầu mà trẻ đưa ra thì những hành vi tiêu cực của trẻ sẽ được củng cố, và trẻ sẽ không phát triển ngôn ngữ nói, và nó hiểu rằng không cần phải nói mà chỉ cần khóc lóc, ăn vạ hoặc kéo tay người lớn là đã có được điều trẻ muốn rồi. Để huấn luyện ngôn ngữ nói thành công thì điều kiện tiên quyết là dạy cho trẻ biết chỉ vào thứ mà trẻ muốn.
* Nguyên tắc 5: Cho trẻ thời gian “chờ”.
Khi đưa ra yêu cầu với trẻ, cần phải cho trẻ có thời gian để xử lý thông tin. Hãy đếm thầm khoảng 5 – 7 giây và chờ đợi phản ứng, nếu trẻ không hiểu thì cần làm mẫu bằng hành động cho trẻ. Hãy lặp lại nhiều lần với tốc độ vừa phải đối với mọi yêu cầu khi bạn muốn trẻ thực hiện.
Trên đây là 5 nguyên tắc phát triển ngôn ngữ hiệu quả. Quý phụ huynh tham khảo có thêm kiến thức, thông tin hữu ích đồng hành cùng con yêu.
-------------🌸--------🌸-------------