17/09/2026
Trong giáo dục đặc biệt, hành vi của trẻ không bao giờ là vô nghĩa.
Để can thiệp thành công, người can thiệp không đóng vai người ra lệnh, mà phải là người đọc vị được hệ thống vận hành bên trong của đứa trẻ.
Chia sẻ Ba Mẹ 1 buổi hỗ trợ chuyên môn cho Ba Mẹ bé Gia Hào (7 tuổi).
Sau buổi test cùng con, Ba Mẹ đã thu hoạch được nhiều kỹ thuật để linh hoạt ứng dụng cho con tại nhà.
Cám ơn Ba Mẹ cũng rất hợp tác, thay đổi tâm thế và cách xử lý theo hướng Tố Như hỗ trợ để giúp em bé Gia Hào chuyển biến ạ.
—
Khi vừa tiếp xúc với Gia Hào, Tố Như ghi nhận con là 1 em bé cao lớn nhưng thế giới nội tại lại cực kỳ thu hẹp. Con chỉ có khoảng 10 từ đơn rời rạc, chưa có nhiều ngôn ngữ chức năng và mang đầy đủ các dấu hiệu của rối loạn xử lý cảm giác : nhìn nghiêng (rối loạn thị giác), hay bịt tai (nhạy cảm thính giác), né tránh các trò chơi vận động mạnh.
Buổi test diễn ra ở khu vui chơi. Tình huống gặp phải:
- Gia Hào kẹt trong một hành vi rập khuôn: con đi nhặt từng con vật ở chân cầu trượt, mang về "tổ" (khu thú lớn), rồi lặp lại.
- Khi mẹ cố gắng bế con sang khu vực khác, con dùng lực đẩy, gồng người chống đối quyết liệt để quay lại nhiệm vụ đang dang dở.
→ Đây là kiểu chơi rập khuôn đóng vai trò tự điều chỉnh. Trẻ thường tạo ra các nhiệm vụ để kiểm soát môi trường xung quanh. Nếu nhiệm vụ chưa kết thúc, việc bị cưỡng ép di chuyển sẽ gây ra trạng thái khủng hoảng do mất an toàn.
→ Về phía phụ huynh: Việc hòa nhập theo sở thích (đợi con chơi chán) thực chất là đang củng cố hành vi hẹp. Trẻ không tự chán; càng chơi, đường mòn thần kinh về hành vi đó càng sâu, khiến con càng khó thoát ra.
—
Tố Như đã đưa Ba Mẹ xử lý tình huống từ rập khuôn sang chơi có chủ đích định hướng như sau:
Giai đoạn 1: Ngắt vòng lặp bằng hình ảnh
Thay vì đứng đợi, ba mẹ chủ động thu gom toàn bộ thú mang về khu thú lớn và thông báo ngắn gọn: "Hết rồi".
→ Trẻ tự kỷ tư duy mạnh bằng hình ảnh. Khi tiền đề của hành vi (những con thú lẻ loi) biến mất, bộ não con sẽ nhận được tín hiệu "Hoàn thành". Việc xóa bỏ tín hiệu thị giác giúp con dừng hành vi mà không bị ức chế tâm lý như khi bị ngăn cản bằng lời nói hay sức mạnh.
—
Giai đoạn 2: Chuyển tiếp dựa trên động cơ
Thay vì bế xác con đi mà tâm trí con ở lại, ba mẹ cầm "con cá mập" (món con nghiện nhất) di chuyển sang khu nhà bóng. Gia Hào lập tức tự nguyện chạy theo để đòi lại món đồ.
→ Sở thích hẹp làm vật tăng cường: Chúng ta không triệt tiêu sở thích của con, mà biến nó thành chiếc chìa khóa di chuyển.
- Chủ động vs Bị động: Khi chạy theo lấy đồ, con ở trạng thái chủ động . Về mặt thần kinh, trạng thái này mở ra cửa sổ học tập, giúp não bộ sẵn sàng tiếp nhận kích thích mới thay vì đóng kín cửa để chống đối như lúc bị bế đi.
—
Giai đoạn 3: Lồng ghép mục tiêu vào động cơ
- Tại khu cầu trượt: Mẹ thả cá mập trượt xuống -> Con trượt theo lấy cá mập -> Con nhận được kích thích giác quan (rung, áp lực sâu) và tự chơi lại lần 2.
- Tại khu leo trèo: Ba đặt cá mập lên cao -> Con phải tự nỗ lực vận động thô để đạt mục đích.
→ thỏa mãn được điều hòa giác quan : Con vốn bịt tai với âm thanh, nhưng khi có động cơ mạnh (phải lấy con cá mập), não bộ sẽ tự động ức chế các tín hiệu khó chịu để ưu tiên đạt mục tiêu. Khi nhận được cảm giác “đã” từ áp lực sâu khi trượt, hệ thần kinh ghi nhận đây là một phần thưởng mới, giúp con mở rộng ngưỡng chịu đựng giác quan.
→ Từ đó con chú ý tới chỗ trò chơi mới mà ba mẹ đang hướng và dần chủ động chơi.
- Dùng điểm mạnh kéo điểm yếu: Ta dùng điểm mạnh (sự tập trung, trí nhớ hình ảnh, sở thích cá mập) để kéo điểm yếu (vận động thô, sự linh hoạt). Đây là nguyên tắc mượn lực trong can thiệp.
—
Nút gỡ tháo lớn nhất của buổi test không phải là các trò chơi, mà là sự thay đổi vị thế tương tác:
1. Chặn đúng lúc: Không để hành vi rập khuôn tự sinh tự diệt.
2. Dẫn đúng cách: Dùng vật tăng cường thay cho mệnh lệnh.
3. Chạm đúng đích: Biến trải nghiệm mới thành phần thưởng giác quan cho con.
Buổi test kết thúc với một diện mạo hoàn toàn khác:
1. Em bé Gia Hào: Từ chỗ bị kẹt trong nhiệm vụ rập khuôn xếp thú, nay đã tự nguyện leo trèo, trượt cầu trượt, xả năng lượng và nhận kích thích giác quan tích cực.
2. Ba mẹ: Giải phóng được thể lực (không phải bế bồng), nắm được "chiếc chìa khóa" để điều hướng con.
Và Ba Mẹ con cũng xác nhận với Tố Như rằng, cách chơi xếp thú này con đã chơi thời gian dài, hầu như lần nào tới khu vui chơi con cũng chơi như vậy.
Thế nên khi thực hành thay đổi hành vi con tương đối hợp tác như vậy, Ba Mẹ Gia Hào rất mừng rỡ và tự tin hơn với việc kết nối và can thiệp với con trong tương lai.
Để Tố Như chứng minh rằng, ai cũng có thể can thiệp được, chúng ta cần thêm chút quan sát sâu và ứng dụng bài học thì sẽ đạt được mục tiêu thôi ạ!
—
Trẻ tự kỷ không bướng bỉnh, con chỉ đang vận hành theo một hệ thống logic khác biệt. Khi chúng ta ngừng dùng sức mạnh để áp đặt và bắt đầu dùng sự quan sát để dẫn dắt, cánh cửa thế giới của con sẽ tự khắc mở ra phải không ạ!
Nguồn: sưu tầm
Tư Vấn và Hỗ trợ trẻ đặc biệt Sunshine
D/c: 337 Nguyễn Văn Cừ, Tân Lập, Buôn Ma Thuột
SĐT/zalo: 0393722633 cô Hiền
Hotline: 097 6479358
