09/12/2023
CHUYÊN ĐỀ 1: RỐI LOẠN XỬ LÝ CẢM GIÁC Ở TRẺ KHUYẾT TẬT
Khi con bạn:
- Cảm thấy căng thẳng hoặc khó chịu khi đi chân trần
- Cảm thấy khó chịu khi mặc quần áo có tem, nhãn mát.
- Trẻ bịt tai lại trong những môi trường có tiếng ồn.
- Con leo trèo mọi nơi, b**g mình lên không trung và cười ngặt nghẽo khi tiếp xuống nệm.
- Con đi thăng bằng rất tốt hoặc rất kém.
- Con chỉ ăn được một số loại thức ăn
…..
Những biểu hiện trên thể hiện con bạn đang có những “Rối loạn về xử lý cảm giác”
RỐI LOẠN XỬ LÝ CẢM GIÁC LÀ GÌ?
Rối loạn cảm giác ở trẻ khuyết tật (Sensory Processing Disoders – SPD) là các rối loạn phức tạp của não bộ dẫn tới sự xáo trộn các giác quan ảnh hưởng tới sự phát triển của trẻ.
Cơ thể nhận thức và tìm hiểu thông tin bằng cách cảm nhận thế giới xung quanh. Điều này thực hiện được là nhờ vào các giác quan, bao gồm thị giác, thính giác, vị giác, khứu giác và xúc giác. Tuy nhiên, còn hai loại cảm giác khác ít phổ biến hơn là cảm giác tư thế và tiền đình. Tín hiệu từ tất cả các giác quan này được tập trung về bộ não tiếp nhận, xử lý và cho tín hiệu phản hồi.
Theo đó, bất kỳ những rối loạn nào xảy ra trong quá trình này được gọi là rối loạn cảm giác. Các vị trí có thể mắc bệnh là tại cơ quan thụ cảm (các giác quan), trên đường dẫn truyền tín hiệu (dây thần kinh hướng tâm tương thích) và bộ phận xử lý (các thùy trên não bộ). Lúc này, các rối loạn cảm giác sẽ khiến cho cơ thể không còn khả năng xử lý thông tin hay xử lý không đúng đắn thông tin đến từ các giác quan. Hệ quả là người bệnh hoặc sẽ rất nhạy cảm hoặc hoàn toàn không nhận biết được tín hiệu gì từ môi trường xung quanh người đó.
Tỷ lệ mắc phải cao nhất ở trẻ tự kỷ và ADHD. Rối loạn xử lý cảm giác cũng có thể thấy ở các trẻ như Chậm phát triển trí tuệ, trẻ bại não, trẻ khiếm thị và khiếm thính.
MỘT SỐ RỐI LOẠN XỬ LÝ CẢM GIÁC
1. Rối loạn về xử lý thính giác
2. Rối loạn về xử lý thị giác
3. Rối loạn về xử lý vị giác
4. Rối loạn về xử lý xúc giác
5. Rối loạn về xử lý cảm giác bản thể - tiền đình.
6. Rối loạn về xử lý vận độngRỐI LOẠN XỬ LÝ CẢM GIÁC Ở TRẺ KHUYẾT TẬT
Khi con bạn:
- Cảm thấy căng thẳng hoặc khó chịu khi đi chân trần
- Cảm thấy khó chịu khi mặc quần áo có tem, nhãn mát.
- Trẻ bịt tai lại trong những môi trường có tiếng ồn.
- Con leo trèo mọi nơi, b**g mình lên không trung và cười ngặt nghẽo khi tiếp xuống nệm.
- Con đi thăng bằng rất tốt hoặc rất kém.
- Con chỉ ăn được một số loại thức ăn
…..
Những biểu hiện trên thể hiện con bạn đang có những “Rối loạn về xử lý cảm giác”
RỐI LOẠN XỬ LÝ CẢM GIÁC LÀ GÌ?
Rối loạn cảm giác ở trẻ khuyết tật (Sensory Processing Disoders – SPD) là các rối loạn phức tạp của não bộ dẫn tới sự xáo trộn các giác quan ảnh hưởng tới sự phát triển của trẻ.
Cơ thể nhận thức và tìm hiểu thông tin bằng cách cảm nhận thế giới xung quanh. Điều này thực hiện được là nhờ vào các giác quan, bao gồm thị giác, thính giác, vị giác, khứu giác và xúc giác. Tuy nhiên, còn hai loại cảm giác khác ít phổ biến hơn là cảm giác tư thế và tiền đình. Tín hiệu từ tất cả các giác quan này được tập trung về bộ não tiếp nhận, xử lý và cho tín hiệu phản hồi.
Theo đó, bất kỳ những rối loạn nào xảy ra trong quá trình này được gọi là rối loạn cảm giác. Các vị trí có thể mắc bệnh là tại cơ quan thụ cảm (các giác quan), trên đường dẫn truyền tín hiệu (dây thần kinh hướng tâm tương thích) và bộ phận xử lý (các thùy trên não bộ). Lúc này, các rối loạn cảm giác sẽ khiến cho cơ thể không còn khả năng xử lý thông tin hay xử lý không đúng đắn thông tin đến từ các giác quan. Hệ quả là người bệnh hoặc sẽ rất nhạy cảm hoặc hoàn toàn không nhận biết được tín hiệu gì từ môi trường xung quanh người đó.
Tỷ lệ mắc phải cao nhất ở trẻ tự kỷ và ADHD. Rối loạn xử lý cảm giác cũng có thể thấy ở các trẻ như Chậm phát triển trí tuệ, trẻ bại não, trẻ khiếm thị và khiếm thính.
MỘT SỐ RỐI LOẠN XỬ LÝ CẢM GIÁC
1. Rối loạn về xử lý thính giác
2. Rối loạn về xử lý thị giác
3. Rối loạn về xử lý vị giác
4. Rối loạn về xử lý xúc giác
5. Rối loạn về xử lý cảm giác bản thể - tiền đình.
6. Rối loạn về xử lý vận động
1. RỐI LOẠN XỬ LÝ CẢM GIÁC BẢN THỂ VÀ TIỀN TÌNH
• ĐỐI VỚI TRẺ QUÁ NHẠY CẢM: Trẻ có ngưỡng cảm giác thấp và tránh né kích thích giác quan.
KHÓ KHĂN
- Tránh sự chuyển động vì chúng gây cảm
giác không thoải mái, không an toàn
- Sợ độ cao và ngã
- Cảm thấy căng thẳng hoặc khó chịu khi đi
chân trần
- Tránh hoạt động leo trèo, nhảy, xoay, nhấp
nhô khỏi mặt đất
- Với trẻ nhỏ, khó chịu khi chuyển động trên
xích đu, bập bênh,...
- Khó khăn khi phối hợp bộ phận cơ thể trong
các hoạt động (ví dụ leo trèo,...)
- Vấp, té và va vào đồ vật và người khác
- Tìm kiếm các hoạt động tĩnh hơn là hoạt
động động
- Thăng bằng thấp
- Mất phương hướng sau khi gập người
- Từ chối cuối đầu hoặc ngã đầu ra sau
- Thường xuyên mệt mỏi
- Hay bị say sóng hoặc say xe
- Khó khăn tập trung khi vật di chuyển
- Gặp khó khăn trong bắt chước người khác
CÁC GỢI Ý HỖ TRỢ
- Đảm bảo sự an toàn cho trẻ
- Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt
động động/chuyển động hơn là các
hoạt động tĩnh (ví dụ, trẻ tự đẩy mình
khi chơi xích đu hơn là được/bị đẩy)
- Tăng cơ hội tham gia các hoạt động
với nhiều lực nén, âm điệu, chịu đựng
và di chuyển.
- Cho trẻ thời gian bình tĩnh sau khi tổ
chức các hoạt động kích thích
+ Sử dụng không gian yên tĩnh
+ mát xa hoặc ôm
+ Ghế lười hoặc võng
+ Các dụng cụ xúc giác (mền nặng,
các loại banh, đồ chơi xúc giác)
- Sử dụng các hoạt động chuyển động
di chuyển trước sau hơn là các hoạt
động xoay tròn.
- Tránh những hoạt động chuyển động
bất ngờ, đột ngột và nhanh mà không
được thông báo
- Khuyến khích trẻ thay đổi tư thế
trong các hoạt động
- Hỗ trợ thể chất để hoàn thành một số
nhiệm vụ mới
• ĐỐI VỚI TRẺ KÉM NHẠY CẢM: Trẻ có ngưỡng cảm giác cao và thường xuyên tìm kiếm kích thích giác quan.
KHÓ KHĂN
- Tìm kiếm cảm giác rung, chuyển động
- Gặp khó khăn khi tập trung ngồi yên, kể cả là hoạt động yêu thích; khả năng tập trung chú ý thấp.
- Thích thú với các hoạt động xoay, nhún nhảy,...
- Thoải mái hoặc cảm thấy thích thú khi bị té
- Thích thú khi va đập và đụng vào người khác hoặc đồ vật
- Tự kích thích: rung, xoay,...
- Không chú ý khi vị trí/ tư thế cơ thể bị di chuyển
- Khó khăn khi bắt chước người khác
- Thích cảm giác quấn chặt (cuộn tròn trong chăn)
- Thích đeo dây nịch, dây giày chặt
- Thăng bằng thấp
- Kỹ năng cầm viết kém
CÁC GỢI Ý HỖ TRỢ
- Cung cấp thời gian giải lao thường xuyên trong suốt hoạt động hoặc giữa các hoạt động. Trẻ dưới 8 tuổi cần thời gian giải lao sau mỗi 15 phút hoạt động.
- Tạo nhiều hoạt động như đẩy hoặc kéo, nâng vật nặng; vỗ tay theo nhịp hoặc chơi nhạc cụ; mát xa,..
- Khuyến khích các hoạt động bình tâm/ thư giãn
- Thông báo trước các hoạt động sẽ tham gia
- thúc đẩy vận động thô và vận động tin để phát triển các kỹ năng vận động - Làm mẫu hoặc sử dụng hình ảnh hỗ trợ đối với các hoạt động/ nhiệm vụ mới
- Cho phép trẻ chơi, ngồi trên banh trị liệu hoặc các loại gối... trong hoạt động nhóm hoặc cá nhân.
- Khuyến khích sự thay đổi tư thế cơ thể giúp thúc đẩy sự thay đổi vị trí đầu (ngồi trên bàn, nằm sấp hoặc nằm một bên, đứng vẽ với giá vẽ)
P/S:
MỜI MỌI NGƯỜI THAM KHẢO CÁC RỐI LOẠN KHÁC TRONG FILE ĐÍNH KÈM
LƯU Ý: Không nên phán đoán, dán nhãn nếu trẻ chỉ có 1-2 biểu hiện. Khi nhận biết trẻ có Rối loạn xử lý cảm giác cần có các yếu tố: Số lượng - Cần có đa số những biểu hiện, Mật độ - mật độ xảy ra thường xuyên hằng ngày và Ảnh hưởng - những rối loạn xử lý cảm giác phải ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và học tập của trẻ.
* Nguồn: Dịch từ: Pascale, K. (2010). Can't you see I'm sensational understanding the way children learn, behave
and play. Pearson
Người dịch: ThS GDĐB Nguyễn Thị Ngọc Ngà.
https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/suc-khoe-tong-quat/cac-roi-loan-cam-giac-thuong-gap/
* Trung tâm xin chia sẻ đường link tài liệu liện quan Rối loạn xử lý cảm giác.
https://drive.google.com/drive/folders/15tjGRGyfk5rrze5pBuu7tMhPsOGd_qO3
