07/08/2016
THIẾT LẬP CÁC GIỚI HẠN ĐỂ DẪN TỚI SỰ TỰ KỶ LUẬT
Từ “Discipline ” xuất phát từ một từ Latin là “disciplina” (từ này lại có gốc từ là “disciple”), có nghĩa là sự hướng dẫn, sự hiểu biết, tri thức.
Kỷ luật thực sự xuất phát từ bên trong và được phát triển thông qua các trải nghiệm với sự tự do ở mức độ càng ngày càng tăng lên. Một đứa trẻ đã học được cách sống trong những giới hạn ổn định nhất định, sẽ phát triển được khả năng kiểm soát cấp độ càng ngày càng tăng của sự tự do, và chính vì vậy phát triển sự kiểm soát với hành động và sự lựa chọn của mình. Theo cách như vậy, cuối cùng trẻ sẽ phát triển tính tự kỷ luật. Đây là lý do, trong phương pháp tiếp cận Montessori, chúng ta thiết lập các giới hạn ổn định và rõ ràng trong môi trường, cho phép trẻ khám phá giới hạn riêng của trẻ trên con đường dẫn đến tự kỷ luật.
Vào thời điểm đầu tiên, vai trò của người lớn là thực thi những giới hạn này và cho phép những hậu quả tự nhiên được xảy ra. Thông qua thực hành, làm thử và mắc lỗi, trẻ học được cách kiểm soát những thôi thúc, điều hướng những thử thách mang tính xã hội mà cho phép trẻ khám phá những lựa chọn mà có vẻ hợp lý. Các giới hạn này là những quy tắc đơn giản và rõ ràng, xác định các hành vi nào được và không được chấp nhận trong một tình huống đặt ra hoặc trong một cộng đồng hay trong gia đình. Các quy tắc này phải được giải thích rõ ràng và ngắn gọn với trẻ, phải được duy trì một cách nhất quán và phải phản chiếu các giá trị căn bản của gia đình hoặc cộng đồng. Do đó chúng có ý nghĩa với tất cả những ai được yêu cầu phải giữ gìn chúng.
Trong cộng đồng Montessori, các quy tắc này được đưa ra để giữ gìn các cam kết bao trùm toàn bộ mọi thứ đó là: Tôn trọng chính bản thân, tôn trọng người khác và tôn trọng môi trường: Chính vì vậy chúng tôi đặt ra các kỳ vọng rằng cả trẻ và người lớn trong môi trường sẽ:
1. Đối xử với mọi người với lòng tốt và sự kính trọng, bằng cả lời nói và hành động. Điều này bao gồm việc tập trung hoàn toàn khi nói chuyện, lắng nghe và phản hồi khi giao tiếp với người lớn hay trẻ khác.
2. Đối xử với giáo cụ và môi trường với sự cẩn trọng, điều này được phản ánh bằng cách chúng ta sử dụng giáo cụ và trách nhiệm chung với việc duy trì tình trạng của môi trường (phòng học, trường). Nó bao gồm.
· Tôn trọng hoạt động của chính mình và hoạt động của những người khác.
· Tôn trọng khoảng không gian riêng tư của người khác bằng việc kiềm chế không chạm hay can thiệp vào mà không có sự cho phép của người đó.
· Đặt giáo cụ trở về đúng chính xác nơi bạn đã tìm thấy, để nó sẵn sàng cho người tiếp theo sử dụng.
· Duy trì vẻ đẹp và trật tự của phòng học bằng việc dọn dẹp các chỗ rơi vãi hay các chỗ bẩn ngay khi chúng xảy ra, hơn là chờ đợi người lớn làm việc đó.
· Chờ đợi đến lượt mình, hơn là thúc dục hay cản trở công việc của người khác.
· Sử dụng với sự cẩn trọng và đúng cách với tất cả giáo cụ - mang với 2 tay và thể hiện sự tôn trong và nhẹ dàng với các tài sản chung của cộng đồng.
Trẻ cần những giới hạn để giúp chúng vạch ra giới hạn cho chính chúng – chúng là ai và chúng cần gì. Là một người lớn trong môi trường, chúng ta có thể làm mẫu cho trẻ bằng cách xác định và duy trì các giới hạn của chính chúng ta. Nói một cách khác, khi chúng ta nhất quán với những thứ chúng ta nói và chúng ta làm, và giữ gìn những thỏa thuận chung, trẻ sẽ học được giá trị của việc thực hiện những điều bạn nói là bạn sẽ làm. Đây là một bài học đầy sức mạnh.
Trẻ cần học được rằng nếu chúng đi quá một điểm nhất định nào đó hoặc bước qua những chừng mực đã được thống nhất, sẽ có hậu quả sau đó. Thỉnh thoảng các hậu quả này là tự nhiêu, như khi một vật quý giá bị rơi vỡ bởi vì chúng ta không cẩn thận với nó. Những lần khác sẽ là những hậu quả logic được quyết định bởi một người lớn được tin tưởng (như ba mẹ hay giáo viên), như đánh mất đặc quyền sử dụng một đồ chơi hay giáo cụ nào đó vì đã lạm dụng, sử dụng nó sai mục đích.
Trong gia đình, phụ huynh phải xác định được các tình huống và vẫn đề cần những giới hạn rõ ràng. Có thể bao gồm các sử dụng của những đồ chơi hoặc những tài sản nhất định, các nghi thức trong bữa ăn, thời gian xem tv hay máy vi tính, việc ngủ nghỉ... Các giới hạn mà bạn tạo ra cho gia đình mình phải phản chiếu các giá trị và các ưu tiên của gia đình. Là người lớn chúng ta có thể gặp khó khăn với việc thiết lập và tuân theo các giới hạn nếu chúng ta không có những quy tắc hoặc những kỳ vọng được diễn giải rõ ràng cũng như trẻ. In this case, setting and upholding clear limits for our own children may feel as if we are being overly punitive or perhaps withholding love, nhưng điều trái ngược lại thực sự đúng đắn: con trẻ của chúng ta cần chúng ta làm mẫu các giới hạn để có thể khám phá các giới hạn tự nhiên của riêng chúng.
Khi thiết lập các giới hạn cho trẻ (và cho gia đình bạn), hay cân nhắc các điểm dưới dây:
1. Truyền đạt các giới hạn một cách rõ ràng và ngắn gọn. Ví dụ: “Trong gia đình chúng ta, chúng ta đối xử một cách tôn trọng với các đồ vật của mình. Ném Lego của con vào anh trai con thì không hề tôn trọng anh con cũng như là đồ chơi của con. Nếu con tiếp tục ném chúng nữa, Lego của con sẽ cần phải cất đi một thời gian”. Quy tắc này cũng có thể được áp dụng khi trẻ không có trách nhiệm với việc cất đặt, dọn dẹp các đồ vật sở hữu của chúng.
2. Hành động để thực thi các giới hạn. Ví dụ “Bởi vì con tiếp tục ném Lego nên mẹ đã cất chúng đi một thời gian rồi. Mẹ sẽ mang về cho con vào một ngày khác khi mà con có vẻ sẵn sàng để sử dụng chúng một cách tôn trọng.”
Một cách thường xuyên, khi chúng ta bắt đầu thiết lập các giới hạn hay đưa ra một số thay đổi với cách chúng ta xử lý các tính huống nhất định trước đó, hành vi của trẻ có thể trở nên tệ hơn. Trẻ có thể bối rồi bởi những thay đổi và xử sự như là một cách để kiểm tra/test tính bền vững của những quy tắc hay giới hạn mới này. Đó là khi cam kết của bạn cần phải vững chắc và rõ ràng.
Trẻ muốn và cần phải biết chúng được kỳ vọng những gì. Khi những quy tắc này không được phát biểu rõ ràng hay khi chúng ta – người lớn không nhất quán trong cách tiếp cận của chúng ta (thỉnh thoảng chúng ta để ý và tuân theo, khi khác chúng ta lại để mặc kệ), trẻ trở nên bối rối và thực ra có thể trẻ có thể đã học được cách hoài nghi người lớn. Các hậu quả mà chúng ta đưa ra với trẻ cần logic, chúng liên quan một cách trực tiếp đến tình huống... và phải có lý. Ví dụ, nếu trẻ lạm dụng một món đồ chơi, sẽ logic nếu như trẻ mất đi cơ hội được chơi với đồ chơi đó trong một khoảng thời gian. Cũng như nếu trẻ kêu gào hay cư xử không đúng mực trong nhà hàng hay các địa điểm công cộng, sẽ có lý nếu chúng ta rời địa điểm đó (ví dụ “Nếu con không dừng la hét thì chúng ta cần rời khỏi nhà hàng ngay lập tức, kể cả khi chúng ta chưa ăn xong.”) Trong những ví dụ này, một khi đồ chơi đã bị cất đi hay bạn đã rời khỏi nhà hàng, điều quan trọng là KHÔNG đưa cho trẻ một đồ chơi thay thế hay thức ăn khác. Trẻ cần được trải nghiệm các hậu quả này như là một việc không thoải mái, để học được cách mà thế giới vận hành.
Một số ví dụ của các hậu quả mà không liên hệ logic với các quy tắc cần được thực thi là: “Nếu các con không ngừng đánh nhau, các con sẽ không được xem TV tối này.” hay là “Nếu con không dọn dẹp đồ chơi thì con sẽ không được ăn đồ tráng miệng.”
Khi thiết lập các quy tắc hay đánh giá các hành vi của trẻ, điều vô cùng thiết yếu là chúng ta chỉ nói đến một mình hành vi của trẻ mà thôi, mà không đưa ra những ý kiến để phán xét tính cách của trẻ. Quy tắc và giới hạn nên rõ ràng, ngắn gọn và đúng đắn. Dưới dây là một vài ví dụ:
- “Không, con không thể ăn kẹo cho đồ tráng miệng được” là một câu phản hồi rõ ràng để duy trì thỏa thuận trước đó; còn câu “Tại sao khi nào con cũng xin ăn kẹo vậy nhỉ?” là một phán xét tiêu cực lên trẻ.
- “Anh trai con đang nói, con nên đợi đến lượt con” là một tuyên bố rõ ràng và tích cực, còn câu “ Con thật là thô lỗ.” lại là một đánh giá tiêu cực (và không hề có ích lợi gì) về tính cách của trẻ.
Điều vô cùng quan trọng là chúng ta – người lớn, không bao giờ tuyên bố các quy tắc hay giới hạn mà chúng ta không sẵn lòng buộc trẻ thực thi. Chúng ta cần cam kết hoàn toàn cho việc thực thi các quy tắc mà chúng ta thiết lập, nếu không, thông điệp gửi đến trẻ sẽ là những quy tắc này được tạo ra để phá vỡ... và người lớn (người đưa ra các quy tắc) không hề đáng tin.
Một cách tự nhiên, trẻ thường hấp tấp và những giới hạn nhất quán mà chúng ta đưa ra lần này đến lần cho phép trẻ đạt được sự kiểm soát với những hấp tấp đó theo cách thức làm cho trẻ có khả năng và xây dựng giá trị của các đóng góp cá nhân của trẻ đối với gia đình và cộng đồng.
Chính vì vậy, mô hình hóa con đường đến tự kỷ luật có lẽ là món quà tuyệt vời nhất mà chúng ta có thể trao cho trẻ trong cuộc đời của chúng.
Link gốc: http://westhills-montessori.com/2013/12/11/establishing-limits-lead-self-discipline/
---
Người dịch: Mai Thúy
11/10/2016
19/09/2016
28/08/2016
23/08/2016
08/08/2016
08/08/2016
07/08/2016
07/08/2016