02/10/2026
THẦY NGUYỄN CÔNG HOÀN – MỘT ĐỜI GẮN BÓ VỚI TRƯỜNG CHUYÊN
Trò chuyện nhân kỉ niệm 35 năm thành lập Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh (1991-2026)
Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh mừng sinh nhật 35 năm, ở mốc thời gian quan trọng này, chúng ta không thể không nhắc đến một người đã gắn bó với trường lâu nhất, biết gần hết các thế hệ học sinh và giáo viên, nhân viên của trường. Đó chính là thầy giáo - nhà giáo ưu tú Nguyễn Công Hoàn. Năm 2023, dù đã chính thức nghỉ hưu, rời xa bục giảng, rời căn phòng hiệu trưởng, nhưng thầy vẫn chưa khép lại mối duyên với nơi đã gửi vào đó biết bao năm tháng, tình cảm và tâm huyết. Năm 1992, một năm sau ngày Trường PTTH Năng khiếu Hà Tĩnh - tiền thân của Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh - được thành lập, thầy được điều động về trường. Từ đó, phần lớn cuộc đời làm nghề của thầy gắn với Chuyên Hà Tĩnh: từ một giáo viên Vật lí, người làm công tác quản lí đến Hiệu trưởng nhà trường. Trong những năm tháng ấy, thầy cùng các thế hệ đồng nghiệp đi qua nhiều giai đoạn phát triển của trường, từ buổi cơ sở vật chất còn thiếu thốn đến khi Chuyên Hà Tĩnh trở thành một địa chỉ giáo dục được biết đến bởi thành tích học sinh giỏi quốc gia, quốc tế và chất lượng giáo dục. Mặc dù đã hoàn thành sứ mệnh cao quý với ngôi trường, thầy vẫn viết tiếp những câu chuyện của Chuyên Hà Tĩnh. Từ năm 2025, với vai trò Chủ tịch Hội Cựu giáo chức Chuyên Hà Tĩnh, thầy lại cùng những đồng nghiệp năm xưa tổ chức gặp gỡ, thăm hỏi, kết nối các thế hệ nhà giáo đã từng đứng trên bục giảng của trường. Ở dấu mốc 35 năm của Chuyên Hà Tĩnh, chúng tôi tìm gặp thầy để nghe kể về những điều ít xuất hiện trong các bảng thành tích: con người, kí ức và những gì còn lại sau một chặng đường dài. Và có lẽ, cũng muốn hỏi thay nhiều thế hệ học trò một câu rất giản dị: sau ngần ấy năm, Chuyên Hà Tĩnh còn lại trong thầy là gì?
- Thưa thầy, nếu phải chọn một hình ảnh để nhớ về Chuyên Hà Tĩnh của những ngày đầu tiên thầy về trường năm 1992, thầy sẽ nhớ điều gì?
- Tôi về trường năm 1992, khi trường vừa thành lập được một năm. Khi ấy điều kiện còn thiếu thốn lắm. Trường chưa có cơ sở riêng khang trang như bây giờ, cơ sở vật chất còn phải dựa vào một số phòng học của Trường Phan Đình Phùng. Quy mô cũng rất nhỏ. Nhưng điều tôi nhớ nhất lại là không khí của những ngày ấy. Mọi người đều hiểu mình đang tham gia xây dựng một ngôi trường mới. Cái gì cũng phải bắt đầu, từ đội ngũ, nền nếp, cách tổ chức dạy học đến việc gây dựng niềm tin với phụ huynh và học sinh. Khó khăn thì nhiều, nhưng con người lúc ấy rất gần nhau. Có lẽ vì thiếu thốn nên càng phải dựa vào nhau mà làm.
- Thầy từng nhiều năm làm việc cùng thầy Nguyễn Đăng Ái - Hiệu trưởng đầu tiên của trường. Nhìn lại 35 năm, thế hệ của các thầy ngày ấy đã đặt những viên gạch đầu tiên như thế nào?
- Tôi nghĩ điều quan trọng nhất của thế hệ đầu tiên là xác định được trường này sinh ra để làm gì. Ngay từ đầu, nhiệm vụ phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi đã được đặt ở vị trí trung tâm. Thầy Nguyễn Đăng Ái là người đặt nền móng rất quan trọng. Sau này, mỗi thế hệ lãnh đạo có thể có cách làm khác nhau, điều kiện của nhà trường cũng thay đổi, nhưng cái nền ban đầu ấy phải được giữ. Tôi vẫn nghĩ xây dựng một trường chuyên giống như một hành trình tiếp nối. Người đi trước hoàn thành phần việc của mình rồi trao lại trách nhiệm cho người sau. Quan trọng là khi tiếp nhận, mình phải hiểu mình đang kế thừa điều gì và có trách nhiệm làm cho những giá trị ấy ngày một tốt hơn.
- Có phải vì thế mà khi trở thành Hiệu trưởng, thầy chịu một áp lực khá đặc biệt: vừa kế tục một ngôi trường đã có thành tích, vừa phải đưa trường đi tiếp?
- Thực sự là rất áp lực. Khi một trường còn mới, người ta có thể dễ chấp nhận những bước đi ban đầu. Nhưng khi trường đã có vị trí, có truyền thống, mỗi quyết định của người đứng đầu đều liên quan đến việc giữ được cái đã có và tìm hướng phát triển tiếp theo. Tôi thường nghĩ người Hiệu trưởng trường chuyên phải nhìn được việc lớn nhưng cũng phải biết những việc rất cụ thể. Trường chuyên có đội ngũ giáo viên giỏi, học sinh giỏi; vì vậy quản lí bằng mệnh lệnh đơn thuần sẽ khó tạo ra sức mạnh lâu dài. Người lãnh đạo cần biết lắng nghe, tôn trọng năng lực chuyên môn và tạo điều kiện để mỗi người làm tốt nhất phần việc của mình. Thành tích của trường, suy cho cùng, được làm nên trong từng lớp học.
- Trong một bài viết trước đây về thầy, đồng nghiệp từng nhắc tới “chỉ số hạnh phúc của một ngôi trường”. Thầy nghĩ thế nào về hai chữ “hạnh phúc” khi đặt cạnh một trường chuyên vốn luôn gắn với thành tích và áp lực?
- Thành tích luôn cần thiết. Với trường chuyên, chất lượng mũi nhọn lại càng quan trọng. Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhất làm nên thương hiệu trường chuyên. Nhưng một ngôi trường chỉ bền khi những người sống trong đó cảm thấy mình được tôn trọng và muốn gắn bó. Tôi từng sống cùng học sinh trong khu nội trú, từng chứng kiến các em mới mười bốn, mười lăm tuổi rời gia đình lên thành phố học. Có em nhà rất xa, có em hoàn cảnh khó khăn. Lúc ấy mới thấy giáo dục đâu chỉ là một giờ dạy hay một giải thưởng. Một học sinh giỏi trước hết vẫn là một đứa trẻ đang lớn. Nếu thầy cô hiểu điều ấy, cách mình ứng xử với học trò sẽ khác.
- Thầy vừa nhắc đến khu nội trú. Có vẻ đây là một miền kí ức rất riêng của thầy?
- Đúng là rất riêng. Có một thời gian thầy trò cùng ở trong khu nội trú Giấy Dầu. Phòng chúng tôi ở sát dãy nhà giáo viên và gần phòng học sinh nhất. Thành ra chuyện của học trò, vui buồn thế nào, nhiều khi mình biết rất nhanh. Bây giờ nghĩ lại, tôi nhớ những chuyện rất nhỏ. Nhớ những đứa trẻ mới xa nhà, nhớ sinh hoạt của thầy trò, nhớ cả những lúc mình nghiêm khắc với các em. Sau này gặp lại học sinh cũ, nhiều em đã trưởng thành, có vị trí trong xã hội, nhưng nói chuyện một lúc lại trở về đúng cái giọng của những cô cậu học trò ngày trước. Đó là điều rất thú vị của nghề giáo. Thời gian làm con người ta già đi, nhưng có những mối quan hệ dường như vẫn đứng yên ở một quãng tuổi nào đó.
- Chuyên Hà Tĩnh đã có những học sinh giành huy chương Olympic quốc tế, hàng nghìn học sinh giỏi quốc gia, nhiều thế hệ học sinh trưởng thành ở nhiều lĩnh vực. Trong những thành tích ấy, đâu là điều khiến thầy tự hào nhất?
- Những giải thưởng lớn đương nhiên rất đáng quý. Để có một huy chương quốc tế hay một giải quốc gia là công sức của học sinh, giáo viên, gia đình và cả một quá trình chuẩn bị lâu dài. Nhưng càng làm giáo dục lâu, tôi càng thấy thành công của nhà trường rộng hơn một bảng thành tích. Có những học sinh ngày trước chưa chắc là người nổi bật nhất trong lớp, sau này vẫn trưởng thành rất tốt, làm việc tử tế và có ích. Có những em đi rất xa nhưng khi nhắc đến trường vẫn nhớ thầy cô, nhớ bạn bè, sẵn sàng trở về giúp thế hệ sau. Nếu một ngôi trường đào tạo được người giỏi và đồng thời giữ được trong họ tình nghĩa với nơi mình đã học, tôi nghĩ đó là một thành công đáng kể nhất.
- Vậy theo thầy, điều gì đã làm nên “thương hiệu” Chuyên Hà Tĩnh?
- Trước hết là yếu tố con người. Cơ sở vật chất có thể xây dựng trong một số năm. Một truyền thống thì phải được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Chuyên Hà Tĩnh có một đội ngũ giáo viên giàu năng lực chuyên môn, tâm huyết và có lòng tự trọng nghề nghiệp. Học sinh của trường thông minh, ham học và có ý chí. Phụ huynh cũng luôn đồng hành. Khi những yếu tố ấy gặp nhau và được tổ chức tốt, sức mạnh sẽ rất lớn. Tôi nghĩ còn một điều nữa: mỗi thế hệ đều có ý thức giữ danh dự của trường. Khi một người bước vào Chuyên Hà Tĩnh, dù là thầy hay trò, tự nhiên sẽ cảm thấy mình có một trách nhiệm nào đó với cái tên ấy.
- Trong những năm làm Hiệu trưởng, có quyết định nào thầy từng thấy đặc biệt khó khăn?
- Làm quản lí thì quyết định khó có nhiều. Khó nhất thường là những việc liên quan đến con người. Một quyết định về chuyên môn có thể đúng hoặc sai và mình còn có thể điều chỉnh. Nhưng một cách ứng xử với con người đôi khi để lại dấu vết rất lâu. Tôi từng khá nghiêm trong công việc. Sau này nghĩ lại, có việc mình vẫn thấy cần phải nghiêm như vậy; cũng có lúc thấy nếu mềm hơn một chút thì có lẽ tốt hơn. Tuổi tác cho mình một lợi thế là có thể nhìn lại chính mình bình tĩnh hơn.
- Nếu được trở lại căn phòng Hiệu trưởng năm ấy, có điều gì thầy muốn làm khác đi?
- Có lẽ tôi sẽ dành nhiều thời gian hơn để lắng nghe. Khi đang ở trong công việc, ngày nào cũng có rất nhiều việc phải giải quyết, người ta dễ nghĩ hiệu quả là xử lí được bao nhiêu việc. Đến lúc rời vị trí rồi mới thấy đôi khi một cuộc trò chuyện cũng là công việc. Người làm quản lí trường học làm việc với con người. Mà con người thì cần được thấu hiểu.
- Sau khi nghỉ công tác, thầy vẫn xuất hiện trong nhiều hoạt động của trường. Từ năm 2025, thầy đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội Cựu giáo chức Chuyên Hà Tĩnh. Vì sao thầy lại tiếp tục nhận một công việc tưởng như khá bận rộn ở tuổi nghỉ hưu?
- Thật ra khi nghỉ hưu, ai cũng muốn có thêm thời gian cho gia đình và bản thân. Nhưng những người từng làm việc ở Chuyên Hà Tĩnh có một mối quan hệ khá đặc biệt. Nhiều người đã nghỉ hưu từ lâu, có người tuổi cao, sức khỏe giảm, có người sống xa Hà Tĩnh. Nếu thiếu một đầu mối kết nối, dần dần mọi người sẽ ít có dịp gặp nhau. Hội Cựu giáo chức trước hết là nơi để những đồng nghiệp cũ còn tìm thấy nhau. Từ năm 2023 đến nay, chúng tôi cố gắng tổ chức các cuộc gặp mặt, thăm hỏi khi thành viên ốm đau, chia sẻ những việc vui buồn, tổ chức một số hoạt động giao lưu và tạo điều kiện để các thế hệ nhà giáo tiếp tục gắn bó với nhà trường. Ở tuổi này, điều quý nhất nhiều khi chỉ là còn được ngồi cạnh những người đã cùng mình đi qua quãng đời gian khó.
- Có thể hiểu rằng sau những năm điều hành một nhà trường, công việc của thầy bây giờ là kết nối một cộng đồng?
- Tôi nghĩ đơn giản là kết nối. Ngày trước gặp nhau hằng ngày nên nhiều khi thấy chuyện ấy bình thường. Đến lúc mỗi người nghỉ hưu một nơi mới hiểu việc còn gặp được nhau là quý. Hội cũng là một cách để các thầy cô đã nghỉ công tác vẫn cảm thấy mình còn thuộc về Chuyên Hà Tĩnh. Nhà trường hôm nay là của thế hệ đang công tác, nhưng trong lịch sử của nó có công sức của rất nhiều người đã nghỉ hưu. Khi các thế hệ còn tìm được đường đến với nhau thì truyền thống vẫn như mạch nguồn vẫn chảy.
- Thưa thầy, năm nay trường tròn 35 tuổi. Nếu bỏ qua những con số về giải thưởng, huy chương hay danh hiệu, điều gì của 35 năm khiến thầy xúc động nhất?
- Đó là SỰ TRỞ VỀ CỦA CÁC THẾ HỆ HỌC SINH. Tôi nghĩ những dịp kỉ niệm có ý nghĩa nhất ở chỗ ấy. Có người từ rất xa trở về chỉ để gặp thầy cô và bạn cũ. Có những học sinh ngày trước mình nhớ là một cô bé, cậu bé, nay tóc cũng đã điểm bạc. Có những đồng nghiệp nhiều năm mới gặp lại nhau. Lúc đó mới thấy trường học là một nơi rất lạ. Người ta học ở đó ba năm, làm việc ở đó vài chục năm, rồi rời đi. Nhưng có khi cả đời vẫn mang theo một phần của nó.
- Trong 35 năm ấy, điều gì của Chuyên Hà Tĩnh đã thay đổi nhiều nhất và điều gì thầy mong mãi mãi đừng thay đổi?
- Thay đổi nhiều lắm. Cơ sở vật chất, quy mô, điều kiện dạy học, công nghệ, cách học của học sinh, yêu cầu của xã hội đối với giáo dục… đều khác. Điều tôi mong được giữ là tinh thần hiếu học, sự nghiêm túc trong chuyên môn, tình nghĩa thầy trò và sự đoàn kết giữa đồng nghiệp. Mỗi thời đại cần một cách làm mới. Nhưng một ngôi trường cần có những giá trị khiến người ta nhận ra nó qua nhiều thế hệ.
- Nếu hôm nay được đứng trước những giáo viên trẻ vừa bước vào Chuyên Hà Tĩnh, thầy muốn nói với họ điều gì?
- Tôi sẽ nói rằng vào một trường có truyền thống là một niềm vui nhưng cũng là một trách nhiệm. Các em phải giỏi nghề. Học sinh bây giờ có nhiều nguồn thông tin, có nhiều cơ hội và cũng đặt ra những yêu cầu khác trước. Người thầy phải học liên tục. Nhưng chuyên môn giỏi vẫn chưa đủ. Học sinh có thể quên một bài giảng, nhưng cách người thầy đối xử với các em thì nhiều khi các em nhớ rất lâu. Vì thế hãy đối xử với học sinh như người thân của mình. Hãy giữ lòng tự trọng nghề nghiệp và thương học trò.
- Còn với học sinh Chuyên Hà Tĩnh hôm nay?
- Tôi mong các em hiểu rằng được học ở đây là một cơ hội. Các em có thể đi rất xa. Tôi mong các em học thật tốt, dám nghĩ, dám làm và biết sống tử tế. Sau này dù làm việc ở đâu, hãy nhớ mình đã từng được nuôi dưỡng từ mảnh đất Hà Tĩnh và từ ngôi trường này. Nếu có điều kiện, hãy quay về giúp những thế hệ đi sau.
- Câu cuối cùng, xin phép được hỏi thầy với tư cách một học trò cũ hơn là một người phỏng vấn: nếu Chuyên Hà Tĩnh là một phần đời của thầy, thầy sẽ gọi phần đời ấy bằng hai chữ gì?
Thầy Hoàn im lặng một lúc. - Gắn bó. Rồi thầy cười: - Có lẽ là thế. Hơn ba mươi năm làm việc, rồi nghỉ hưu vẫn gặp lại những con người ấy, vẫn nói những câu chuyện ấy. Muốn tách ra cũng khó.
Cuộc trò chuyện dừng lại ở hai chữ giản dị: “gắn bó”. Nghĩ kĩ, đó có lẽ cũng là một cách nói về lịch sử của một ngôi trường. Ba mươi lăm năm của Chuyên Hà Tĩnh có thể được kể bằng những mốc thời gian: ngày 1 tháng 10 năm 1991 thành lập trường; ngày 15 tháng 11 năm ấy khai giảng năm học đầu tiên; những mùa học sinh giỏi quốc gia; những huy chương Olympic quốc tế; những thế hệ học sinh từ cổng trường này đi ra nhiều miền đất. Nhưng lịch sử một ngôi trường còn có một cách đo khác: bao nhiêu người đã rời đi mà vẫn muốn trở về. Thầy Nguyễn Công Hoàn đã đi gần trọn đời nghề cùng Chuyên Hà Tĩnh: từ người giáo viên được điều động về một ngôi trường vừa thành lập, đến người đứng đầu nhà trường, rồi Chủ tịch Hội Cựu giáo chức. Qua những vị trí khác nhau, có một điều dường như không hề thay đổi đó là sự gắn bó với ngôi trường. Năm 2026, Chuyên Hà Tĩnh tròn 35 tuổi. Những cô cậu học trò của buổi đầu nay đã bước sang tuổi năm mươi. Nhiều thầy cô tóc đã bạc nhiều và cũng có người mãi mãi đi xa không bao giờ trở lại. Hôm nay và mai sau, lớp lớp thế hệ học sinh lại đi tiếp cuộc hành trình đầy tự hào và kiêu hãnh. Nhưng có lẽ, ý nghĩa của một ngày trở về nằm ở một điều giản dị hơn những bảng thành tích, đó là một người thầy giáo cũ bước qua cổng trường, gặp lại đồng nghiệp, học trò, nhìn những gương mặt trẻ chưa từng học mình và vẫn có thể gọi nơi này bằng hai tiếng thân thuộc: Trường mình.
Thực hiện: Thái Thị Thanh Huyền - Cựu học sinh Chuyên Văn, giáo viên Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh
![[ ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÀ TĨNH NHIỆM KỲ 2026 – 2027 ]Hòa chung không khí sôi nổi củ...](https://img5.schoolandcollegelistings.com/356/556/1585913243565562.jpg)
![[CHUYÊN MỤC: NHỮNG NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG]CHÂN DUNG NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG: NHÀ GIÁO ƯU TÚ NGUYỄN ĐĂNG ÁI1. “Kỳ thực trên mặt đất vốn là...](https://img3.schoolandcollegelistings.com/723/616/1582540557236164.jpg)
