Flame Center Bắc Giang

✅[CẬP NHẬT KIẾN THỨC HOẠT ĐỘNG TRỊ LIỆU LĨNH VỰC NHI KHOA] ✅

🐻😳Rối Loạn Xử Lý Giác Quan: Khi Thế Giới Quá Tải Đối Với Trẻ

❓Bạn đã bao giờ thắc mắc vì sao con mình lại phản ứng dữ dội, bịt chặt tai và bật khóc nức nở chỉ vì tiếng máy xay sinh tố, tiếng máy hút bụi hoặc tiếng sấy tóc? Hay có những đứa trẻ lại tỏ ra vô cùng sợ hãi khi chạm vào bãi cát, sợ mặc quần áo có nhãn mác vải thô ráp, trong khi số khác lại liên tục chạy nhảy, xoay tròn không biết mệt?

Đó có thể không phải là sự "ăn vạ" hay bướng bỉnh thông thường, mà là dấu hiệu cho thấy hệ thống xử lý giác quan của trẻ đang gặp khó khăn.

1️⃣Rối loạn xử lý giác quan (SPD) là gì?
Hằng ngày, cơ thể chúng ta tiếp nhận vô số thông tin từ các hệ thống giác quan khác nhau (như thị giác, thính giác, xúc giác, tiền đình, cảm thụ bản thể...). Bình thường, não bộ sẽ tiếp nhận, phân tích và đưa ra phản ứng với hoàn cảnh. Tuy nhiên, ở những trẻ có Rối loạn xử lý giác quan (Sensory Processing Disorder - SPD), quá trình này gặp trục trặc, khiến trẻ gặp khó khăn trong việc điều chỉnh, diễn giải và phản ứng “chưa phù hợp” với các tín hiệu cảm giác xung quanh[1].

Dù chưa được phân loại như một chẩn đoán độc lập chính thức trong Sổ tay DSM-5 (Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần do Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (APA)), SPD từ lâu đã được công nhận rộng rãi trong lĩnh vực Hoạt động trị liệu (OT) và y tế. Một số nghiên cứu cho thấy rằng SPD là một hội chứng có cơ sở thần kinh. Các bằng chứng hình ảnh học (như fMRI) và nghiên cứu sinh hóa trên nhóm trẻ có rối loạn phát triển cho thấy có sự khác biệt trong cách các vùng não cảm giác kết nối và truyền tín hiệu, khiến bộ não của trẻ khó ức chế hoặc "lọc" bớt các kích thích dư thừa. Kết quả là hệ thần kinh của con dễ rơi vào trạng thái quá tải hoặc ngược lại, trở nên quá trơ lì với môi trường[2][3].

2️⃣Dấu hiệu nhận biết và mối liên hệ với Tự kỷ
Nhiều phụ huynh thường nhầm lẫn cứ mắc SPD là tự kỷ. Thực tế, dù có mối liên hệ rất lớn khi hơn 90% trẻ tự kỷ có dấu hiệu rối loạn xử lý giác quan, nhưng điều ngược lại không hoàn toàn đúng. SPD có thể xảy ra ở rất nhiều trẻ em phát triển bình thường khác hoặc trẻ gặp các khó khăn phát triển khác nhau[4].

Để giúp người chăm sóc dễ nhận diện, SPD thường biểu hiện qua các nhóm dấu hiệu sau:
● Nhạy cảm quá mức (Phản ứng quá mức): Trẻ sợ tiếng ồn kích thước lớn, sợ ánh sáng mạnh, né tránh việc chạm vào các chất liệu lạ (đất nặn, cát, đồ ăn dạng sệt), hoặc dễ hoảng sợ khi bị thay đổi tư thế đột ngột.
● Kém nhạy cảm (Thờ ơ/Tìm kiếm cảm giác): Trẻ thích lao vào người khác, thích va đập mạnh, liên tục chạy nhảy, quay cuồng, hoặc có xu hướng ngửi, nếm các đồ vật không phải là thức ăn.
● Khó khăn vận động: Trẻ gặp khó khăn về thăng bằng, phối hợp động tác hoặc duy trì tư thế do sự tích hợp cảm giác kém.
● Khó khăn trong phân biệt cảm giác: Trẻ không thể phân biệt hoặc nhận diện đúng các loại thông tin cảm giác khác nhau (ví dụ: không phân biệt được bề mặt vải thô hay mịn, vị trí đau trên cơ thể).

3️⃣ Hoạt động trị liệu (HĐTL) đồng hành cùng con như thế nào?
Cha mẹ cần lưu ý rằng mỗi hệ thống giác quan trên cơ thể trẻ có mốc thời gian hoàn thiện và trưởng thành khác nhau. Biểu hiện của rối loạn này trên mỗi trẻ cũng rất đa dạng. Điều này nhấn mạnh rằng bố mẹ nên đưa trẻ đến các chuyên gia để được tham vấn, đặc biệt là các chuyên viên Hoạt động trị liệu. Một nghiên cứu theo dõi dọc từ giai đoạn trước 8 tuổi cho đến khi trưởng thành đã cho thấy mức độ nghiêm trọng của các vấn đề cảm giác giảm dần theo thời gian, với 51% trẻ đã đạt mức xử lý cảm giác "thông thường" (điển hình) khi lớn lên nhờ được can thiệp kịp thời[5].

Các chương trình can thiệp HĐTL được các chuyên viên xây dựng dựa trên bằng chứng khoa học, lấy gia đình làm trung tâm, phối hợp đa ngành và cá nhân hóa cho từng trẻ. Mục tiêu cốt lõi của Hoạt động trị liệu hoàn toàn không phải là "chữa khỏi" cảm giác mà giúp cơ thể trẻ ghi nhận, xử lý và tích hợp thông tin cảm giác tốt hơn, từ đó cải thiện khả năng thích ứng để trẻ tự tin tham gia vào các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như: chơi đùa, đến trường, ăn uống, mặc quần áo, chăm sóc bản thân và học tập[6].

Một mô hình can thiệp toàn diện của HĐTL sẽ bao gồm:
👉 Giáo dục và hướng dẫn: Giúp cha mẹ, người thân, giáo viên hiểu đúng về hành vi của con để đồng hành tại nhà/trường học
👉 Chiến lược bù trừ cảm giác: Thay đổi môi trường sống hoặc cách thức thực hiện hoạt động, cung cấp công cụ hỗ trợ để giảm tải cho hệ thần kinh của trẻ.
👉 Xây dựng kỹ năng và biện pháp khắc phục: Thông qua các hoạt động thể chất và trò chơi chuyên biệt được thiết kế riêng nhằm giúp trẻ điều hòa giác quan, tăng cường khả năng tự điều chỉnh chỉnh để "sản xuất" ra các hành vi phù hợp với bối cảnh.

Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng hướng không chỉ giúp giải phóng những "quá tải" trong thế giới cảm giác của con, mà còn mở ra cơ hội lớn giúp con tự tin học tập, vui chơi và hòa nhập tối đa với thế giới xung quanh.
Đón xem bài viết tiếp theo! Trong bài đăng tới, chúng tôi sẽ chia sẻ chi tiết về các bộ công cụ lượng giá chuẩn hóa cùng những kỹ thuật can thiệp Hoạt động trị liệu cụ thể đang được áp dụng trên lâm sàng hiện nay.
📔 Nguồn: Hoạt động trị liệu Việt Nam

Vẹo cổ bẩm sinh thường do cơ ức đòn chũm bị co rút, khiến đầu nghiêng về một bên và xoay sang bên đối diện.

Nếu không điều trị sớm, tình trạng này sẽ kéo dài và gây ra những thay đổi thực sự về cấu trúc xương ở cột sống cổ. Lực kéo bất thường từ cơ cổ sẽ làm thay đổi trục và hình thái của các đốt sống theo thời gian, đặc biệt là hai đốt sống cổ cao nhất C1 và C2.

1. Diễn biến theo thời gian (nếu không điều trị)

· Giai đoạn sớm (dưới 6 tháng tuổi): Chủ yếu là hạn chế vận động thụ động, chưa có biến dạng xương. Đây là thời điểm vàng để can thiệp vật lý trị liệu, tỷ lệ khỏi trên 95%.
· Giai đoạn trung gian (6 tháng – 4 tuổi): Cơ ức đòn chũm co rút kéo dài gây biến dạng xương thứ phát (hình nêm của đốt sống cổ, dẹt mỏm chũm, xoay vẹo mặt). Đây là mốc quan trọng vì sau 12 tháng, thay đổi xương đã bắt đầu nhưng còn hồi phục một phần.
· Giai đoạn muộn (sau 4 tuổi - người lớn): Biến dạng xương trở nên cố định và vĩnh viễn. Phẫu thuật lúc này chủ yếu chỉ giải quyết thẩm mỹ và triệu chứng, không thể làm thẳng lại hoàn toàn cấu trúc xương đã biến đổi.

2. Biến chứng lên toàn bộ cột sống

Đây là điểm dễ nhầm nhất, cần phân biệt rõ:
· Biến chứng tại chỗ (cột sống cổ): Xảy ra sớm, với biểu hiện mất đường cong sinh lý (duỗi thẳng hoặc ưỡn ngược), xoay vặn các đốt sống C1-C2 và cong vẹo hình chữ C ở đoạn cổ.
· Biến chứng toàn bộ cột sống (trên 4-6 tuổi): Xuất hiện muộn hơn, thường là cong vẹo bù trừ hình chữ S hoặc chữ C ở cột sống ngực và thắt lưng. Cơ chế là do đầu nghiêng để mắt luôn hướng thẳng, buộc toàn bộ cột sống phải uốn cong bù đắp lại. Vẹo cổ gây ra vẹo cột sống thứ phát - khác với vẹo cột sống vô căn nguyên phát (không có nguyên nhân cơ học rõ ràng).

3. Biến chứng ngoài cơ xương (toàn thân)

· Cứng khớp và thoái hóa sớm: Khớp cổ và vai cùng bên bị quá tải, dẫn đến thoái hóa đốt sống cổ và ngực sớm (tuổi 20-30), nguy cơ thoát vị đĩa đệm tăng cao.
· Biến dạng sọ mặt không đối xứng (Plagiocephaly): Dẹt một bên đầu, lệch mắt, lệch tai, múi cười méo - nếu biến dạng xảy ra trong 2 năm đầu sẽ trở thành vĩnh viễn.
· Rối loạn thần kinh và chức năng: Chóng mặt, đau đầu cổ mạn tính do căng cơ. Trường hợp nặng có thể chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy cổ, gây tê yếu tay. Trẻ em có thể chậm phát triển vận động (ngồi, bò, đi trễ) do mất thăng bằng.

4. Điểm cần nhấn mạnh

· Biến dạng xương và cong vẹo cột sống chỉ xảy ra nếu vẹo cổ không được phát hiện và điều trị trước 6-12 tháng tuổi. Nếu can thiệp sớm, gần như không để lại di chứng.
· Sau 4 tuổi, biến dạng trở nên không hồi phục hoàn toàn dù có phẫu thuật.