13/01/2026
Học Tiếng Anh bằng “ngữ liệu thực” - “authentic materials” sẽ như thế nào?
Ngữ liệu thực (authentic materials) là các nguồn tài liệu ngôn ngữ được sử dụng trong cuộc sống thực tế, chứ không phải các tài liệu được tạo ra hoặc chỉnh sửa phục vụ cho mục đích dạy học. Hay nói cách khác, đây là những ấn phẩm được dùng trong giao tiếp hàng ngày của người bản xứ như báo chí, phim, bài hát, menu, biển báo,....
Chính yếu tố “thực” - “authentic” này sẽ giúp người học tiếp cận ngôn ngữ một cách tự nhiên, giúp việc học tập ngôn ngữ hiệu quả, thú vị và thực tế hơn so với các tài liệu giáo khoa đơn thuần. Sử dụng ngữ liệu thực để học ngôn ngữ sẽ giúp tạo ra 1 môi trường và lộ trình tương tự với lộ trình học tiếng mẹ đẻ: quan sát - tiếp xúc với các yếu tố ngôn ngữ xung quanh, sau đó “ngấm dần” và biết cách sử dụng đúng.
Tuy nhiên, nếu chỉ sử dụng ngữ liệu thực để học Tiếng Anh thì sẽ có 2 yếu tố bất lợi sau:
1. Thời gian cần để “ngấm ngôn ngữ” sẽ rất dài, sẽ không quá phù hợp hoặc khả thi với nhiều gia đình.
Lấy ví dụ 1 bạn nhỏ sơ sinh, phải ở trong môi trường nghe Tiếng Việt suốt nhiều tháng trời thì mới bắt đầu bập bẹ nói những từ đầu tiên. Một bạn nhỏ phải nhìn thấy các số, chữ Tiếng Việt trong thời gian vài tháng, thậm chí vài năm mới có thể bắt đầu phân biệt được vài số - chữ đơn lẻ, sau đó có chuyển sang viết thì cũng còn nhiều bạn bị viết ngược.
2. Ngữ liệu thực là thứ được dùng trong giao tiếp, đời sống hàng ngày, nên có thể sẽ có điểm không “đạt tiêu chuẩn”.
Điều này giống như việc người Việt nói chuyện với nhau thì có thể hiểu nhau, nhưng nếu xem xét đến yếu tố ngữ pháp - từ vựng thì chưa chắc các câu nói đó đã chính xác. Nếu chỉ sử dụng trong văn nói, giao tiếp thông thường thì ko sao, nhưng chúng ta sẽ không thể mang cách hành văn đó vào bài thi hay những cuộc trò chuyện mang tính chất nghiêm túc, trang trọng. Tương tự như vậy với Tiếng Anh, việc học thông qua ngữ liệu thực 100% có thể giúp học sinh nghe - nói tốt, nhưng lại chưa chắc đã phù hợp và tối ưu với 2 phương thức giao tiếp còn lại là đọc và viết. Điều này cũng ko phù hợp với chương trình học ở Việt Nam, khi các bài kiểm tra, bài thi ngoại ngữ vẫn yêu cầu phải đạt “chuẩn” về ngữ pháp, từ vựng,…
Là giảng viên trực tiếp ra đề, chấm thi cho rất nhiều kì thi TA, cũng như là người trực tiếp đào tạo cho các giáo viên phổ thông về phương pháp dạy và học TA theo đề án của Bộ GD, mình nhìn nhận được rõ ưu-nhược điểm của từng mô hình cũng như phương pháp, loại tài liệu học tập.
Với mình, tài liệu sách giáo khoa giống như học phần lý thuyết, còn ngữ liệu thực chính là học phần thực hành, thiếu 1 trong 2 đều khiến cho học sinh không được tiếp nhận kiến thức một cách trọn vẹn.
Vì thế, khi mở lớp Tiếng Anh, mình cân nhắc rất nhiều và lựa chọn một hướng đi về học liệu khác so với đa phần các lớp học, trung tâm hiện nay: kết hợp tài liệu giáo khoa và ngữ liệu thực khi dạy học sinh.
Cụ thể, ngữ liệu thực được dùng làm nền ban đầu, với mục tiêu giúp học sinh được tiếp xúc với kiến thức một cách tự nhiên và lặp đi lặp lại. Mình sẽ chọn các ngữ liệu thực khác nhau tuỳ thuộc vào trình độ của học sinh và mục tiêu của bài học. Ngữ liệu nền này sẽ giữ nhiều vai trò đồng thời: giới thiệu về cấu trúc ngữ pháp-từ vựng sắp học thông qua tần suất xuất hiện (trong truyện, clip ngắn, đoạn trích từ phim,…), rèn luyện kĩ năng nghe-đọc, tăng vốn kiến thức về cuộc sống và văn hoá,…
Sau bước tiếp xúc với nội dung kiến thức mới thông qua ngữ liệu thực này, học sinh sẽ được cùng nhau phân tích, bóc tách cách dùng của cấu trúc, học cách phán đoán nghĩa của từ vựng thông qua ngữ cảnh,… Cách học này giúp học sinh không bị thụ động tiếp nhận thông tin nữa, mà bắt buộc phải tư duy, suy nghĩ, từ đó ghi nhớ tốt hơn.
Tiếp đó, các bạn sẽ được làm các bài tập để củng cố kiến thức vừa học. Các bài tập này sẽ là sự kết hợp giữa các dạng bài quen thuộc của tài liệu giáo khoa với các dạng bài mới, nâng cao đòi hỏi kĩ năng tư duy, lập luận. Với các lớp học nhà mình, các bạn được yêu cầu phải phân tích và giải thích được lí do cho mỗi đáp án đúng - sai, dù đó là dạng bài trắc nghiệm hay tự luận. Với quan điểm dạy học của mình, giải thích được vì sao câu này sai cũng quan trọng không kém việc giải thích được vì sao câu này đúng. Chỉ khi các bạn phân tích được cả lỗi sai, các bạn mới có thể ghi nhớ cho lần sau.
Và quan trọng nhất, tất cả các ngữ liệu thực được mình đưa vào chương trình học đều xoay quanh “chiếc xương sống” - chính là tài liệu giáo khoa phù hợp theo từng độ tuổi và trình độ. Điều này giúp mình đảm bảo ngữ liệu thực sử dụng không bị đi lệch về khung chương trình, hoặc lan man không có trọng tâm, dẫn đến việc không phù hợp về thời lượng học, cũng như thừa-thiếu thời gian tiếp xúc với ngôn ngữ và “chuẩn đầu ra” các bạn cần tại các cột mốc quan trọng.
Học từ ngữ liệu thực nên trong không gian lớp mình luôn có 1 kệ sách nhỏ, đều là sách, truyện TA nhập khẩu với đa dạng chủ đề và các mức độ khó-dễ. Một điều khác khiến mình tự hào là rất nhiều bạn học sinh sau 1 thời gian học thì đã “vô thức” có thói quen ra kệ lấy truyện TA để đọc sau khi làm xong bài sớm. Có những bạn nhỏ lớp 1, ban đầu chỉ mở ra xem tranh là chính, sau dần bắt đầu nhớ và phân biệt được các từ đã xuất hiện trong sách. Có những bạn lớp 2,3 sau 1 thời gian học lại khoe “Thầy Cô ơi, giờ con đọc được gần hết quyển này rồi, con chỉ không biết vài từ nữa thôi”. Có những bạn cấp 2, bố mẹ bảo “ở nhà chưa bao giờ thấy cầm vào quyển truyện”, nhưng đến lớp cũng “tự nhiên lôi truyện TA ra xem”, hay ngồi lẩm nhẩm theo khi xem 1 clip, hay khi đọc 1 câu chuyện hay được thầy cô sử dụng làm ngữ liệu thực.
Trong suốt những năm học và dạy ngôn ngữ, mình luôn coi Tiếng Anh chỉ là một công cụ giúp mình tiếp cận được với nhiều kiến thức khác: khoa học, nghệ thuật, toán học, công nghệ,… Tiếng Anh với mình chưa bao giờ là thước đo cho việc giỏi - dốt. Bởi vậy, mình tin rằng học Tiếng Anh thông qua việc kết hợp các tài liệu giáo khoa và các tài liệu ngữ liệu thực sẽ giúp học sinh “sử dụng” được Tiếng Anh theo đúng chức năng của nó, cũng như phù hợp với tiến trình phát triển của xã hội.
Xin phép cho mình có vài lời chia sẻ với các phụ huynh nhân những ngày đầu năm mới nhé. Mình xin được để ảnh minh họa là những hình ảnh mình rất thích: các học sinh nhí ở lớp nhà mình đang tranh thủ đọc truyện sau khi làm xong bài sớm 😁.
