23/07/2026
VÌ SAO CON HAY NHÌN NGHIÊNG, NHÌN BẰNG GÓC MẮT?
Tuần trước, một người mẹ ngồi trước mặt tôi, giọng run run:
"Thầy ơi, con em cứ cầm cái ô tô lên là nghiêng đầu, ghé sát mắt, nhìn xéo xéo vào bánh xe.
Em quát thì con giật mình, khóc, nhưng lát sau lại y như cũ.
Em đưa con đi khám mắt rồi, bác sĩ bảo mắt con hoàn toàn bình thường.
Vậy tại sao hả thầy?"
Tôi đã nghe câu hỏi này hàng trăm lần trong 16 năm làm nghề.
Hôm nay tôi trả lời thật cặn kẽ, để cha mẹ nhìn hành vi này bằng một con mắt hoàn toàn khác.
TRƯỚC HẾT, CHA MẸ THƯỜNG HIỂU SAI ĐIỀU GÌ?
Ba cách hiểu sai tôi gặp nhiều nhất là:
1. Nghĩ con bị bệnh về mắt.
2. Nghĩ con hư, con cố tình, rồi quát mắng, giật đồ chơi.
3. Nghĩ kệ con, lớn lên tự hết.
Cả ba đều xuất phát từ một điểm chung:
Người lớn đang nhìn hành vi của con bằng logic của người lớn.
Muốn hiểu đúng, ta phải bước vào thế giới giác quan của con.
CHUYỆN GÌ THẬT SỰ ĐANG XẢY RA TRONG NÃO CON?
Hãy hình dung não bộ như một trung tâm xử lý thông tin.
Ở người có hệ thần kinh điển hình, não có một bộ lọc rất giỏi:
Nó tự chọn ra thứ quan trọng và đẩy phần còn lại xuống nền.
Nhờ vậy, ta nhìn một căn phòng mà không bị choáng ngợp.
Ở nhiều trẻ tự kỷ, bộ lọc này hoạt động khác.
Thông tin thị giác đổ vào não gần như nguyên vẹn, ít được sàng lọc.
Nhìn thẳng vào một vật, nhất là vật đang chuyển động, với con giống như đứng trước một trăm chiếc tivi cùng bật to hết cỡ.
Quá tải.
Khó chịu.
Căng thẳng thực sự về mặt sinh lý.
Thêm một mảnh ghép nữa:
Vùng trung tâm võng mạc chuyên nhìn chi tiết, nhưng xử lý chuyển động không nhanh.
Vùng ngoại vi thì ngược lại, cực kỳ nhạy với chuyển động.
Khi con nhìn nghiêng, nhìn góc mắt, con đang hướng hình ảnh vào vùng võng mạc ngoại vi — tức là chọn đúng "ống kính" phù hợp nhất để ngắm thứ con say mê:
Bánh xe quay.
Khe sáng.
Những đường thẳng.
Nói cách khác:
Con không nhìn sai.
Nhìn nghiêng là một hành vi tự điều hòa.
Nó không phải là lỗi.
Nó là một giải pháp mà bộ não của con tự tìm ra, để vừa thỏa mãn niềm say mê thị giác, vừa giảm bớt quá tải.
Con không bị hỏng.
Con chỉ đang dùng một hệ điều hành khác.
Và con đang tự giúp chính mình theo cách duy nhất mà hệ thần kinh của con biết.
Khi hiểu đến đây, nhiều cha mẹ trong các khóa học của tôi đã bật khóc.
Vì họ nhận ra:
Bấy lâu nay họ quát mắng con vì một hành vi mà thực chất là nỗ lực thích nghi của con.
VẬY CHA MẸ NÊN LÀM GÌ?
LỘ TRÌNH 5 BƯỚC
Bước 1
Dừng mọi cấm đoán, quát mắng liên quan đến hành vi này, ngay hôm nay.
Không có nền an toàn thì mọi kỹ thuật phía sau đều vô nghĩa.
Bước 2
Quan sát và ghi chép trong bảy ngày.
Con nhìn nghiêng vào lúc nào?
Nhìn vào thứ gì?
Hành vi có tăng vào những ngày con ngủ kém hay táo bón không?
Bảy ngày ghi chép quý hơn mọi lời khuyên chung chung.
Bước 3
Bước vào thế giới của con thay vì kéo con ra.
Khi con đang nghiêng đầu nhìn bánh xe quay, hãy ngồi xuống cạnh con.
Nghiêng đầu giống hệt con.
Nhìn vào đúng thứ con đang nhìn.
Im lặng ba mươi giây.
Rồi khẽ nói:
"Ồ, bánh xe quay tròn kìa."
Không hỏi.
Không yêu cầu.
Không dạy.
Rất nhiều gia đình kể lại rằng chính ở những phút như thế, lần đầu tiên sau nhiều tháng, con quay sang nhìn họ.
Bước 4
Mở rộng dần từ chính sở thích của con.
Con thích bánh xe quay, ta thêm chong chóng và thổi cho nó quay.
Con thích đường thẳng, ta cùng con lăn bóng dọc theo đường thẳng đó.
Luôn dừng lại trước khi con khó chịu.
Bước 5
Chăm sóc cơ thể con song song.
Điều chỉnh giấc ngủ.
Xử lý táo bón.
Cải thiện bữa ăn.
Cơ thể dễ chịu thì hệ thần kinh bớt phải gồng, và nhu cầu tự điều hòa giảm xuống một cách tự nhiên.
Cha mẹ để ý sẽ thấy:
Không có bước nào tên là:
"Làm cho con hết nhìn nghiêng."
Vì khi an toàn được thiết lập, kết nối được xây dựng và cơ thể được chăm sóc, hành vi này thường tự thu hẹp, nhường chỗ cho những điều tốt đẹp hơn mà con tự nguyện lựa chọn.
Đó chính là con đường tôi đã đi cùng hàng nghìn gia đình:
AN TOÀN trước.
KẾT NỐI sau.
Rồi mới đến DẠY.
Tối nay, khi con lại nghiêng đầu nhìn bánh xe quay, tôi mời cha mẹ làm một việc duy nhất:
Ngồi xuống cạnh con.
Nghiêng đầu giống con.
Và nhìn vào đúng thứ con đang nhìn.
Chỉ một phút thôi.
Rồi cha mẹ sẽ hiểu vì sao tôi nói rằng:
Hành trình vạn dặm cùng con luôn bắt đầu bằng một cái nghiêng đầu.
Bây giờ tôi muốn nghe câu chuyện của gia đình bạn.
Lần gần nhất con nhìn nghiêng, con đang nhìn vào thứ gì?
Và lúc đó bạn đã làm gì?
Hãy kể trong phần bình luận.
Tôi sẽ đọc và trả lời từng trường hợp một.
Nếu bạn biết một người mẹ hoặc người cha nào đang hoang mang vì con hay nhìn nghiêng, nhìn bằng góc mắt, hãy gửi bài viết này cho họ.
Có thể tối nay, thay vì quát con, họ sẽ ngồi xuống cạnh con.
Thầy Minh
Đánh Thức Tự Kỷ
Trẻ không bị hỏng
