SMON - trung tâm tư vấn & huấn luyện montessori sài gòn

CHƯƠNG TRÌNH MONTESSORI - PHẦN NGÔN NGỮ

💝💝💝 Sự khác biệt giữa phương pháp giáo dục Montessori và phương pháp giáo dục truyền thống?

🌻🌻🌻 Montessori là phương pháp giáo dục được sáng lập bởi Tiến sĩ, nhà Giáo dục học người Ý Maria Montessori. Hiểu một cách đơn giản thì đây là phương pháp giáo dục trẻ bằng việc học tập thông qua các giáo cụ trực quan như tranh ảnh, biểu đồ, sơ đồ lớn, loa, phim ảnh…
🌻🌻🌻 Những năm gần đây, phương pháp giáo dục này rất được ưa chuộng. Ngày càng nhiều nhà trường và phụ huynh cho con em theo học Montessori thay cho phương pháp giáo dục truyền thống.
Vậy rốt cuộc Montessori có những khác biệt và ưu điểm gì so với giáo dục truyền thống? Hãy cùng tìm hiểu ngay sau đây:
Môi trường

🌈🌈🌈 Các lớp học Montessori được chuẩn bị trước dựa trên những quan sát về nhu cầu cá nhân của học sinh. Chương trình giảng dạy của Montessori bao gồm các bài học và các hoạt động lấy học sinh làm trung tâm.
Trong khi đó, các lớp học truyền thống lại dựa trên các bài học hoặc các hoạt động lấy giáo viên làm trung tâm.

🌈🌈🌈 Chủ động và thụ động
Các bài học của phương pháp giáo dục Montessori đều chú trọng vào thực hành và các hoạt động thực tiễn. Học sinh được tự khám phá thông tin. Điều này giúp các em có sự chủ động trong học tập.
Các bài học truyền thống thì lại khác. Học sinh thường được truyền tải, nghe các bài giảng một cách thụ động, sau đó phải ghi nhớ lại và làm bài kiểm tra.

🌈🌈🌈 Thời gian học tập
Trong các lớp học Montessori, học sinh được học tập trong quãng thời gian cần thiết cho môn học và sẽ tránh bị gián đoạn bởi những yếu tố bên ngoài.
Còn với các lớp học truyền thống, trẻ em có thời gian học giới hạn và sẽ kết thúc tiết học khi có chuông hoặc trống.
Vai trò của giáo viên
Đối với phương pháp Montessori, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, người tư vấn trực tiếp cho học sinh theo mô hình 1-1. Họ hỗ trợ mỗi đứa trẻ đi theo con đường học tập của riêng mình.

🌈🌈🌈 Chương trình giảng dạy của các lớp học truyền thống thường được xác định trước về các yếu tố như tốc độ, thứ tự của mỗi bài học. Điều này có nghĩa giáo viên phải giảng dạy cùng một bài học, cùng một tốc độ, cùng một thứ tự cho tất cả học sinh.
Tất nhiên, sẽ có học sinh hiểu và có những học sinh không kịp tiếp thu được kiến thức.

🌈🌈🌈 Nhóm tuổi và cấp học
Trong trường học Montessori, các lớp học rất linh hoạt và được xác định bởi phạm vi phát triển của trẻ. Sẽ có các lớp học trộn 3 độ tuổi và các giai đoạn tuổi của lớp Montessori như sau: Từ 0-3, 3-6, 6-9, 9-12, 12-15 và 15-18 tuổi.
Ở các trường học truyền thống, các lớp học không linh hoạt như vậy và được phân chia chặt chẽ bởi độ tuổi.

🌈🌈🌈 Chương trình giảng dạy mở rộng
Phương pháp Montessori có chương trình giảng dạy linh hoạt và mở rộng để đáp ứng nhu cầu cũng như trình độ, mức tiếp thu kiến thức của học sinh.
Phương pháp giáo dục truyền thống thì chương trình giảng dạy được xác định trước và không liên quan đến nhu cầu của học sinh.

🌈🌈🌈 Tốc độ học tập
Tốc độ làm việc, học tập của từng cá nhân luôn được tôn vinh và khuyến khích trong các lớp học Montessori. Trong khi đó, các lớp học truyền thống thì muốn tất cả trẻ em học tập và làm việc cùng một tốc độ.

🌈🌈🌈 Lòng tự trọng
Các giáo viên của phương pháp Montessori hiểu rằng, lòng tự trọng của trẻ xuất phát từ cảm giác tự hào về thành tích cá nhân. Còn với các lớp học truyền thống, lòng tự trọng được cho là đến từ sự đánh giá và xác nhận bên ngoài.

🌈🌈🌈 Tình yêu học tập
Mục tiêu hàng đầu mà phương pháp Montessori hướng đến là đề cao, hỗ trợ khả năng tư duy, tự phát triển của trẻ. Từ đó, Montessori ươm mầm và nuôi dưỡng tình yêu học tập.
Khác với Montessori, phương pháp giáo dục truyền thống tập trung vào hiệu suất và điểm kiểm tra tiêu chuẩn. Trẻ học tập không phải vì thích mà vì bị bắt buộc.

🌈🌈🌈 Sự phát triển và hình thành
Đây là điểm khác biệt cuối cùng và cốt lõi nhất của phương pháp Montessori với phương pháp giáo dục truyền thống. Phương pháp Montessori được sáng lập bởi Tiến sĩ, nhà giáo dục học Maria Montessori, dựa trên kinh nghiệm học tập cả đời và sự quan sát cách trẻ em thực sự học của bà.

📒📕📗📘 Chu trình làm việc 3 giờ trong lớp học Montessori

🔰 Một trong những điểm đặc trưng ở môi trường Montessori “chuẩn” mà ta cần phải biết đó chính là trẻ được và có khả năng làm việc liên tục không gián đoạn trong một khoảng thời gian dài khoảng 3 tiếng đồng hồ, gọi là “three-hour work cycle” – “chu trình làm việc 3 giờ”.

🔰 Những trường chỉ “áp dụng” một phần hoặc kết hợp phương pháp giáo dục Montessori vào giáo trình dạy học không bao giờ đạt được hiệu quả học tập như “quảng cáo”. Theo thời gian, giáo cụ Montessori chỉ được sử dụng như đồ chơi hoặc trưng bày, mà như vậy thì không khác gì cất đi. Ngoài ra, một số trường chỉ thấy trẻ lựa chọn những hoạt động đơn giản mà không thấy trẻ đụng tới những hoạt động thử thách - đòi hỏi sự tập trung cao hơn, sâu hơn, cũng chẳng bao giờ thấy được sự mãn nguyện của trẻ khi thực hiện các hoạt động. Bên cạnh những lí do như không có giáo viên đào tạo tiêu chuẩn, hỗ trợ sai phương pháp, không đủ giáo cụ, giáo cụ không đúng chuẩn, nhận không đúng độ tuổi nhập học… một lí do rất quan trọng mà thường gặp phải: KHÔNG THỰC HIỆN ĐƯỢC CHU KỲ 3 GIỜ LÀM VIỆC KHÔNG ĐỨT QUÃNG.

🔰 Qua nhiều năm quan sát trẻ em trong HOC vòng quanh thế giới, Montessori đã hiểu rằng trẻ em, khi được để tự do, đã biểu lộ ra một chu kỳ làm việc riêng biệt mà vô cùng dễ đoán thậm chí có thể minh họa bằng đồ thị. Chu kỳ này, với hai đỉnh cao và một đáy, kéo dài khoảng 3 giờ đồng hồ. Trong các trường Montessori, trẻ em có khoảng 3 giờ tự do, không đứt quãng để lựa chọn các công việc độc lập, trở nên bị cuốn hút sâu, và lặp lại công việc để đạt tới tận cùng sự thỏa mãn của chúng. (Association Montessori Internationale)

🔰 Khái niệm về chu kỳ 3 giờ làm việc không đứt quãng đã được ghi chép lại bởi bà Maria Montessori, sau khi quan sát các trẻ độc lập và các nhóm trẻ. Đây là 1 trường hợp trong những khám phá về quá trình phát triển tự nhiên của trẻ; bà đã không bắt đầu với những giả định mà thay vào đó là quan sát, ghi chép và đề xuất những ý tưởng dựa trên phương pháp khoa học. Sau khi vẽ đồ thị rất nhiều chu kỳ làm việc của rất nhiều cá nhân trẻ và nhóm trẻ, bà đã đề xuất biểu đồ tiêu biểu của một chu kỳ làm việc 3 tiếng như hình vẽ.

🔰 Chu kỳ 3 giờ làm việc không đứt quãng KHÔNG ĐƯỢC bao gồm các bài học hoặc các hoạt động yêu cầu tất cả các học sinh phải tham gia ví dụ như hoạt động vòng tròn (group circle meetings), thời gian chơi ngoài trời, thể dục buổi sáng, các hoạt động ngoại khóa, giải lao, ăn trưa…

🎈🎈🎈 Tầm quan trọng của chu trình làm việc 3 giờ
🔰 Trong 3 giờ làm việc này, trẻ được tự do lựa chọn công việc phù hợp, thực hiện theo cách trẻ muốn và trong bao lâu tùy thích. Môi trường Montessori đúng chuẩn cần phải được chuẩn bị để bảo toàn chu kỳ làm việc này của trẻ một cách thường xuyên nhất có thể và giảm thiểu sự xen ngang không cần thiết càng nhiều càng tốt. Chỉ như vậy thì trẻ mới dễ dàng chú tâm và đi theo sự chỉ dẫn từ bên trong mà không bị phân tâm với những tác động bên ngoài.

🔰 Ví dụ nếu việc luôn có người ngoài xuất hiện hoặc luôn có những hoạt động khác xen ngang trong lúc trẻ làm việc diễn ra thường xuyên, ảnh hưởng đến sự tập trung của trẻ cho các hoạt động độc lập của mình, trẻ sẽ dần hình thành một thói quen không tốt đó là không thật sự tập trung làm việc mà luôn “để ngỏ” tâm trí mình để cảnh giác với các sự kiện không lường trước có thể xảy ra xung quanh.

🎈🎈🎈 Các giai đoạn của chu trình làm việc 3 giờ?
🔰 Trong khoảng 1 tiếng đầu của chu trình làm việc 3 giờ (ở ví dụ biểu đồ này, giai đoạn đầu tiên từ 9 giờ tới khoảng 10 giờ sáng), trẻ em bắt đầu khá từ từ, đầu tiên lựa chọn các hoạt động thông thường. Các hoạt động lúc đầu đều đơn giản và trẻ thường ở lại với các hoạt động này trong khoảng thời gian ngắn.

🔰 Sau giai đoạn đầu tiên, có một giai đoạn trẻ ở tình trạng không yên hoặc tỏ ra mệt mỏi, khi này trẻ có thể vẩn vơ thiếu tập trung. Đây là hiện tượng gọi là “false fatigue” – “hiện tượng mệt mỏi giả” và nó kéo dài trong khoảng 10 – 15 phút. Hiện tượng này xảy ra sau khoảng 1-1,5 tiếng trong chu trình làm việc 3 giờ. Nhiều người lớn lầm tưởng là trẻ đã mệt mỏi và không thể tiếp tục làm việc, dẫn đến sai lầm là cắt ngang chu trình làm việc cá nhân, tập hợp các trẻ lại và hướng đến hình thức hoạt động khác. Nhưng thực chất, theo Tiến sỹ Maria Montessori, đây là giai đoạn trẻ đang tìm kiếm “sự hứng thú tối đa” của mình (“maximum interest”), trẻ có vẻ bồn chồn hơn, lớp học có vẻ ồn ào hơn.

🔰 Sau một khoảng ngắn không ổn định của hiện tượng “mệt mỏi giả vờ”, trẻ sẽ lại tiếp tục công việc của chúng và lựa chọn những công việc thử thách hơn cũng như ở lại với các hoạt động đó trong khoảng thời gian lâu hơn. Nửa sau của chu trình 3 giờ mới chính là lúc trẻ làm việc hăng say và hiệu quả nhất trong ngày (từ khoảng sau 10h trở đi). Đó là đỉnh điểm trong biểu đồ, khi trẻ tiếp tục làm việc, lựa chọn các công việc thử thách hơn, đúng giai đoạn phát triển của mình và đạt tới sự tập trung. Những lớp học không có thời gian đủ dài, hoặc giáo viên không đủ kinh nghiệm và thiếu niềm tin ở trẻ, thường cho rằng đây là thời gian nên kết thúc giờ học. Kết quả là, trẻ không đạt được gì trong cả buổi. Khi trẻ không được tạo cơ hội làm việc đủ dài, hoặc bị ngắt quãng, không vượt qua được ngưỡng 1 giờ đầu tiên, công việc của trẻ mãi chỉ dừng lại ở những hoạt động đơn giản, không có thử thách, và không thể đạt được sự tập trung dài với cường độ cao. Mục đích phát triển ý chí, sự tập trung trong Montessori vì thế mà không thể đạt được.“Việc ngắt quãng chu trình làm việc sản sinh ra một số điều kiện đối với sự ổn định bên trong của trẻ, nó cản trở trẻ đạt tới sự tự tin, hay khả năng hoàn tất những việc mà trẻ khởi xướng. Khi trẻ liên tục bị làm phiền trong chu trình làm việc, trẻ dần dần mất đi sự tự tin, sự nhất quán và quyết đoán cần thiết cho thành công” (Maria Montessori, Những điều cần biết về trẻ)

🎈🎈🎈 Chu trình làm việc 3 giờ hoạt động ra sao trong lớp Casa (3-6 tuổi)?
🔰 Trong những tuần đầu của trẻ của lớp Casa, các trẻ mới cần được người lớn dẫn dắt nhiều hơn với các hoạt động nhằm giúp trẻ ổn định và thiết lập những nguyên tắc tối thiểu trong môi trường. Lúc đó, trẻ cũng cần những bài trình bày tập thể nhiều nhất. Nhưng sau đó các học tập thể sẽ giảm dần xuống và thay thế bằng các bài học theo nhóm hoặc cá nhân để không làm ảnh hưởng đến những trẻ khác đang hoạt động cá nhân trong môi trường.
🔰 Đối với những trẻ mới vào Ngôi nhà trẻ thơ, trẻ chưa phát triển được sự tập trung cao độ nên thời gian trẻ làm một hoạt động nào đó diễn ra khá nhanh, rồi trẻ sẽ đi tìm một hoạt động khác – hãy để trẻ tự nhiên với điều đó, chúng ta không nên sốt ruột.

🔰 Nhưng với những trẻ lớn đã vào ngôi nhà trẻ thơ khoảng 1,5 – 3 năm, ta quan sát thấy trẻ làm một công việc khá lâu trước khi chuyển sang lựa chọn khác. Vì các trẻ này một cách dần dần đã học được cách thâm nhập sâu hơn với sự tập trung cao độ hơn với những hứng thú ban đầu của mình. Cái này không phải là do người lớn Montessori “dạy” trẻ, mà trẻ tự phát triển được khi chúng ta cung cấp cho trẻ môi trường làm việc độc lập và một khoảng thời gian đủ dài cần thiết để trẻ có cơ hội thâm nhập sâu sắc hơn vào các hứng thú của mình.

🔰 Chúng ta không “dạy” trẻ vì tất cả những phẩm chất như sự tập trung, sự trật tự, sự tôn trọng, giúp đỡ, sự sáng tạo… đều là những phẩm chất có sẵn trong trẻ, dưới dạng tàng ẩn trong mỗi trẻ, chỉ có điều chưa có cơ hội nảy nở khi chưa có môi trường phù hợp. Khi chúng ta cung cấp môi trường phù hợp, những phẩm chất đó sẽ nảy nở một cách tự nhiên như hạt mầm nhú lên khi gặp thời tiết mùa xuân ấm áp. Ngay cả những kiến thức mới mẻ mà trẻ thu nhận được, đó cũng không phải do ta “dạy”, ta chỉ hướng dẫn trẻ cách làm việc đúng với giáo cụ lúc đầu, sau đó trẻ sẽ tự làm việc, lặp đi lặp lại, trải nghiệm với giáo cụ để khám phá và tìm ra câu trả lời cho nhu cầu nội tại của mình.

🔰 Người lớn không bao giờ nên đưa câu trả lời sẵn cho trẻ, mà phải để trẻ tự tìm ra câu trả lời, sau đó người lớn giúp trẻ kiểm tra và ghi nhận lại kết quả của trẻ. Nếu có chỗ nào sai, người lớn cũng không nói hẳn ra “con sai chỗ này rồi”, mà sẽ gợi ý “Ồ chúng ta kiểm tra lại từng chút một nhé…”, “Ồ chỗ này con có muốn kiểm tra lại lần nữa cho chính xác không?”. Trẻ chính là người phải tự nhận ra chỗ không chính xác đó. Ngay cả trong trường hợp trẻ không nhận ra, người lớn cũng im lặng và sẽ lặng lẽ quan sát cũng như tìm cách phát hiện sâu thêm “vấn đề” của trẻ, và lựa một cơ hội khác để hướng dẫn trẻ đi đúng lối. Chính vì lý do đó, người lớn trong môi trường được gọi là “người hướng dẫn, người giúp đỡ” chứ không phải là người đưa ra câu trả lời sẵn cho trẻ và buộc trẻ phải chấp nhận chúng như là chân lý.

🎈🎈🎈 Chu trình làm việc 3 giờ có nên rút ngắn/kéo dài hơn không?
🔰 Với các lớp học đầu năm học, với các trẻ mới vào môi trường Casa (lớp 3-6 tuổi), chu trình làm việc 3 giờ có thể rút ngắn.
Với những trẻ lớn đã có sự tập trung sâu sắc và trẻ có thể làm việc ở hầu hết các góc (thực hành cuộc sống, giác quan, ngôn ngữ, toán, văn hóa – khoa học…) thì việc cung cấp một khoảng thời gian đủ dài là hết sức cần thiết giúp trẻ có cơ hội thâm nhập sâu vào từng lĩnh vực. Ở một số lớp học, giáo viên có thể duy trì thời gian trẻ làm việc lên tới 4,5 tiếng thậm chí là lâu hơn. Giáo viên thường thông báo trước khoảng 30 phút cho những trẻ này rằng sắp hết giờ làm việc để trẻ có đủ thời gian sắp xếp làm nốt những công việc còn dang dở. Những bạn làm xong trước sẽ cùng tập hợp lại với người lớn cho các hoạt động tập thể như múa hát, đọc thơ hoặc ra sân chơi…, những bạn kết thúc sau sẽ tham gia sau hoặc có những bạn không muốn rời bỏ công việc dở dang của mình để tham gia hoạt động tập thể chung thì nhu cầu đó cũng nên được tôn trọng. Với những trẻ này, giáo viên không thúc ép trẻ phải dừng công việc của mình nếu trẻ chưa muốn dừng. Việc kết thúc là do trẻ tự quyết định, điều đó giúp trẻ học cách làm chủ và điều chỉnh sự cân bằng giữa nhu cầu cá nhân và nhu cầu tập thể một cách hài hòa.

🎈🎈🎈 Những phẩm chất và trạng thái mà trẻ nhận được từ chu trình làm việc 3 giờ?
🔰 Khả năng tập trung sâu
🔰 Cảm giác thỏa mãn, hài lòng khi hoàn thành công việc
🔰 Khơi gợi hứng thú học tập

💧💧💧 Sự tập trung ở trẻ là một phẩm chất vô cùng đáng quý. Nếu không phải là một việc khiến trẻ thích thú, trẻ sẽ không thể tập trung được quá lâu. Khi trong trạng thái tập trung sâu, trẻ dường như quên hết những gì đang diễn ra xung quanh, trẻ sống với nội tâm của mình nhiều nhất và khám phá để tìm ra câu trả lời cho hứng thú bên trong trẻ. Hứng thú với cái gì đó ngoài môi trường là sự dẫn dắt của nội tại, còn kết nối sâu sắc với nội tại chính là trong trạng thái tập trung sâu này.

💧💧💧 Khi luôn được kết nối với nội tại, trẻ được sống với chính mình, thỏa mãn chính mình và khi đó trẻ hạnh phúc. Đó là lý do vì sao quan sát thấy mỗi đứa trẻ sau khi vừa trải qua một trạng thái tập trung sâu cho công việc nào đó và được kết thúc công việc đó khi tự trẻ thấy đủ, trẻ thể hiện sự thỏa mãn và hạnh phúc trên gương mặt.

💧💧💧 Do đó hãy cho trẻ cơ hội nhiều nhất để kết nối với nội tại của mình. Khi chính trẻ được tự do và thỏa mãn, trẻ sẽ hợp tác và hài hòa trong mối quan hệ với người xung quanh và tập thể.

📣📣📣 Bài viết được dịch và tổng hợp bởi Thanh Bùi.

📣📣📣 Bản tổng hợp có sự tham khảo bài dịch về “Chu trình làm việc 3 giờ” của May Sóc Children’s House. Chân thành cảm ơn May Sóc đã cung cấp cho cộng đồng bản dịch chất lượng. 🤗🤗🤗