27/08/2026
Tranh khắc gỗ – Từ giá trị truyền thống đến sáng tạo của học sinh, sinh viên Khoa Mỹ thuật
Tranh khắc gỗ là một trong những loại hình đồ họa có lịch sử phát triển lâu đời của nhân loại, ghi dấu ấn trong nhiều nền mỹ thuật từ phương Đông đến phương Tây. Tại Việt Nam, từ các dòng tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng đến các tác phẩm đồ họa hiện đại, nghệ thuật khắc gỗ luôn khẳng định giá trị bởi ngôn ngữ tạo hình cô đọng, sự tương phản giữa mảng đen – trắng cùng vẻ đẹp mộc mạc của chất liệu. Đến nay, tranh khắc gỗ không chỉ là một loại hình nghệ thuật truyền thống mà còn là học phần quan trọng trong đào tạo mỹ thuật, góp phần hình thành tư duy sáng tạo và kỹ năng nghề nghiệp cho người học.
Xuất phát từ định hướng đào tạo gắn kết giữa nền tảng mỹ thuật truyền thống và yêu cầu sáng tạo đương đại, Khoa Mỹ thuật – Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Cần Thơ luôn chú trọng giảng dạy học phần Tranh khắc gỗ như một nội dung chuyên môn quan trọng trong chương trình đào tạo. Thông qua học phần này, học sinh, sinh viên không chỉ được tiếp cận kỹ thuật khắc và in tranh thủ công mà còn được rèn luyện khả năng quan sát, tư duy bố cục, xử lý hình – mảng, xây dựng sắc độ và phát triển ngôn ngữ biểu đạt cá nhân.
Khác với hội họa, nơi người nghệ sĩ trực tiếp xây dựng hình ảnh bằng đường nét và màu sắc, tranh khắc gỗ đòi hỏi người học tư duy tạo hình theo nguyên lý của kỹ thuật in khắc: phần được giữ lại trên bản khắc sẽ tiếp nhận mực và tạo thành hình ảnh khi in, trong khi phần được khắc bỏ tạo nên những khoảng trắng. Chính quá trình đó giúp sinh viên hiểu sâu hơn về mối quan hệ giữa hình và nền, giữa đặc và rỗng, giữa đường nét và không gian thị giác. Mỗi đường dao đều phải được tính toán cẩn trọng, vừa bảo đảm yêu cầu kỹ thuật vừa thể hiện ý tưởng nghệ thuật, qua đó rèn luyện tính kiên trì, sự chính xác và khả năng làm chủ chất liệu.
Trong quá trình học tập, giảng viên Khoa Mỹ thuật hướng dẫn sinh viên thực hiện đầy đủ quy trình sáng tác, từ lựa chọn đề tài, xây dựng bố cục, chuyển hình lên ván, sử dụng dao khắc, in thử, điều chỉnh bản khắc đến hoàn thiện tác phẩm. Bên cạnh việc trang bị kỹ năng chuyên môn, giảng viên luôn khuyến khích người học tìm tòi cách biểu đạt mới, phát huy cá tính sáng tạo thay vì sao chép khuôn mẫu. Nhờ đó, mỗi tác phẩm đều mang dấu ấn riêng của người thực hiện, phản ánh sự kết hợp giữa kiến thức nền tảng và cảm nhận nghệ thuật cá nhân.
Các tác phẩm được giới thiệu trong bài viết là kết quả học tập của học sinh, sinh viên Khoa Mỹ thuật, thể hiện sự đa dạng về đề tài và ngôn ngữ biểu đạt.
Tác phẩm tĩnh vật (Hình 1) gây ấn tượng bởi bố cục chặt chẽ cùng khả năng xử lý hệ thống nét khắc dày – thưa linh hoạt. Khối hoa, lá lớn được tổ chức bằng nhiều lớp nét đan xen, tạo cảm giác mềm mại và có chiều sâu. Các vật thể như sách, hộp quà và bình thủy tinh được xử lý chắc chắn, góp phần tạo nên sự cân bằng giữa mảng chính và mảng phụ trong toàn bộ bố cục.
Ở đề tài quán cà phê sân vườn (Hình 2), sinh viên khai thác hiệu quả vẻ đẹp của không gian kiến trúc kết hợp với cây xanh. Hệ thống nét khắc phong phú cùng sự tương phản giữa mảng sáng và mảng tối giúp diễn tả chiều sâu không gian, đồng thời tái hiện được không khí gần gũi, bình dị của một góc phố quen thuộc.
Trong tác phẩm Tĩnh vật hoa ly (Hình 3), khả năng tổ chức ánh sáng và xử lý sắc độ được thể hiện khá rõ qua sự tương phản giữa các mảng sáng – tối. Cụm hoa với sắc độ sáng, kết hợp cùng hệ thống đường khắc bám theo cấu trúc của cánh hoa và lá, tạo nên nhịp điệu mềm mại và làm nổi bật chủ thể trên nền tối. Ở phần dưới bố cục, mảng sáng của mặt bàn tương phản với mảng tối của những quyển sách, góp phần phân định các lớp không gian và tạo điểm tựa thị giác cho cụm hoa phía trên. Sự phối hợp giữa mảng sáng – tối, đường nét và sắc độ đã tạo nên sự cân bằng cho bố cục, đồng thời tăng chiều sâu và sức biểu cảm cho tác phẩm.
Ở tác phẩm tĩnh vật hoa sen (Hình 4), ngôn ngữ tạo hình được tiết chế theo hướng cô đọng với các mảng đen lớn kết hợp những đường nét khắc tinh gọn. Bố cục hài hòa giữa bình gốm, hoa sen, sách và đồ vật tạo nên vẻ đẹp trang nhã, gợi liên tưởng đến không gian văn hóa truyền thống nhưng vẫn mang hơi thở của mỹ thuật đương đại.
Mặc dù mỗi tác phẩm lựa chọn một đề tài và cách thể hiện khác nhau, tất cả đều cho thấy sinh viên đã vận dụng khá tốt những nguyên lý cơ bản của nghệ thuật khắc gỗ như tổ chức mảng đen – trắng, xây dựng sắc độ bằng hệ thống đường nét, tạo nhịp điệu thị giác và diễn tả không gian. Quan trọng hơn, các tác phẩm phản ánh sự mạnh dạn trong tìm tòi ý tưởng và từng bước hình thành phong cách sáng tác cá nhân – một trong những mục tiêu cốt lõi của đào tạo mỹ thuật.
Những kết quả đạt được từ học phần Tranh khắc gỗ không chỉ thể hiện sự nỗ lực của học sinh, sinh viên mà còn phản ánh hiệu quả của quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy tại Khoa Mỹ thuật. Bên cạnh việc kế thừa các giá trị của nghệ thuật đồ họa truyền thống, Khoa tiếp tục khuyến khích người học ứng dụng công nghệ số trong lưu trữ, số hóa bản khắc, thiết kế đồ họa và giới thiệu tác phẩm trên các nền tảng trực tuyến, góp phần mở rộng khả năng ứng dụng của nghệ thuật khắc gỗ trong bối cảnh chuyển đổi số.
Trong thời gian tới, Khoa Mỹ thuật sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động triển lãm học phần, giao lưu học thuật, kết nối với các họa sĩ, nhà thiết kế và cơ sở văn hóa – nghệ thuật nhằm tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận thực tiễn nghề nghiệp. Qua đó, nghệ thuật khắc gỗ không chỉ được gìn giữ như một giá trị truyền thống mà còn trở thành môi trường để nuôi dưỡng tư duy sáng tạo, phát triển năng lực nghề nghiệp và lan tỏa tình yêu mỹ thuật đến cộng đồng.
Nguồn: Thầy Đặng Cát Hân
Cantho
