01/09/2026
THPT BA VÌ – TỪ MÁI TRƯỜNG CHÙA NGẠCH, KIM BÍ ĐẾN HƠN 60 NĂM TRUYỀN THỐNG “DẠY TỐT – HỌC TỐT”
Một mái trường – nhiều thế hệ
Một miền ký ức – một tình bạn không phai
Có những mái trường khi rời xa rồi, chúng ta mới nhận ra rằng đó không chỉ là nơi học chữ, mà còn là nơi lưu giữ tuổi trẻ, tình thầy trò, tình bạn và những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời.
Đối với nhiều thế hệ học sinh Ba Vì, Trường THPT Ba Vì chính là một mái trường như thế.
Hơn sáu thập niên hình thành và phát triển, từ những lớp học đơn sơ tại khu Chùa Ngạch, thôn Kim Bí, xã Tiên Phong, đến ngôi trường hôm nay ở Ba Trại, hành trình của nhà trường gắn liền với những bước phát triển của giáo dục huyện Ba Vì và sự trưởng thành của nhiều thế hệ học sinh.
Đặc biệt, với những cựu học sinh đã từng học tập dưới mái trường trong những năm tháng gian khó, ký ức về Chùa Ngạch – Kim Bí, Đồi Ong, Nông trường Sông Đà rồi Gò Chùa – Ba Trại vẫn luôn là một phần không thể quên của cuộc đời.
I. NHỮNG NGÀY ĐẦU Ở CHÙA NGẠCH – KIM BÍ
Năm 1962, Trường THPT Ba Vì được thành lập với tên gọi ban đầu là Trường Bổ túc công nông huyện Quảng Oai, đặt tại khu Chùa Ngạch, thôn Kim Bí, xã Tiên Phong.
Đó là những năm đất nước còn nhiều khó khăn. Trường lớp thiếu thốn, bàn ghế và phương tiện dạy học còn rất đơn sơ. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó của thầy và trò lại càng trở nên đáng quý.
Từ những lớp học đầu tiên ở Chùa Ngạch, nhà trường từng bước thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho địa phương.
Đây cũng là một địa danh có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử giáo dục Ba Vì, bởi Kim Bí không chỉ là quê hương văn hóa mà còn là nơi ghi dấu những bước đầu tiên trong hành trình của ngôi trường sau này mang tên THPT Ba Vì.
II. NĂM 1971 – CHUYỂN LÊN ĐỒI ONG
Sau chín năm hoạt động, đến năm 1971, nhà trường bước sang một giai đoạn mới.
Trường chuyển về khu vực Đồi Ong, xã Cẩm Lĩnh, thực hiện nhiệm vụ đào tạo bổ túc văn hóa cấp III và mang tên Trường Thanh niên Lao động Xã hội chủ nghĩa Hà Sơn Bình.
Đây cũng là giai đoạn hình thành một thế hệ học sinh đặc biệt – những thanh niên vừa học tập, vừa lao động, vừa rèn luyện trong điều kiện còn rất nhiều gian khổ.
Chính từ những năm tháng ấy, nhiều tình bạn đã hình thành.
Bạn bè cùng học, cùng lao động, cùng chia sẻ từng khó khăn của cuộc sống. Những kỷ niệm ấy theo mỗi người đi suốt cuộc đời.
III. NHỮNG NĂM THÁNG VỪA HỌC VỪA LÀM
Từ năm 1979 đến năm 1982, trường tiếp tục chuyển địa điểm, có thời gian học nhờ tại Nông trường Sông Đà – Ba Vì, thực hiện mô hình Trường THPT vừa học vừa làm.
Đó là một thời kỳ đặc biệt.
Thầy và trò không chỉ có nhiệm vụ dạy và học mà còn phải thích ứng với điều kiện sản xuất, lao động và cuộc sống còn nhiều thiếu thốn.
Những câu chuyện về lo chạy gạo, dựng trường, chuyển trường, tổ chức lớp học, về cuộc sống của thầy và trò trong những năm tháng ấy, đến hôm nay vẫn là những ký ức rất quý đối với những người từng trải qua.
IV. TỪ NĂM 1982 – MÁI TRƯỜNG Ở GÒ CHÙA, BA TRẠI
Năm 1982, trường chuyển về khu Gò Chùa, xã Ba Trại, là địa điểm gắn bó với nhà trường trong chặng đường phát triển lâu dài sau đó.
Theo thông tin chính thức của nhà trường, đến năm 1994, trường mới chính thức mang tên Trường THPT Ba Vì.
Từ đây, cái tên THPT Ba Vì ngày càng trở nên thân thuộc với các thế hệ học sinh và nhân dân địa phương.
Nhà trường từng bước trở thành một trung tâm giáo dục quan trọng của khu vực miền núi Ba Vì, góp phần đào tạo nhiều thế hệ học sinh trưởng thành, đi học đại học, công tác trong nhiều ngành nghề, ở nhiều miền của Tổ quốc.
Đến nay, trường vẫn đặt tại thôn 7, xã Ba Trại, Ba Vì, Hà Nội và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ giáo dục trong giai đoạn mới.
V. HƠN 60 NĂM – MỘT CHẶNG ĐƯỜNG ĐÁNG TỰ HÀO
Từ những lớp học nghèo nàn ở Chùa Ngạch năm 1962 đến một ngôi trường có cơ sở vật chất ngày càng được đầu tư, đó là một hành trình hơn sáu mươi năm đầy gian khó nhưng cũng rất đáng tự hào.
Website của nhà trường ghi nhận nhiều dấu mốc quan trọng, trong đó có Huân chương Lao động hạng Ba năm 2002, bằng khen của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong năm học 2012–2013 và việc trường được công nhận đạt chuẩn quốc gia vào năm 2014.
Nhưng đối với những người từng học ở đây, thành tích lớn nhất của nhà trường có lẽ không chỉ nằm ở những danh hiệu.
Đó là những con người đã trưởng thành từ mái trường.
Có người trở thành cán bộ, sĩ quan, bác sĩ, kỹ sư, giáo viên, doanh nhân; có người công tác ở Trung ương, địa phương; có người trở về quê hương; cũng có người bình dị sống cuộc đời của một người lao động.
Mỗi người một hoàn cảnh, một số phận, một con đường.
Nhưng tất cả đều có chung một điểm:
Đã từng là học sinh Ba Vì.
VI. KÝ ỨC CỦA CỰU HỌC SINH KHÓA 1 – 1971–1974
Trong dòng chảy lịch sử ấy, tôi có một kỷ niệm đặc biệt với Hội cựu học sinh Trường Thanh niên Xã hội chủ nghĩa Ba Vì – khóa đầu, niên khóa 1971–1974.
Thực ra, bạn bè trong lớp đã bắt đầu tìm lại nhau từ khoảng năm 2003.
Hàng năm, chúng tôi vẫn liên lạc, gặp gỡ. Khi bạn cưới, khi gia đình có việc vui, khi có chuyện buồn, bạn bè lại thông báo cho nhau.
Tình bạn học trò cứ thế được giữ gìn qua năm tháng.
Riêng tôi đến khoảng năm 2010 mới biết và tham gia cùng các bạn.
Những buổi gặp đầu tiên ở Hà Nội có:
Nguyễn Văn Thắng, Ngô Thị Luyến, Trần Thị Vở, Đinh Thị Độ, Ngô Thị Ngà, Nguyễn Khắc Long, Phùng Thị Khanh...
Từ một nhóm nhỏ ở Hà Nội, chúng tôi dần kết nối được với các bạn ở nhiều nơi.
Có lần, giữa năm, cả lớp hẹn nhau về Suối Hai. Cuộc gặp do anh Nguyễn Danh Văn và Trần Thiên Bình tổ chức tại Nhà nghỉ Bộ Công an.
Buổi gặp hôm ấy thật vui.
Chúng tôi còn mời thầy Bích – giáo viên dạy Hóa tham dự.
Đoàn bạn bè từ Hà Nội khi ấy còn vào thăm vợ thầy Việt, lúc đó đang bị bệnh nặng. Những cuộc gặp như vậy càng khiến chúng tôi cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của tình thầy trò, tình bạn.
VII. NGÀY 20/11/2012 – VỀ PHỦ LÝ THĂM THẦY QUANG
Một kỷ niệm không thể quên khác là ngày 20/11/2012.
Nhóm chúng tôi gồm:
Nguyễn Khắc Long, Trần Tất Thắng, Ngô Luyến, Trần Vở, Phùng Thị Khanh
tổ chức chuyến về thành phố Phủ Lý thăm thầy Quang – nguyên Hiệu phó, giáo viên môn Chính trị, nhân dịp thầy mừng thọ 80 tuổi.
Chúng tôi đi từ Hà Nội bằng chiếc xe 5 chỗ của anh Trần Tất Thắng.
Đến phố Biên Hòa, thầy Quang đã ra đón học trò.
Sau bao nhiêu năm xa cách, gặp lại thầy, chúng tôi như trở về những ngày còn ngồi trên ghế nhà trường.
Chúng tôi tặng thầy một bức tranh sơn mài Phúc – Lộc – Thọ.
Thầy kể cho chúng tôi nghe biết bao câu chuyện của những năm tháng cũ:
Từ thời trường còn ở Chùa Ngạch – Kim Bí, đến những ngày chuyển lên Đồi Ong; chuyện dạy học, chuyện lo từng bữa gạo; chuyện dựng trường, chuyển trường; chuyện thầy và trò cùng vượt qua những năm tháng khó khăn...
Những câu chuyện tưởng như đã ngủ yên trong ký ức bỗng ùa về.
Thầy hỏi thăm từng người, hỏi về gia đình, công việc, cuộc sống của mỗi học trò.
Chúng tôi dùng bữa cơm trưa cùng gia đình thầy trong không khí thân mật, đầm ấm.
Đến chiều, chúng tôi xin phép ra về.
Trước lúc chia tay, cô Hứa Thị Hòa – vợ thầy Quang còn gói quà cho mỗi người, gồm những sản vật quê Hà Nam như rau quả, bưởi và một cuốn thơ của thầy Quang.
Cô còn gửi lời thăm các cựu học sinh của trường.
Một buổi gặp mặt giản dị mà ấm áp và vô cùng cảm động.
VIII. ĐẦU NĂM 2013 – 29 NGƯỜI HỘI NGỘ Ở TẢN ĐÀ RESORT
Đầu năm 2013, chúng tôi lại gặp nhau tại Tản Đà Resort, Ba Vì.
Lần này có tới 29 người tham dự.
Bạn bè từ Hòa Bình, Hà Nội, Ba Vì... cùng trở về.
Chúng tôi đến thăm các thầy cô:
Cô Chiến – giáo viên Địa lý;
Cô Chi – giáo viên Kỹ thuật;
Thầy Đối – giáo viên Vật lý;
cùng một số thầy cô khác.
Mỗi lần gặp lại một người thầy, một người bạn, lại thêm một câu chuyện cũ được nhắc lại.
Có những chuyện tưởng đã quên, vậy mà chỉ cần một người nhắc đến là cả nhóm cùng nhớ.
Đó chính là sức mạnh của ký ức tuổi học trò.
IX. NĂM 2013 – 50 NĂM THÀNH LẬP TRƯỜNG
Cuối năm 2013, Trường Ba Vì tổ chức kỷ niệm 50 năm ngày thành lập.
Từ Hà Nội, tôi đi taxi về dự.
Ngày hôm ấy gặp lại rất nhiều thầy cô và bạn bè cũ.
Có những người mấy chục năm mới gặp lại.
Nhìn nhau, gọi tên nhau, nhắc lại những câu chuyện của tuổi trẻ...
Có người xúc động đến rơi nước mắt.
Bởi thời gian đã đi quá xa.
Ngày xưa chúng ta còn là những cô cậu học trò.
Vậy mà đến ngày hội trường, mái tóc đã bạc, khuôn mặt đã in dấu thời gian.
Nhưng chỉ cần gặp nhau, dường như tất cả lại trở về tuổi đôi mươi.
X. NGÀY 12/9/2015 – TRỞ VỀ SUỐI HAI
Và rồi ngày 12 tháng 9 năm 2015, chúng tôi lại có một cuộc hội ngộ đáng nhớ tại Suối Hai, Ba Vì.
Bạn bè từ nhiều nơi trở về.
Những cái bắt tay, những tiếng cười, những câu chuyện cũ nối tiếp nhau.
Chúng tôi vẫn gọi nhau bằng cách xưng hô “mày – tao” thân mật như ngày còn đi học.
Thời gian thật kỳ lạ.
Ngày ấy còn trẻ.
Đến lúc gặp lại, mọi người đã ở tuổi 60, 61, 62, 63.
Người tóc đã bạc, người đã có cháu nội, cháu ngoại.
Có người nói với nhau:
“Không biết chúng mình còn gặp nhau được bao nhiêu lần nữa?”
Câu nói tưởng nhẹ nhàng nhưng nghe sao mà xúc động.
Bởi chúng tôi hiểu rằng cuộc đời con người hữu hạn, còn tình bạn thì nếu biết trân trọng có thể đi cùng nhau đến tận cuối con đường.
Vì vậy, trong ngày hội ngộ ấy, chúng tôi càng động viên nhau:
Còn gặp nhau được ngày nào thì hãy vui với nhau ngày ấy.
XI. TÌNH THẦY TRÒ – TÌNH BẠN LÀ MỘT PHẦN CỦA CUỘC ĐỜI
Nhìn lại chặng đường hơn nửa thế kỷ của Trường THPT Ba Vì, điều đọng lại sâu sắc nhất không chỉ là những lần chuyển trường, những lớp học hay những con số.
Đó là con người.
Là những người thầy đã dành tuổi trẻ của mình cho sự nghiệp giáo dục.
Là những người học trò đã trưởng thành từ những lớp học nghèo khó.
Là những người bạn dù mỗi người một phương trời nhưng vẫn tìm về nhau.
Có người đã đi xa mãi mãi.
Có thầy cô không còn nữa.
Có bạn bè cũng đã trở thành người thiên cổ.
Nhưng trong ký ức của chúng tôi, họ vẫn còn đó – trong sân trường, trong lớp học, trên những con đường đến trường và trong những câu chuyện không bao giờ cũ.
XII. TỪ CHÙA NGẠCH KIM BÍ – NHÌN VỀ HIỆN TẠI
Điều đặc biệt đối với tôi là lịch sử của mái trường lại bắt đầu từ chính Chùa Ngạch – Kim Bí, xã Tiên Phong, nơi gắn với quê hương và những ký ức văn hóa sâu đậm của vùng đất Ba Vì.
Hơn 60 năm đã trôi qua.
Từ những lớp học đơn sơ năm 1962 đến một trường THPT đang tiếp tục đổi mới trong thời đại hiện nay, hành trình ấy là minh chứng cho sức sống của giáo dục.
Website chính thức của trường hiện vẫn cập nhật các hoạt động, tuyển sinh và chương trình giáo dục mới; năm 2026 nhà trường tiếp tục triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018 cho học sinh lớp 10 khóa 2026–2029.
Đó là một niềm vui đối với các thế hệ cựu học sinh.
Bởi mái trường năm xưa vẫn đang sống, vẫn đang phát triển và vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ trồng người.
LỜI TRI ÂN VÀ NHẮN GỬI
Nhân nhìn lại chặng đường của Trường THPT Ba Vì, xin được gửi lời tri ân sâu sắc tới các thế hệ thầy cô giáo đã từng giảng dạy tại Chùa Ngạch – Kim Bí, Đồi Ong, Nông trường Sông Đà và Ba Trại.
Xin tri ân những người thầy, người cô đã dành cả tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giáo dục vùng đất Ba Vì.
Xin tưởng nhớ những thầy cô, những người bạn đã đi xa.
Và xin gửi lời chúc tới các thế hệ học sinh hôm nay:
Hãy học tập, rèn luyện, sống tử tế và có trách nhiệm với quê hương, đất nước.
Bởi mỗi học sinh hôm nay chính là một phần tương lai của mái trường.
THPT BA VÌ – MỘT MÁI TRƯỜNG, MỘT ĐỜI NGƯỜI, MỘT MIỀN KÝ ỨC
Chùa Ngạch – Kim Bí năm xưa
Đồi Ong – Cẩm Lĩnh
Nông trường Sông Đà
Gò Chùa – Ba Trại hôm nay
Bốn chặng đường của một mái trường.
Bao thế hệ thầy cô.
Bao thế hệ học trò.
Bao cuộc đời đã trưởng thành từ nơi đây.
Và dù thời gian có trôi đi, tóc đã bạc, tuổi đã cao, mỗi khi nhắc đến hai chữ “Ba Vì”, trong trái tim những người học trò năm ấy vẫn vang lên một tiếng gọi rất thân thương:
“Mái trường xưa – bạn bè xưa – tuổi trẻ của chúng ta...”
Tuổi học trò thật đẹp.
Kỷ niệm học trò thật khó quên.
Và tình thầy trò, tình bạn dưới mái trường THPT Ba Vì – có lẽ sẽ còn theo chúng ta đến tận cuối cuộc đời.
Nguyễn Khắc Long – Cựu học sinh Ba Vì
Ảnh: Kỷ niệm “Ngày hội tri ân thầy cô trường THPT Ba Vì”, năm 2014 – một hình ảnh đẹp của các thế hệ thầy cô, cựu học sinh và học sinh dưới mái trường thân yêu.
