Nghiệp vụ nhà hàng

11/07/2026

Sự áp đặt, kiểm soát trong quản lý thường được hiểu là việc tạo ra áp lực để nhân viên cư xử theo cách mà người lãnh đạo mong muốn. Đây cũng là phương pháp quản trị điển hình của rất nhiều tổ chức trong nỗ lực thúc đẩy hiệu suất.

Tuy nhiên, theo Edward L. Deci, một trong những nhà tâm lý học hàng đ:ầu thế giới về động lực con người, lạm dụng kiểm soát không những không tạo ra trách nhiệm, mà còn phá h:ủy động lực từ bên trong.

Trong cuốn “Sao ta làm điều ta làm”, ông lý giải rõ:

- Áp đặt kỷ luật nghiêm khắc hiếm khi tạo ra thay đổi bền vững

- Phụ thuộc vào thưởng - phạt không giúp con người có trách nhiệm hơn

- Kiểm soát quá mức chỉ khiến nhân viên làm việc vì sợ hãi, không phải vì cam kết

Thách thức lớn nhất của nhà quản trị không phải là kiểm soát tốt hơn, mà là: Làm thế nào để khuyến khích sự tự chủ, ngay cả với những nhân viên thụ động hay thậm chí ương b:ướng?

1. Ý thức tự chủ giữa sự kiểm soát

Tiến sĩ Deci cho rằng, cách tốt nhất để thúc đẩy con người là khuyến khích ý thức tự chủ của họ. Bởi khi tự chủ, con người sẵn sàng làm những gì họ muốn, nắm bắt hoạt động với nhận thức về sự say mê và tận t:ụy.

Hành động này bắt nguồn từ ý thức thật sự về cái tôi bản thân, nên họ đang sống thật. Ngược lại, việc bị kiểm soát khiến họ hành động vì phải chịu áp lực. Khi bị kiểm soát, con người sẽ hành động mà không cảm thấy có sự tán thành của bản thân.

Anna là một y tá trẻ làm việc tại một trung tâm y khoa. Có lần, cô mắc một lỗi nhỏ khi nối ống truyền tĩnh m:ạch cho b:ệnh nh:ân, lỗi này khiến b**g bóng khí tràn vào ống dẫn. Chắc chắn vấn đề có thể trở nên nghiêm trọng hơn nhiều, nhưng may mắn thay, đồng nghiệp của Anna đã để ý và báo cô ngay nên bệnh nhân không bị tổn thương gì.

Quản lý của Anna là một tiến sĩ ngành điều dưỡng, cũng là một học viên trong lớp tâm lý học mà Deci đang giảng dạy. Bà đã hỏi xin ý kiến của Deci: "Tôi nên nói gì với cô gái trẻ đã gây nên sự cố này cho phải đây?". Và lời khuyên mà ông đưa ra là bà nên bắt đ:ầu cách hỏi Anna nghĩ gì về sự cố trên.

"Thử tưởng tượng bạn ở vào vị trí của Anna, bạn nghĩ mình có nhận ra nó là một lỗi sai nghiêm trọng, có thể gây nên những hậu quả kinh khủng không? Đương nhiên là có!", ông nhấn mạnh, "Lúc này, nếu bạn đưa ra một lời quở trách dù mang hà:m ý thông cảm hay thận trọng cũng chẳng có nghĩa lý gì cả. Lẽ nào cô gái trẻ ấy không biết rằng mình nên cẩn thận hơn?".

Theo Deci, nếu muốn khuyến khích sự tự chủ của người khác, chúng ta cần bắt đầ:u từ quan điểm của họ. Và không còn cách nào tốt hơn ngoài việc mời gọi họ chia sẻ quan điểm bản thân.

Trên thực tế, sau khi được hỏi, Anna đã nói ra tất cả những điều mà một người làm trong ngành y cần phải nói. Thậm chí, cô ấy còn tự chỉ trích bản thân rất nhiều với v:ai trò một y tá lẫn tư cách là một con người. Mặc dù điều đó vốn chẳng giúp ích là bao, và vị quản lý sẽ phải trấn an Anna nhiều hơn, nhưng ở khía cạnh tích cực, cô gái trẻ đã chia sẻ được nhiều hơn và tự thừa nhận sai sót bản thân mà không cần đến lời quở phạt từ cấp trên.

Đây là điều mà Deci sớm nhận ra. Trên cương vị lãnh đạo, nếu bạn cố gắng kiểm soát và đánh gi:á nhân viên, họ sẽ phòng thủ, lảng tránh bạn và hoàn toàn có khả năng tìm cách đổ lỗi cho người khác khi mắc sai lầm - ông viết trong cuốn “Sao ta làm điều ta làm”

Tiến sĩ đứng trên phương diện c:á nhân, tập trung vào động lực ẩn dưới sự vô trách nhiệm của nhân viên, bên cạnh việc giải thích những tác động xã hội ảnh hưởng đến động lực đó. Cuối cùng, chỉ ra những yếu tố có thể dẫn dắt mọi người hành xử có trách nhiệm hơn.

2. Thúc đẩy tinh thần trách nhiệm

Trên phương diện là nhà quản lý, tác Tiến sĩ Edward L.Deci cho rằng, cách tốt nhất để thúc đẩy nhân viên là khuyến khích ý thức tự chủ của họ.

Như nhà tâm lý học nổi tiếng Abraham Maslow từng nói: "Trách nhiệm chính là niềm vui, và niềm vui chính là hoàn thành trách nhiệm của mình". Đối với Maslow, "trách nhiệm" không có nghĩa là bổn phận hay sự bắt buộc. Nó có nghĩa là bạn làm những gì mà tình huống yêu cầu theo cách tự do hơn.

Chưa kể, việc được cấp trên giải thích vì sao một nhiệm vụ nào đó là quan trọng, đồng thời cho phép họ có quyền tự do c:á nhân nhiều nhất có thể trong khi thực hiện công việc, sẽ giúp nhân viên kích thích sự tận tâm và cam kết nhiều hơn. "Phương pháp này hiệu quả hơn nhiều so với hệ thống tiêu chuẩn về phần thưởng và hình phạt", vị tiến sĩ nhấn mạnh.

Chính tư tưởng khác biệt này của Edward L.Deci đã khiến Sao ta làm điều ta làm thách thức lối suy nghĩ truyền thống, khiến phương pháp tư duy mới mẻ của ông được xem là chống lại phương pháp hiệu suất hành vi lâu đời. Bởi lẽ, luôn tồn tại sự khác biệt lớn giữa việc chúng ta làm điều gì đó bằng cảm giác yêu thương và có trách nhiệm sâu sắc, với việc làm điều đó dưới áp lực trách nhiệm và nghĩa vụ đè nặng trên v:ai.

Điểm cốt lõi của tự do con người chính là trải nghiệm chọn lựa. Khi tự chủ, con người trải nghiệm việc lựa chọn cách hành xử, nhưng khi bị kiểm soát (dù là tuân thủ hay chống đối), họ sẽ không trải nghiệm được sự lựa chọn.

Khép lại, Tiến sĩ Edward L.Deci hy vọng thay vì tự hỏi "Làm thế nào tôi có thể thúc đẩy nhân viên", nhà quản trị sẽ quan tâm đến việc "Làm sao tôi có thể tạo điều kiện để mọi người thúc đẩy bản thân?". Đây cũng chính là thông điệp quan trọng mà ông muốn truyền tải.

05/07/2026

So nice!

04/06/2026

31/05/2026

Làm người, không cần phải vượt trội hay xuất chúng, chỉ cần sống đàng hoàng và tử tế.

Đàng hoàng trong từng suy nghĩ, cách cư xử, mỗi lời nói và hành động nhỏ nhất.

Người sống đàng hoàng sẽ không đánh đổi lương tâm vì chút lợi ích, cũng chẳng dễ dàng đánh mất nhân cách vì những thử thách hay khó khăn.

Làm người, có thể chẳng cần giàu sang, nhưng nhất định phải giữ được cốt cách. Cốt cách chính là sự tử tế, là thái độ biết trước biết sau, trân trọng chữ tín và giữ lòng ngay thẳng.

Đừng vì tranh hơn thua mà làm tổn thương ai, cũng đừng để lòng tốt đặt nhầm chỗ, trở thành cơ hội cho kẻ xấu lợi dụng.

Hãy biết quý trọng những điều, những người xứng đáng; điều gì không đáng, cần học cách buông bỏ. Người đối tốt với mình, hãy đáp trả bằng sự chân thành gấp bội. Người đã bạc với mình, chỉ cần giữ khoảng cách, không chất chứa hận thù cũng chẳng cần níu kéo.

Đời người ngắn ngủi, hãy dành thời gian và tâm huyết cho những ai thực sự đáng để trân trọng.

Việc đi bao xa trong đời không quan trọng bằng việc đi đúng hướng. Đừng để những điều phù phiếm làm tổn hại sự đàng hoàng của bản thân. Bởi sau tất cả, điều đáng giá nhất chẳng phải tiền bạc hay danh vọng mà chính là sự bình yên trong tâm hồn, sống không thẹn với lòng mình.

Hãy chọn sống đàng hoàng, tử tế để tạo nên giá trị không chỉ cho chính mình mà còn lan toả đến những người khác.

21/05/2026

BẪY ÂN NGHĨA: LỒNG GIAM ẨN SAU VỎ BỌC NHÂN TÌNH

Cổ nhân từng than: "Nợ tiền bạc trả bằng bạc vàng, nợ ân tình trả bằng cả một kiếp nhân sinh". Lợi dụng đạo lý trọng ân oán của bậc trượng phu, những kẻ ngụy quân tử đã biến lòng tốt thành một cái bẫy tàn khốc nhất để giam cầm kẻ khác.

Bản năng của con người là khao khát được trả ơn khi nhận lãnh điều tốt đẹp từ người khác. Nắm được tử huyệt này, kẻ thao túng chủ động ban phát những ân huệ nhỏ nhặt, đôi khi là những thứ bạn không hề yêu cầu. Chúng khoác lên mình chiếc áo "ân nhân" cao thượng, nhưng thực chất đang âm thầm ghi chép một cuốn sổ nợ.

Khi thời cơ đến, chúng sẽ dùng chính cái ân nghĩa ấy để đòi hỏi những sự hy sinh phi lý, ép bạn phải nhượng bộ nguyên tắc, vứt bỏ ranh giới cá nhân. Nếu bạn từ chối, chúng lập tức kích hoạt cơ chế bạo hành tinh thần, đóng vai nạn nhân, gán cho bạn bản án "vô ơn bạc nghĩa" khiến bạn bị cắn rứt đến mức nghẹt thở.

Trong cuốn Đạo Đức Kinh, Lão Tử từng giáng một đòn sấm truyền xé toạc lớp áo đạo đức giả này:

"Thượng đức bất đức, thị dĩ hữu đức
Hạ đức bất thất đức, thị dĩ vô đức"
Bậc thượng đức làm việc thiện mà không bám chấp vào công đức, nên mới là người có đức. Kẻ hạ đức làm chút việc liền kể lể, bám riết lấy công lao, kỳ thực là kẻ vô đức.

Lòng tốt thực sự tựa như ánh trăng chiếu sáng không mong cầu hồi báo; còn thứ ân nghĩa cứ mở miệng ra là nhắc nhở, kể lể, đó thực chất là một cuộc giao dịch tống tiền bằng cảm xúc.

Lật lại Tả Truyện thời Xuân Thu, lịch sử đã ghi nhận một sát cục kinh điển mượn danh ân nghĩa ngụy trang dưới vỏ bọc mỹ miều: Giai thoại "Mượn đường diệt Quắc".
Giai thoại "Mượn đường diệt Quắc" là minh chứng tàn khốc cho sự ngây thơ trước lợi lộc. Để thông đường phạt Quắc, vua Tấn chấp nhận hạ mình, đem cặp bảo vật vô giá là ngựa quý và ngọc bích sang hiến tặng vua Ngu. Bị lòng tham và sự cung kính giả tạo che mờ tuệ nhãn, Ngu công bỏ ngoài tai lời can gián, rước voi về giày mả tổ.

Khi nước Quắc vừa sụp đổ, quân Tấn trên đường rút về đã thuận tay lật kèo, diệt luôn nước Ngu. Mất giang sơn, Ngu công cay đắng làm kiếp tù nhân, trơ mắt nhìn ngựa báu, ngọc bích hồi cung Tấn. Lời mỉa mai của Tuân Tức đổi lại một triết lý nghẹt thở: "Ngọc bích không tì vết, chỉ là ngựa có già đi một chút".

Bảo vật và sự nhún nhường của nước Tấn chính là cái lồng giam bằng vàng. Ngu công vì nhận ân huệ vô cớ mà tự tay đeo gông vào cổ, nộp mạng cho tử thần.
Bậc kỳ tài mưu lược sống ở đời luôn tâm niệm bốn chữ: "Vô công bất thụ lộc". Nhận một bát cơm của người dưng lúc đói khát, trả lại mười lạng vàng rồi dứt khoát rời đi.

Tuyệt đối không bao giờ nhận những ân tình không rõ lai lịch, cũng không dung túng cho những kẻ chuyên dùng hai chữ "tình nghĩa" để trói buộc mình làm những việc trái với lương tâm và hoài bão.

16/04/2026

🍽️ Đi ăn mà gọi thiếu = sợ quê? Góc nhìn rất thật của nhân viên phục vụ 😄

Ai làm phục vụ lâu rồi chắc từng gặp cảnh này:

Khách mới ngồi xuống vài phút, menu còn chưa xem hết…
đã có người nói ngay:

👉 “Thôi gọi thêm đi, lỡ thiếu thì sao?”

Và rồi nhân viên đứng ghi món, trong đầu chỉ nghĩ:
“Bàn này chắc gọi hơi mạnh tay rồi…” 😅

⏱️ Khoảng 30 phút sau, quay lại dọn bàn thì thấy:

👉 Món còn khá nhiều
👉 Mọi người bắt đầu nhìn nhau
👉 Có người nhỏ giọng: “Hình như gọi hơi nhiều rồi…”

💡 Thật ra, phần lớn khách không cố tình gọi dư.
Họ chỉ sợ thiếu món, ngại gọi thêm, hoặc muốn gọi “cho chắc”.

Và đây chính là lúc một nhân viên phục vụ tinh tế có thể giúp khách ra quyết định dễ chịu hơn 👇

Ví dụ:

Khách:
“Em ơi, bàn anh gọi thêm 2 món nữa cho chắc nha.”

Nếu mình ghi luôn,
→ khả năng dư món là rất cao 😅

Nhưng nếu nói nhẹ như thế này:

👉 “Dạ em thấy món hiện tại của bàn mình cũng khá đầy rồi ạ, mình dùng trước nha. Nếu cần thêm em lên món rất nhanh cho mình ạ.”

Chỉ một câu thôi nhưng có 3 tác dụng:

✔️ Khách thấy được quan tâm
✔️ Không có cảm giác bị cản
✔️ Và bắt đầu cân nhắc lại

Một vài câu rất dễ áp dụng:

“Món này khẩu phần khá nhiều đó anh/chị, mình dùng trước nha.”
“Bàn mình 4 người thì phần hiện tại cũng khá ổn rồi ạ.”
“Nếu cần thêm em lên món rất nhanh, nên mình cứ dùng trước cho thoải mái ạ.”

😄 Nói vui một chút:
Khách không hẳn sợ thiếu món…
mà nhiều khi sợ nhất là cuối bữa nhìn lại bàn và thấy:
“Ủa, hơi quá tay rồi.”

Một nhân viên phục vụ giỏi không chỉ là người ghi món nhanh hay nhớ món tốt.

👉 Mà còn là người giúp khách có một bữa ăn vừa đủ, thoải mái, và hạn chế dư thừa.

Bạn từng dùng câu nào thấy hiệu quả nhất khi khách gọi hơi nhiều?

12/04/2026

“Hãy giữ cho mình sự khiêm nhường và lòng bao dung để hiểu rằng thế giới rộng lớn hơn chúng ta nghĩ, núi cao còn có núi cao hơn, chúng ta luôn có thể học hỏi được từ những điều nhỏ nhất, từ bất cứ ai xung quanh chúng ta.

Hãy hiểu rằng mỗi con người đều có những giá trị riêng có và đều đáng được trân trọng và chính những điều đó sẽ giúp chúng ta đi xa hơn trên hành trình của mình. Tôi mong rằng mỗi chúng ta sẽ vừa đủ rực rỡ để theo đuổi ước mơ của mình, vừa đủ tĩnh lặng để không ngừng trưởng thành”.

PGS.TS Phạm Thu Hương, Hiệu trưởng Trường ĐH Ngoại thương, nhắn nhủ các tân cử nhân.