26/09/2026
Đăng lại một bài viết trêng facebook
CON ĐƯỜNG QUYỀN LỰC CỦA TÂY SƠN ĐI TỪ PHÒ NGUYỄN DIỆT TRƯƠNG ĐẾN PHẢN PHÚC
Năm 1771, ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa ở Tây Sơn. Trong buổi đầu, nghĩa quân không tự xưng là lực lượng nhằm lật đổ dòng họ Nguyễn mà đưa ra khẩu hiệu “Phò Nguyễn diệt Trương”, lấy việc chống quyền thần Trương Phúc Loan làm danh nghĩa chính trị
Trương Phúc Loan lúc bấy giờ là người có thế lực rất lớn trong chính quyền chúa Nguyễn và bị nhiều tầng lớp xã hội Đàng Trong oán ghét. Tây Sơn vì vậy đã khai thác sự bất mãn ấy để tập hợp lực lượng.
Bên cạnh khẩu hiệu “Phò Nguyễn diệt Trương”, nghĩa quân còn nêu khẩu hiệu “Lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo”, đồng thời tuyên bố phò trợ Nguyễn Phúc Dương, cháu đích tôn của chúa Nguyễn Phúc Khoát
Có thể thấy đây là một bước đi chính trị - hiệu quả của Ba anh em nhà Tây Sơn. Bằng cách núp bóng danh nghĩa “phò Nguyễn”, Tây Sơn có thể thu hút quần chúng, tranh thủ sĩ phu và tạo ra hình ảnh một lực lượng chính nghĩa đứng về phía dòng họ chúa Nguyễn - để trừ bỏ quyền thần Trương Phúc Loan
Sau khi thế lực ngày càng lớn mạnh, Tây Sơn không dừng lại ở việc tiêu diệt quyền thần họ Trương mà quân Tây Sơn từng bước tấn công trực tiếp vào lực lượng của chúa Nguyễn.
Đến năm 1777, Nguyễn Huệ tiến quân vào Gia Định và bắt được chúa Nguyễn Phúc Thuần, vị chúa Nguyễn thứ 9
Điều đáng chú ý là Nguyễn Phúc Dương, người mà Tây Sơn từng mượn danh nghĩa để “phò trợ”, cũng rơi vào tay quân Tây Sơn. Cả Nguyễn Phúc Thuần và Nguyễn Phúc Dương đều bị bắt và giết tại khu vực Cầu Ngang - Gia Định.
Đến đây, sự trở mặt trở nên rõ ràng: "Người từng được Tây Sơn tuyên bố 'phò trợ' nay lại bị coi là kẻ thù và bị Tây Sơn tiêu diệt"
Nếu khẩu hiệu ban đầu là “Phò Nguyễn diệt Trương”, thì kết quả cuối cùng lại là diệt cả Trương lẫn Nguyễn. Từ một lực lượng tuyên bố đứng về phía chúa Nguyễn để trừ quyền thần, Tây Sơn đã trở thành lực lượng trực tiếp đánh đổ chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong.
Đây chính là điểm khiến diễn biến của Phong trào Tây Sơn có thể được nhìn nhận theo hướng “phản phúc"- danh nghĩa ban đầu là phò trợ dòng họ Nguyễn, nhưng khi lực lượng đủ mạnh, Tây Sơn lại quay sang tiêu diệt chính những người mà mình từng tuyên bố phò tá, bảo vệ.
Sau khi chính quyền chúa Nguyễn bị đánh tan, Nguyễn Ánh- cháu của Nguyễn Phúc Thuần, trở thành một trong những người quan trọng còn lại của dòng họ chúa Nguyễn. Nguyễn Ánh nhiều lần bị quân Tây Sơn truy kích, phải chạy trốn qua nhiều địa phương và có thời điểm sang Xiêm La cầu viện.
Cuộc đối đầu giữa Nguyễn Ánh và Tây Sơn từ đó trở thành một trong những cuộc chiến tranh kéo dài và quyết liệt nhất cuối thế kỷ XVIII.
Đối với Nguyễn Ánh, đây không còn đơn thuần là cuộc tranh chấp giữa các lực lượng quân sự. Đó còn là cuộc chiến giành lại quyền lực của dòng họ Nguyễn sau khi cơ đồ của tổ tiên ông bị Tây Sơn tiêu diệt.
Trong quá trình truy kích dòng họ Nguyễn, quân Tây Sơn còn tiến hành những hành động nhằm xóa bỏ dấu tích của thế lực cũ, trong đó có việc truy tìm những người thuộc dòng họ Nguyễn và phá hủy mồ mả của một số thành viên trong gia tộc. => Những hành động ấy càng làm cho cuộc đối đầu giữa Nguyễn Ánh và Tây Sơn trở thành một mối thù chính trị và dòng họ kéo dài nhiều năm không đội trời chung
Sau khi chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong bị đánh tan, Nguyễn Nhạc xưng vương rồi lại xưng đế. Có thể thấy đây là một bước ngoặt rất đáng chú ý:
" Bởi lực lượng từng tuyên bố “phò Nguyễn” nay không còn đứng dưới chính danh của chúa Nguyễn nữa, mà đã tự mình dựng nên một chính quyền mới và người lãnh đạo Tây Sơn trực tiếp bước lên ngôi Hoàng Đế.
Nguồn tham khảo bài viết:
1. Việt Nam sử lược - Trần Trọng Kim
2. Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Quốc sử quán triều Nguyễn/Viện Sử học - NXB Giáo dục năm 1998
3. Đại Nam thực lục, tập 1 (Quốc sử quán triều Nguyễn/Viện Sử học - NXB Giáo dục năm 2002)
4. Việt Nam thời Tây Sơn: Lịch sử nội chiến 1771–1802 (Tạ Chí Đại Trường NXB Công an Nhân dân năm 2007)
5. Nhà Tây Sơn - Quách Tấn, Quách Giao, Sở Văn hóa Thông tin Nghĩa Bình năm 1988
Ảnh nhờ Al vẽ miêu tả phân cảnh ba anh em Tây Sơn lạy tạ, nguyện "phò trợ Đông Cung Nguyễn Phúc Dương" diệt trừ quyền thần Trương Phúc Loan
==========================================
Luận bàn:
[Có phải Tây Sơn đang đặt "quyền lợi bản thân- gia đình dòng tộc" lên trên " lợi ích quốc gia- dân tộc"? Tự phân chia, ban phát quyền lực cho nhau và tự ý ngang nhiên rạch đôi Sơn Hà Đại Việt với nhà Lê] ?
Năm 1771: Phò Nguyễn diệt Trương
Năm 1777: Tiêu diệt chúa Nguyễn Phúc Thuần và Nguyễn Phúc Dương.
Năm 1778: Nguyễn Nhạc xưng đế, hiệu Thái Đức.
Từ “phò trợ” đến “ diệt”, rồi từ “diệt” đến tự mình xưng Vương- xưng Đế, sự chuyển biến ấy cho thấy Tây Sơn đã đi rất xa so với danh nghĩa ban đầu của cuộc khởi nghĩa.
Nhìn theo nhiều cách diễn giải xưa nay, điểm đáng chú ý nhất của phong trào Tây Sơn không chỉ nằm ở việc họ chống Trương Phúc Loan, mà nằm ở sự thay đổi mục tiêu chính trị qua từng giai đoạn.
Ban đầu, Tây Sơn dựa vào danh nghĩa chúa Nguyễn để tập hợp lực lượng. Sau đó, Tây Sơn đánh bại chính chúa Nguyễn. Cuối cùng, Tây Sơn thay thế chính quyền ấy bằng chính quyền của mình.
Vì vậy, khẩu hiệu “Phò Nguyễn diệt Trương” có thể được xem là một chính danh quan trọng trong giai đoạn đầu của cuộc khởi nghĩa, còn xét toàn bộ diễn biến sau đó, Tây Sơn đã đi từ “phò Nguyễn” sang “diệt Nguyễn”, rồi từ vị thế của một lực lượng nổi dậy trở thành một chính quyền tự xưng Đế. Đó cũng là lý do vì sao trong cách nhìn nhấn mạnh tính “phản phúc”, người ta đặt câu hỏi:
Nếu mục đích thực sự chỉ là “phò Nguyễn diệt Trương”, vì sao cuối cùng Nguyễn Phúc Dương (người từng được Tây Sơn tuyên bố phò trợ) lại bị giết, chính quyền chúa Nguyễn bị tiêu diệt, và Nguyễn Nhạc lại xưng Đế?
Câu hỏi ấy cho thấy sự khác biệt giữa khẩu hiệu chính trị lúc khởi nghĩa và kết quả quyền lực mà Tây Sơn đạt được sau khi chiến thắng.
Bạn nghĩ sao về nhận định trên, xin trả lời lịch sự, văn minh, tử tế và không nói bậy chửi tục. Thanh kìu
