Dạy trẻ tự kỷ chậm nói Bắc Ninh - Trung tâm Giáo dục hoà nhập Kinh Bắc

🌈BẠN CÓ BIẾT: Đằng sau các hành vi của trẻ là một hệ giác quan đang cố thích nghi với thế giới này 🌈

Môi trường xung quanh chúng ta chứa đầy thông tin cảm giác bao gồm 📣 âm thanh, 👁️ ánh sáng, 🌡️nhiệt độ, v.v. Chúng ta xử lý thông tin này bằng các giác quan của mình – thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác và vị giác. 👉Tuy nhiên, một số trẻ có thể quá nhạy cảm hoặc kém nhạy cảm ở một hay nhiều giác quan khác nhau khiến trẻ có những hành vi không phù hợp. Ví dụ như có bịt tai, sợ hãi khi nghe tiếng máy sấy hoặc có trẻ liên tục nhảy, xoay vòng, cắn đồ vật hay thích ôm thật chặt.

🌦️Nhìn từ bên ngoài, trẻ có thể bị cho là “khó tính”, "tăng động", "bướng bỉnh" nhưng thực tế bên trong 😡trẻ đang rất khó chịu, căng thẳng. Khi hiểu được điều đó, chúng ta sẽ không trách mắng trẻ mà hãy hỗ trợ trẻ hoặc cha mẹ trẻ bằng cách quan sát môi trường xung quanh để xem điều gì khiến trẻ có hành vi như vậy.

🌷 Sự bình tĩnh của chúng ta không làm các hành vi này biến mất ngay nhưng nó giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn để học cách điều tiết, thích nghi và phát triển từng chút một.

👉Dưới đây là một đặc điểm nhạy cảm giác quan của trẻ mà A365 tổng hợp từ Raising Children Network. Bạn đã từng thấy hoặc con bạn đang có những điểm nhạy cảm nào, hãy chia sẻ cùng A365 nhé!


-----
Nguồn: A365 - Chăm sóc thông minh cho trẻ

Trách nhiệm của nhà chuyên môn

Gần đây, không chỉ lĩnh vực tâm thần mà tôi đang làm việc mà lĩnh vực tâm lý cũng có những làn sóng khiến cho các nhà tâm lý phải lên tiếng. Có thể ở khía cạnh quy định pháp luật còn chưa theo kịp nhu cầu thị trường nên nhiều thành phần lợi dụng khoảng xám đó để làm những điều gây tranh cãi ngày càng nhiều hơn. Vậy khi mà các quy định còn chưa theo kịp, các Hiệp hội nghề nghiệp còn chưa đủ mạnh để có chế tài quản lý thì có lẽ việc các nhà chuyên môn tự có trách nhiệm với nghề nghiệp, với công việc và với xã hội cần được các nhà chuyên môn nhìn nhận đúng và thể hiện một cách rõ ràng hơn.

Hôm trước, tôi có được cho xem 1 quảng cáo về một workshop dành cho phụ huynh về vấn đề dạy con nói, quản lý hành vi hướng đến các phụ huynh có con chậm nói, tự kỷ, tăng động, rối loạn giao tiếp vào để cùng chia sẻ. Điều đó làm tôi thực sự thấy rằng có lẽ các nhà chuyên môn cần có trách nhiệm hơn trong vấn đề truyền thông để người dân tránh hiểu sai lệch về bản chất của các vấn đề. Hi vọng trong workshop họ sẽ giúp phụ huynh sáng tỏ được các vấn đề đó.

Trong thực hành lâm sàng, một người bệnh có thể đồng mắc nhiều rối loạn là hoàn toàn có thể xảy ra. Ví dụ, một trẻ được chẩn đoán Rối loạn phổ tự kỷ có thể đồng mắc Rối loạn tăng động giảm chú ý, Động kinh, Rối loạn giấc ngủ,…Và người bác sĩ lâm sàng khi thăm khám và chẩn đoán, cần đưa ra chẩn đoán chính, chẩn đoán đi kèm,…để tránh gây gia tăng sự hoang mang và lo lắng cho người bệnh. Đúng như kiểu đi khám Bảo hiểm y tế vì đau ngực mà lúc xuất phơi thanh toán làm 1 dây chẩn đoán Đau ngực không ổn định – Rối loạn mỡ máu – Rối loạn điện giải – Suy tim…do cần phải có mới đánh được xét nghiệm vậy. Có thể người bệnh có thể mắc cùng lúc nhiều rối loạn nhưng bác sĩ cần xác định vấn đề cốt lõi, vấn đề ưu tiên để giải thích và hướng dẫn cho người bệnh phù hợp, cái gì cần xử lý trước, cái gì cần phải xử lý sau.

Quay lại vấn đề về việc gom cả chậm nói, tự kỷ, tăng động, rối loạn giao tiếp thực sự có thể gây quá tải và những hiểu nhầm nếu không được giải thích đầy đủ. Chậm nói chỉ là một triệu chứng có thể gặp ở trong nhiều rối loạn khác nhau như Chậm phát triển ngôn ngữ, rối loạn phổ tự kỷ, chậm phát triển tâm thần, không nói chọn lọc hoặc một số bệnh/rối loạn như nghe kém (điếc), rối loạn vận động lời nói (apraxia of speech), bại não, tổn thương não... Thậm chí, trong sổ tay thống kê và chẩn đoán các rối loạn tâm thần phiên bản thứ 5 (DSM 5) của Hội Tâm thần học Hoa Kỳ đã loại đi chậm nói là tiêu chuẩn chẩn đoán của rối loạn phổ tự kỷ. Thế nên, chậm nói vẫn là triệu chứng mà phụ huynh cần đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán và có hướng can thiệp phù hợp.

Rối loạn phổ tự kỷ, rối loạn tăng động giảm chú ý, rối loạn giao tiếp là 3 anh em trong gia đình các rối loạn phát triển thần kinh cùng với Rối loạn học tập, Khuyết tật trí tuệ, Rối loạn vận động. Rối loạn phổ tự kỷ cũng là một rối loạn phát triển thần kinh rất đa dạng các biểu hiện. Các nguyên nhân vẫn chưa rõ ràng nhưng cơ bản là sự tương tác qua lại phức tạp giữa gene và môi trường; từ đó làm thay đổi từ cấp độ phân tử, tế bào, cấu trúc và chức nằng não bộ dẫn đến các biểu hiện trên lâm sàng về suy giảm các lĩnh vực giao tiếp xã hội và các hành vi, sở thích thu hẹp, lặp đi lặp lại, khởi phát ở giai đoạn sớm của phát triển và gây ra các suy kém về mặt chức năng cá nhân, học tập, nghề nghiệp, mối quan hệ. Rối loạn phổ tự kỷ có đi kèm các rối loạn/bệnh như rối loạn tăng động giảm chú ý, chậm phát triển tâm thần, rối loạn tic, rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ, động kinh, táo bón,…với các tỷ lệ khác nhau. Trẻ mắc tự kỷ càng nặng thì tỷ lệ gặp các rối loạn đi kèm thường nhiều hơn.

Rối loạn tăng động giảm chú ý cũng là một rối loạn phát triển thần kinh được đặc trưng bởi các triệu chứng giảm chú ý, tăng động/xung động kéo dài ít nhất 6 tháng, ở ít nhất 2 môi trường khác nhau (nhà, trường, phòng khám,…), khởi phát trước 12 tuổi gây ảnh hưởng đến các hoạt động chức năng và thường được chẩn đoán từ 6 tuổi trở lên (có thể chẩn đoán từ 4 tuổi). Trẻ từ 4-6 tuổi thường được hướng dẫn phụ huynh quản lý trẻ tại môi trường gia đình, giáo dục phụ huynh là điều quan trọng. Một số trẻ có hành vi mang tính phá vỡ có thể cân nhắc khởi liều thuốc sớm và có ý kiến của Bác sĩ tâm thần. Còn trẻ từ 6 tuổi trở lên thì điều trị thuốc (thuốc kích thần, thuốc không kích thần) lại được ưu tiên và đạt được hiệu quả điều trị tốt. Hãy cho trẻ khám và điều trị sẽ đạt được hiệu quả tốt hơn. Còn các vấn đề đi kèm vẫn có thể gặp các rối loạn như rối loạn tic, chậm phát triển tâm thần, rối loạn lo âu,…

Rối loạn giao tiếp nhóm rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến khả năng hiểu, phát hiện, hoặc sử dụng ngôn ngữ, lời nói và giao tiếp xã hội. Các rối loạn này (ngôn ngữ, âm lời nói, nói lắp, giao tiếp xã hội) xuất hiện từ sớm, gây khó khăn trong học tập, công việc và tương tác xã hội.

Rối loạn ngôn ngữ (Language Disorder) biểu hiện qua khó khăn dai dẳng trong việc hiểu hoặc diễn đạt ngôn ngữ (từ vựng hạn chế, cấu trúc câu yếu, câu chuyện/nội dung nghèo nàn). Các triệu chứng thường xuất hiện trong giai đoạn phát triển sớm của trẻ, không phải do nghe kém.

Rối loạn âm lời nói (Speech Sound Disorder) gặp các khó khăn trong việc phát âm, tạo âm khiến lời nói không rõ ràng, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp.

Rối loạn lưu loát khởi phát thời thơ ấu (Childhood-Onset Fluency Disorder - Nói lắp) là các biểu hiện rối loạn về tính lưu loát và thời gian của lời nói, bao gồm lặp từ, kéo dài âm, ngập ngừng.

Rối loạn giao tiếp xã hội/Rối loạn giao tiếp thực dụng (Social (Pragmatic) Communication Disorder – SCD) là một chẩn đoán mới xuất hiện trong DSM 5, các suy kém về giao tiếp xã hội thể hiện các khó khăn trong việc sử dụng ngôn ngữ cho các mục đích xã hội (chào hỏi, chia sẻ), hiểu ngữ cảnh, tuân thủ các quy tắc hội thoại (ngắt lời, thay phiên), hiểu nghĩa bóng (ẩn dụ, hài hước) và không có các biểu hiện hành vi, sở thích thu hẹp, lặp đi lặp lại của rối loạn phổ tự kỷ.

Thế cho nên việc chỉ lựa chọn 1 rối loạn để giáo dục, để truyền thông đã đòi hỏi rất nhiều kiến thức, kỹ năng cũng như trách nhiệm để người nghe có thể hiểu đúng mục đích của người truyền thông. Chỉ có hiểu đúng thì mới có thể thực hành đúng và giúp trẻ tiến bộ. Do đó, nhà chuyên môn phải thực sự thể hiện được trách nhiệm của mình với nghề nghiệp, công việc và cả cộng đồng để giúp mọi thứ được sáng tỏ và bớt nặng nề hơn.
Nguồn: Bác sĩ Nguyễn Minh Quyết

Một số người thắc mắc trẻ có vấn đề về phát triển sao dạo này gia tăng nhiều?

Có phải độc tố trong môi trường gây ra tự kỷ?

Một số nghiên cứu cho thấy có những độc tố trong môi trường có thể có liên quan đến sự gia tăng nguy cơ mắc chứng tự kỷ nhưng không chứng minh là nguyên nhân trực tiếp. Hầu hết các chuyên gia đều cho rằng chứng tự kỷ là do sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền và môi trường.

Những yếu tố môi trường có thể gia tăng nguy cơ:
-Ô nhiễm không khí:Tiếp xúc với nitrogene dioxide, khí thải giao thông trong thai kỳ
-Các kim loại nặng như chì, thuỷ ngân, arsenic có thể liên quan đến nguy cơ mắc
-Thuốc trừ sâu: Tiếp xúc với một số thuốc trừ sâu trong thai kỳ như phosphate hữu cơ
-Các hoá chất có trong plastics như Bisphenol A có thể ảnh hưởng đến sự phát triển sớm của não
Các yếu tố chính yếu cần lưu ý:
Yếu tố di truyền:
-Các độc tố không phải là nguyên nhân gây ra chứng tự kỷ nhưng có thể tương tác với yếu tố nhạy cảm về gene có sẵn (genetic vulnerability)
-Thời gian tiếp xúc sớm trong 3 tháng đầu thai kỳ có thể dễ ảnh hưởng hơn
-Vaccine không gây ra chứng tự kỷ, đã được nghiên cứu ở nhiều quốc gia. Việc không tiêm vaccine cho trẻ có thể trẻ sẽ dễ mắc các bệnh nguy hiểm và ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài do các biến chứng của bệnh như sởi chẳng hạn.
-Gia tăng việc chẩn đoán:
Do gia tăng các công cụ sàng lọc, ý thức của mọi người và nhà chuyên môn được đào tạo ngày càng nhiều hơn.
Nguồn: Bác sĩ Phan Thiệu Xuân Giang
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4855851/ #:~:text=We%20included%20studies%20that%20had,that%20manifests%20in%20autism%20symptoms.

Environmental Chemical Exposures and Autism Spectrum Disorders: A Review of the Epidemiological Evidence In the past decade, the number of epidemiological publications addressing environmental chemical exposures and autism has grown tremendously. These studies are important because it is now understood that environmental factors play a larger role in ...

DẤU HIỆU CHO THẤY BÉ SẴN SÀNG HỌC NÓI?

Nhiều phụ huynh rất sốt ruột khi thấy con chậm nói và thường vội vàng dạy trẻ phát âm. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu phát triển ngôn ngữ sớm, trẻ chỉ học nói hiệu quả khi nền tảng giao tiếp và bắt chước đã sẵn sàng.

Dưới đây là những dấu hiệu quan trọng giúp cha mẹ nhận biết thời điểm phù hợp để bắt đầu kích thích lời nói cho trẻ.

1. Trẻ đã có âm thanh tự phát (bi bô)

Đây là tín hiệu sớm cho thấy hệ phát âm của trẻ đang hoạt động.

Biểu hiện thường gặp:

Trẻ hay phát ra tiếng ê a, cười, kêu

Có các âm lặp như “ba-ba”, “ma-ma”, “gư-gư”

Thích chơi với cao độ giọng hoặc nhịp điệu

👉 Khi trẻ đã bi bô thường xuyên, việc dạy bắt chước âm thanh sẽ dễ thành công hơn.

Cha mẹ nên làm:
Bắt chước lại âm của trẻ, kéo dài âm và biến thành trò chơi qua lại.

2. Trẻ biết bắt chước hành động và cử động mặt

Theo lộ trình phát triển, trẻ thường bắt chước vận động trước khi bắt chước âm thanh.

Dấu hiệu tốt:

Vỗ tay theo người lớn

Vẫy tay chào

Bắt chước các cử động mặt

Làm theo các trò chơi đơn giản

👉 Nếu trẻ đã bắt chước hành động tốt, khả năng học bắt chước âm thanh sẽ thuận lợi hơn.

Lưu ý:
Nếu trẻ chưa bắt chước được hành động, nên ưu tiên dạy bắt chước vận động trước khi ép trẻ phát âm.

3. Trẻ phản ứng tích cực khi người lớn bắt chước lại

Đây là dấu hiệu rất quan trọng về mặt giao tiếp xã hội.

Biểu hiện:

Trẻ nhìn lại khi người lớn bắt chước mình

Cười, tỏ ra thích thú

Phát âm lại lần nữa

Có sự luân phiên qua lại

Có sự chú ý chung với người khác: Trẻ biết nhìn vào mặt người đối diện, lắng nghe và chờ đợi phản hồi sau khi tạo ra một âm thanh hoặc hành động,.

👉 Điều này cho thấy trẻ đã hình thành vòng lặp tương tác và chú ý chung, nền tảng cốt lõi của học nói.

Cha mẹ nên làm:
Tiếp tục chơi trò “con làm – mẹ bắt chước – con làm lại”.

4. Trẻ thể hiện nhu cầu giao tiếp

Động lực giao tiếp chính là “động cơ” thúc đẩy lời nói.

Dấu hiệu nhận biết:

Cố phát âm để đòi đồ

Tìm người khi cần giúp

Quay đầu khi nghe gọi

Hứng thú với giọng nói và âm thanh

👉 Khi trẻ “muốn giao tiếp”, việc học nói sẽ tiến triển nhanh hơn nhiều.

Khi nào cần chậm lại và xây nền?

Nếu trẻ:

Ít bi bô

Chưa biết bắt chước

Ít nhìn mặt người

Ít tương tác qua lại

👉 Cha mẹ không nên vội ép trẻ nói, mà cần quay lại xây nền tảng giao tiếp trước.

Gợi ý ưu tiên:

Tăng chơi mặt đối mặt

Dạy bắt chước vận động

Tạo nhu cầu giao tiếp tự nhiên

Dùng gương để trẻ quan sát miệng.....

Trẻ sẵn sàng học nói khi đã có:

Âm thanh tự phát

Khả năng bắt chước

Tương tác qua lại

Nhu cầu giao tiếp

Đừng dạy nói khi nền móng chưa vững.
Khi nền tảng được xây đúng cách, lời nói sẽ xuất hiện tự nhiên và bền vững hơn.

Mưa và rét nhưng tinh thần học tập và làm việc của cô trò vẫn không thay đổi ❤️❤️❤️

Cảm ơn những yêu thương mỗi ngày ❤️❤️❤️

Dù là mùa hè hay mùa đông, các cô giáo luôn làm việc cần mẫn vì sự tiến bộ của các bạn nhỏ - niềm vui chung của bố, của mẹ, của cô và của Trung tâm ❤️

Mỗi tiến bộ dù nhỏ của các bạn nhỏ luôn là động lực to lớn đối với Trung tâm cùng gia đình ❤️❤️❤️

8 năm- Một hành trình đủ dài với đầy đủ niềm vui, trăn trở, tình cảm nghề nghiệp.
8 năm với rất nhiều sự gắn bó, cảm ơn các bạn đồng nghiệp đã đến và cùng ở lại.
Cảm ơn sự tin tưởng của nhiều thế hệ phụ huynh và học sinh.
Trân trọng cảm ơn vì tất cả ❤️❤️❤️