Dalat Dreaming - Mơ Lâm Viên

NÔNG DÂN TRONG MẮT TÔI

Tôi là một người nông dân cho đến tận năm 20 tuổi khi biết đến môi trường đại học và thành thị, nghĩa là tôi sinh ra ở nông thôn, sống giữa nông thôn và lớn lên thành nông dân; sau gần 20 năm tạm thời không làm nông dân nữa thì bây giờ lại trở về làm anh nông dân. Tôi hiểu họ và thấy cần đính chính lại đôi điều.

Có những thứ đã thành tín điều mà người ta vô tư và mặc nhiên gieo vào đầu con trẻ để thành một niềm tin bất di bất dịch như sự sùng tín của tín đồ với tôn giáo của họ. Những thứ ấy nhiều vô kể, như “người nông dân hiền lành chất phác, người nông dân chịu thương chịu khó; anh em xa láng giềng gần v.v..” Có thật đúng thế không?

Tôi làm nhà rất nhiều lần, cả trong Nam ngoài Bắc (khoảng gần chục cái rồi, cả lớn nhỏ) và quan sát những người thợ xây. Họ đa phần là nông dân bỏ cuốc cầm bay. Đi muộn về sớm, làm việc cẩu thả, trốn việc như chớp, lãng phí vật liệu, câu giờ siêu hạng… Vì còn vữa nhưng sắp đến giờ nghỉ, họ nhìn quanh và đổ luôn xuống hố, phủi tay. Có người quen làm sơn nước, ngồi vô tư kể “vì nắng quá mà trưa rồi nên lén lút đổ luôn cả thùng sơn xuống bồn cầu để ra về cho kịp giờ. Họ đi đổ mố cầu, nếu không có giám sát ở bên thì thay vì trộn bê tông đúng mác thì họ sẽ đổ luôn cát đá vào mà không hề có xi măng. Họ rất lấy làm sung sướng vì thấy mình “khôn”. Những ai có xây dựng các công trình cho gia đình mà khoán công nhật cho thợ thì có thể sẽ phát điên vì cái cung cách làm ăn cẩu thả và lẩn việc của họ.

Người nông dân VN có thật siêng năng không? Tôi không thấy thế. “Đói thì đầu gối phải bò”, nhưng vừa đỡ cơn đói thì họ ngồi trà vặt rượu nát ngay. Mỗi năm vài tháng mùa, thời gian còn lại gọi là “nông nhàn” nhưng đã suốt cả ngàn năm rồi, cơ bản họ không có sự cải tiến nào đáng kể trong lao động sản xuất; mọi thứ rất trì trệ, cũ kỹ (cho đến khi phương Tây mang kỹ thuật hiện đại vào). Hình ảnh người nông dân VN rất khác với nông dân ở nhiều nước trên thế giới, tất nhiên không phải không có những cá nhân đặc biệt, nhưng nó không làm thành một thứ “phẩm chất cộng đồng”.

Nhà tôi ngay sát cánh đồng, chưa bao giờ tôi nghe thấy người đi làm đồng hò hát gì như trong văn học nói cả, mà chủ yếu là nghe thấy tiếng chửi: chồng chửi vợ, mẹ chửi con, chung vè chửi nhau, thậm chí còn vác đòn gánh rượt nhau chạy khắp đồng. Rất ít người chung bờ ruộng mà không bất hòa, rất ít hàng xóm chung bờ rào mà không mâu thuẫn chửi gà mắng chó…
Người nông dân không “hiền lành” mà là giỏi nhịn nhục. Khi không có sức mạnh thì làm sao mà ác được! Vì thế, chỉ cần có kẻ nào yếu thế hơn thì họ lập tức sẽ bộc lộ, nhưng thường thì chủ yếu họ chỉ tìm thấy ở đó chính vợ con họ. Đánh con là thường, ngày nay đánh vợ đã ít hơn nhưng cái “bạo lực tinh thần” thì gần như vẫn còn duy trì khá nguyên vẹn.

Người Việt “duy tình”? Tôi không thấy thế. Duy cảm chứ không phải duy tình, là cảm tính chứ không phải tình cảm. Người việt không phải là trọng tình mà là trọng lợi. Người ta đi lại với nhau vì “có đi có lại”. Nếu người ta mời mình một bữa cùng hai thì được, nhưng đến bữa thứ 3 thì coi chừng, bạn có thể trở thành người xấu trong mắt họ, “thằng ấy sống bẩn”, dù là họ chủ động mời mọc rủ rê. Họ móc ví rất nhanh nhưng về nhà thì ấm ức, “thằng đó chơi không đẹp”. người ta rất dễ mâu thuẫn với nhau bởi những thứ hơn thiệt vụn vặt, thậm chí có thể vung dao về phía nhau vì con trâu lỡ ăn mất vài cây lúa.
Lấn đường, lấn ruộng, lấn đất… Khúm núm trước kẻ mạnh và ức hiếp người yếu. Văn hóa làng xã nói rằng “cố kết/đoàn kết” chứ kỳ thực không phải.

Người nông dân rất chia rẽ. Nếu có trai làng khác qua tán gái làng thì họ mới “đoàn kết”, “đi chợ bênh anh em họ, đi họ bênh anh em nhà”. Cứ hễ gia đình có hiếu hỉ tang ma thì thể nào cũng cãi cự, từ mặt. Suy nghĩ thiển cẩn và lấy những cái lợi vặt vãnh làm quán xuyến trong xử thế. Nếu gọi đúng phải là “duy lợi”, không phải ‘duy tình”, lại càng không có duy lý.

Cứ đọc Nam Cao chúng ta sẽ hiểu người nông dân Việt Nam. Và cứ theo thực tế cũng như những gì ông Nam Cao đã lột tả thì những cuốn về Bản sắc văn hóa VN phải bỏ đi gần hết..

Cái căn tính nông dân trong người trí thức Việt làm thành một hình ảnh rất kỳ dị: khôn khéo, tinh ranh mà ít trí tuệ; liều lĩnh mà ít lòng dũng khí, giữ lợi riêng mà im lặng trước các vấn đề xã hội, tranh luận thì nặng lời miệt thị. Tinh thần quý tộc là một cái gì rất xa lạ, ngay cả đối với tầng lớp nhiều chữ nhất trong xã hội VN.

Không thấy bản thân mình thì không thể sửa được, cái khốn khổ là người ta lại thường chỉ thấy cái xấu ở người chứ bản thân mình thì tốt trọn. Cái khốn nạn điêu linh hơn nằm ở chỗ, phần lớn những người trí thức VN bây giờ đều có một người nông dân ở trong mình. Trong mỗi người việt không phải chỉ có một ông quan như người Pháp đã soi thấy, mà còn có luôn một ông nông dân ngự ở đó.

Thái Hạo

Wabisabi
Cũ vẫn đẹp :)

Chị Nga gọi nó là sự tinh tế còn tôi gọi nó là "sự thấu cảm", "khả năng đặt mình vào vị thế của người khác mà suy nghĩ cảm nhận".

Khi không hiểu được nỗi đau niềm vui của người khác mà cứ hành động theo ý mình thì xã hội hỗn loạn, như những gì chúng ta thấy ngày nay ở VN.

Người thấu cảm sẽ khó sống trong xã hội này, vì nếu nhường và nghĩ cho người khác quá thì mình kiệt quệ :)

Để xã hội tiến lên, phải có nhiều vụ đau khổ bệnh tật chết người nữa, thì người ta mới nhận ra và sửa đổi :)

---------------------------

LÀM SAO ĐỂ HỌC SỰ TINH TẾ?

Đó là câu hỏi thỉnh thoảng tôi được nhận từ bạn bè mỗi khi tôi viết bài có liên quan và tôi cũng thường bị bạn bè nói nửa dỗi nửa ngụy biện, "Có phải ai cũng biết tinh tế đâu em! Hiếm lắm..nên em đừng trách.." khi tôi trách họ một hay vài điều vô duyên nào đó mà họ mắc phải. Và tôi trở thành người khắt khe, khó tính trong mắt không ít anh em bạn bè. Tôi thường ngạc nhiên bởi tôi nghĩ sự tinh tế có khó gì đâu mà sao nhiều người cứ nghĩ nó là cái gì đó xa xỉ lắm.

Tinh tế là từ Hán Việt. Tinh nghĩa là đã lọc hết tạp chất để chỉ còn lại phần tinh túy nhất. Tế nghĩa là nhỏ, mịn, kỹ, căn kẽ. Tinh tế nghĩa là tỉ mỉ, kỹ lưỡng, cặn kẽ, nhỏ, tinh vi. Người tinh tế là người nhạy cảm, tế nhị, có khả năng đi sâu vào những chi tiết rất nhỏ, rất sâu sắc và vì vậy họ thường làm vui lòng người khác bởi nắm bắt và thấu hiểu được tâm lý người đối diện.

Do định nghĩa trên, nên tinh tế thường được người ta mặc định đó là bản năng của phụ nữ. Tôi thì không nghĩ vậy. Tôi cho rằng nó là quá trình học hỏi, quan sát, để ý, trải nghiệm và quan trọng hơn tất cả là có tình yêu thương trong tâm hồn.

Cách đây vài năm, tôi đọc cuốn truyện "Biên niên ký chim vặn dây cót" của tác giả Haruki Murakami. Tôi nhớ mãi một chi tiết nhỏ xíu, anh chồng thất nghiệp mỗi khi có chuyện buồn hoặc suy nghĩ là đem áo ra ủi và ủi rất kỹ lưỡng. Cô vợ đi làm, gọi điện về, hỏi anh đang làm gì đó, anh chồng bảo anh đang ủi áo, cô vợ hỏi ngay, có chuyện gì à anh? Chỉ bấy nhiêu đó thôi, tôi có thể hình dung ra một người vợ thấu hiểu chồng và tinh tế.

Chính sự tinh tế đó làm tôi nhớ mãi cái chi tiết nhỏ trong một quyển sách dày mấy trăm trang mà tôi không nhớ tên nhân vật. Cô vợ tinh tế được viết lên bởi người đàn ông-nhà văn tinh tế vô cùng tận, chỉ một chi tiết đã khắc họa được cả một nhân vật giấu mặt.

"Khói" của anh Đoàn Bảo Châu, tôi đọc đi đọc lại phải đến chục lần, mua hàng chục cuốn tặng bạn bè, hỏi tôi nhớ gì, tôi không nhớ gì nhiều ngoài chi tiết anh Châu tả đoạn Dũng ở tù, có một thằng bạn tù ốm nhom, ho hen. Và cái thằng tù vì tội ăn cắp ho hen đó cố kìm nén cơn ho lúc về đêm để không làm phiền bạn cùng phòng, mà không được.

Nó là một thằng tinh tế dù hình d**g nó không ra gì, được anh Châu khắc họa qua vài câu ngắn ngủi. Và đó là chi tiết mà tôi cho là đắt nhất, cô đọng nhất trong một quyển tiểu thuyết dày đặc những chi tiết hay ho. Nhiều lần nói chuyện với anh Châu về Khói, tôi biết không ai khen chi tiết đó, ngoài tôi.

Anh A đến thăm tôi, người nhà bảo tôi đang nghỉ ngơi, anh lên phòng gõ cửa, tôi say thuốc ngủ vùi không đáp lời. Anh gọi điện, anh húng hắng chỉ bởi vì muốn gặp, thăm tôi. Vợ chồng anh chị khác, đi hai mươi cây số, đến thăm, người nhà bảo tôi nghỉ trên phòng, anh chị đi về vì nhủ nó mệt nên để nó nghỉ ngơi lúc khác mình đến thăm gặp cũng được. Ở đây, ta thấy, cùng là tình yêu thương, nhưng anh A đặt cảm xúc và ý muốn của anh lên trên cảm xúc và ý muốn của người khác. Anh muốn gặp tôi và anh cố gắng thực hiện điều đó bất chấp việc tôi đang nghỉ ngơi vì ốm. Tình yêu thương của anh A là tình yêu có tính chiếm hữu. Vợ chồng anh bạn thì đặt cảm xúc và ý muốn của người khác lên trên cảm xúc và ý muốn của chính mình. Và, đó là sự tế nhị, tinh tế trong tình yêu thương. Tình yêu thương của sự phục vụ và hi sinh.

Rõ ràng, nếu biết, tôi sẽ thức dậy để gặp anh A cũng như gặp vợ chồng anh bạn, như nhau. Nhưng tôi không biết, khi nghe người nhà kể lại về cách cư xử của hai bên thì tôi xúc động với tình cảm của vợ chồng anh chị hơn và lẽ dĩ nhiên tôi yêu họ hơn anh A.

Ba và mẹ tôi chẳng bao giờ cãi nhau, ông bà lúc nào cũng ríu rít anh anh em em như đôi chim câu dù sáu mặt con và tuổi đã về chiều. Bà đi chợ, về muộn hơn bình thường khoảng nửa tiếng, ông ở nhà nhấp nhỏm ngồi đứng không yên, đi ra đi vào. Vừa nghe tiếng chó sủa ngoài xa, đoán mẹ về, ông ra mở cái cổng tre, mà chỉ cần đẩy nhẹ là ra, để đón bà. Ông đỡ cái giỏ đệm bàng trên tay mẹ, xách phụ mẹ từ cổng vô bếp. Mẹ xách từ chợ xa ba cây số về nhà được không lẽ lại không xách nổi vài chục mét, ông không để bà xách, ông luôn đỡ hộ. Sáng nào hình ảnh đó cũng lặp đi lặp lại trước mắt tôi. Ông giúp bà bỏ thức ăn từ giỏ ra, hỏi bà hôm nay đi chợ có chuyện gì không mà về muộn, bà nhẹ nhàng bảo vì thức ăn dạo này tăng giá nên bà phải đi hơi lâu để chọn. Sau này lớn tôi biết, đó là thời gian ông bệnh nặng, không còn đèo bà đi chợ được như trước.

Những hình ảnh yêu thương, tinh tế đó của ông bà làm tôi cứ ước ao mãi lớn lên mình sẽ có một tình yêu như thế. Một người yêu-người chồng yêu thương mình bằng một tình yêu tinh tế, cảm thông sâu sắc nhất về sự vất vả cũng như tình yêu của mình dành cho họ.

Nền tảng giáo dục trong gia đình là điều quan trọng quyết định trong việc hình thành tính cách một con người. Sâu sắc tinh tế hay hời hợt thô lỗ đều xuất phát từ gia đình hết. Và chỉ là những điều hết sức bình thường, nhỏ bé chứ có to tát chi đâu.
Một đứa trẻ được ba mẹ anh chị dạy khi đi phải nhấc chân lên không kéo lê dép lẹt quẹt tạo ra tiếng động làm phiền tai người khác thì khi lớn sẽ không thể mở karaoke hết cỡ để tra tấn nhà hàng xóm.

Một đứa trẻ được dạy thấy ba mẹ mệt phải biết tự làm việc nhà và ra sân chơi để ba mẹ nghỉ ngơi thì khi lớn lên sẽ thành người biết tôn trọng cảm xúc của người khác hơn ý muốn của chính mình.

Một đứa trẻ được dạy phải vét thật sạch cho đến hạt cơm cuối cùng trong chén thì lớn lên sẽ thành người biết tôn trọng sức lao động của người khác và không phung phí thực phẩm.
Một đứa trẻ được ba mẹ kiên nhẫn giải thích vì sao con thằn lằn có thể mọc lại đuôi mà con khác thì không, vì sao con kiến có thể vác một vật to hơn trọng lượng cơ thể nó, vì sao cái cây có kiến vàng thì trái ngọt hơn...thì sau này lớn lên sẽ là người luôn học hỏi, tìm hiểu và có tính quan sát, suy luận logic.

Một đứa trẻ được ba mẹ hướng dẫn cách xin khúc ruột cá móc vào cành cây để dẫn dụ kiến vàng về làm tổ trên cây, mỗi ngày quan sát, đếm xem có bao nhiêu con về cây thì lớn lên sẽ có tình tỉ mỉ, ân cần, chu đáo, chăm chút.

Một đứa trẻ được dạy quét nhà phải quét từng ngóc ngách góc kẹt, quét sân phải quét luôn đường đi và quét cả lối đi chung cho nhà hàng xóm thì lớn lên sẽ thành người bao dung, hồn hậu và dễ gần.

Một đứa trẻ được dạy yêu thương động vật, yêu thương muôn loài, không lấy sự hành hạ bất cứ con gì để làm trò vui thì lớn lên sẽ thành người có tình yêu thương tha nhân, khó có thể làm điều ác.

Một đứa trẻ được dạy phải biết cúi đầu khoanh tay chào người lớn, đi thưa về trình, khi ăn phải biết trước biết sau, không được khuấy đũa khuấy thìa đảo trộn thức ăn trong đĩa để chọn miếng ngon, không được thò ngón tay vào bát khi bưng, không được ăn uống nhồm nhoàm chem chép. Không được ngồi, nằm dạng háng. Vào nhà người khác chơi không nhìn quanh nhìn quất, không tự ý đi xồng xộc vào buồng trong, vào nhà sau của nhà người khác, không được hỏi những chuyện riêng tư, thấy nhà người ta chuẩn bị dọn cơm phải biết kiếu đi về. Khi được cho quà bánh phải biết cảm ơn nhưng từ chối, khi nào người ta đem sang tận nhà cho biếu và dược sự cho phép của người lớn thì mới được nhận...Thì khi lớn lên sẽ trở thành người lịch sự, có tự trọng, tế nhị và đĩnh đạc đường hoàng.

Một đứa trẻ được dạy không được cười cợt trêu chọc khuyết điểm hình thể cũng như sai sót của bạn bè, phải biết bênh vực bạn bè, phải biết chia sẻ với bạn miếng quà, cây bút..thì lớn lên sẽ là người có tính dũng cảm, biết chống lại bất công và biết yêu thương đồng loại.
..
Sự nhạy cảm, tế nhị, tinh tế bắt nguồn từ đó. Sự yêu thương, nhân bản bắt nguồn từ đó. Sự thấu hiểu, sẻ chia bắt nguồn từ đó. Sự công chính, lịch lãm, đoan trang, quý phái bắt nguồn từ đó. Phẩm giá, cốt cách con người bắt nguồn từ đó.
Viết tới đây, sẽ không ít người cho rằng những điều mà tôi kể ở trên là khó thực hiện, khó dạy bảo cho con cái ở thời buổi hiện nay. Ừ thì tôi biết là khó vì muốn dạy con thì ba mẹ cũng phải học. Lười không chịu học thì kêu khó thôi! Cũng như anh bạn tôi, khi tôi trách anh về đôi lần thô thô, tôi không có ý phán xét rồi nghỉ chơi, tôi quý yêu anh như một người anh, tôi chỉ muốn anh học để có thể thành người cư xử tế nhị hơn, và vì anh lười nên anh bảo, "Anh là nông dân nên tính anh có những lúc nó thô thiển thế, em phải thông cảm cho anh thôi!" Tôi cười, "Đừng có đổ thừa nông dân mà tội cho họ!"
Học sự tinh tế không khó, có chịu học hay không mà thôi. Vài chia sẻ vụn.
NV. 2017

Modern Geisha :)

Nọng quạ :)

Lần đầu thấy hoa sen cạn có màu tía :)
(Ở Đà Lạt có màu vàng và cam)
Lake Clark. Port Alsworth, Alaska.
Credit: Pam Twitchell‎

Mây Cầu Vồng được tạo ra bởi nhiễu xạ do các giọt nước hoặc tinh thể băng nhỏ phân tán ánh sáng...

These are called Iridescent Clouds- known as "fire rainbows" or "rainbow clouds"
This is a diffraction phenomenon caused by small water droplets or ice crystals individually scattering light.
Pic - Elaine Joseph

Cỏ Lưu Ly và bánh được làm từ cỏ :)

...

Động đất vẫn vững :)

Canberra, ACT, Australia - 10.30am 11th April
Flattening ALL the curves, even the rainbows 🌈

Credit: George Spencer

Đi ngược lại đám đông khổ lắm :)
Nhưng vẫn phải nói sự thực :)

----------------------------

XIN LỖI VÌ NHỮNG SUY NGHĨ ĐI NGƯỢC VỚI ĐÁM ĐÔNG

Đang trong lúc mọi người vui mà nói cái gì ngược lại, thì có thể bị coi là kẻ phá thối. Tôi không muốn bị coi là kẻ phá thối trong vụ mổ tách hai cháu bé dính nhau vừa qua. Hi vọng là hôm nay, sự vui sướng đã hạ nhiệt chút ít.

Theo những gì thể hiện trên truyền thông về ca mổ tách cặp song sinh mấy ngày nay, thì có thể nói, một số nguyên tắc cơ bản của ngành y đã bị phá vỡ.

Đầu tiên là nguyên tắc vô trùng trong phòng mổ. Tôi xem thấy một tấm hình. Trên tấm hình đó, trong khi kíp mổ đang thực hiện cuộc mổ, thì có hàng loạt điện thoại, ống kính máy chụp hình chĩa vào, quay, chụp. Tức là có rất, rất nhiều người hiện diện trong phòng mổ, khi cuộc mổ tách hai cháu đang diễn ra.

Còn nhớ hồi tôi còn sinh viên, vô phòng mổ ở Bình dân, Chợ rẫy hay Nhân dân Gia định (hồi đó người ta hay gọi là Bệnh viện Nguyễn Văn Học), tất cả các phòng mổ đều có qui định số người tối đa được phép vào phòng mổ cùng một lúc. Cô Hồ Hải, trưởng phòng mổ Bệnh viện Chợ rẫy thời đó, nổi tiếng với việc đi đếm số người trong từng phòng mổ, và khắt khe cả với những giáo sư nổi tiếng, dứt khoát chỉ cho số người đúng qui định vào phòng mổ.

Ngay cả bây giờ, bất cứ nhân viên mới nào của chúng tôi khi vô phòng mổ, đều phải được huấn luyện trước cách di chuyển. Ngay cả khi một bác sĩ nào đó đến xem mổ, chúng tôi cũng phải chú ý cách họ di chuyển, nếu không đúng, chúng tôi vẫn phải nhắc nhở.

Có một lần, một anh bạn tôi bị thoát vị đĩa đệm. Anh ấy thuộc hàng đại gia, và lại rất tin tưởng một bệnh viện quân đội. Anh ấy yêu cầu tôi mổ cho anh ấy ở bệnh viện đó. Bệnh viện cũng đồng ý và mời tôi đến mổ. Khi tôi vào mổ, có khoảng một trung đội sinh viên vô phòng mổ xem tôi mổ.

Họ nói chuyện rất nhiều, nhưng tôi vẫn cố gắng tập trung vào cuộc mổ. Khi gần xong thì tôi nhìn thấy một anh khá lớn tuổi, đang kiễng chân ngồi trên mâm dụng cụ vô trùng của tôi. Khỏi nói thì các bạn cũng biết, anh bạn tôi sau mổ ra sao. Tôi mất luôn bạn từ hồi đó.

Vấn đề tiếp theo là đánh giá cuộc mổ thành công. Đối với hầu hết các phẫu thuật viên, khi cuộc mổ kết thúc, đó mới chỉ là kết thúc của giai đoạn đầu tiên của điều trị. Để đánh giá cuộc mổ thành công hay không, thì ít nhất phải qua giai đoạn hậu phẫu.

Mà đó cũng chỉ là thành công bước đầu. Còn thì có thể phải chờ đợi thời gian lâu hơn, thậm chí, với ca mổ tách dính, có khi cả chục, hai chục năm sau, thậm chí là lâu hơn nữa, mới có thể đánh giá chính xác sự thành công của cuộc mổ. Tất nhiên, đối với ca mổ tách dính vừa qua, việc kết thúc cuộc mổ mà không có biến chứng gì, mọi việc diễn ra theo đúng dự định, đã là một sự thành công. Nhưng đừng vì vậy mà vội cho rằng cả quá trình là thành công rực rỡ.

Khi tôi mới ra trường, các đàn anh đã nhắc nhở, đừng bao giờ nói với người nhà bệnh nhân, rằng ca mổ thành công tốt đẹp, nhất là ngay sau khi mổ. Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn chỉ nói với người nhà bệnh nhân, rằng ca mổ đã diễn tiến đúng như dự định, còn kết quả thế nào thì phải chờ một thời gian nữa rồi mới nói được.

Có thể vì mục tiêu tuyên truyền, vì nhu cầu phải trở thành nổi tiếng (tôi không nói đến các bác sĩ tham gia mổ), vì nhiệm vụ chính trị... mà chúng ta phải làm cho ca mổ này trở thành một sự kiện ồn ào. Nhưng với các bác sĩ, hãy đừng vội mừng, hãy đừng để những hào quang của truyền thông làm ảnh hưởng đến quá trình điều trị cho các cháu.

Một điều nữa, truyền thông đang ra sức ca ngợi vị giáo sư 79 tuổi tham gia 2 ca mổ tách dính, cách nhau 25 năm. Về mặt chính trị, đó có thể là thành công. Nhưng ngành y Việt nam nghĩ gì, khi phải để một cụ già 79 tuổi cầm dao mổ trong một ca mổ đặc biệt khó khăn? Giáo sư nghĩ gì về khả năng đào tạo lớp đàn em, học trò của mình, để đến khi mình 79 tuổi vẫn chưa có người thay thế?

Và, hệ thống đào tạo y khoa Việt nam sau năm 1975 nghĩ gì khi không thể đào tạo người thay thế cho vị giáo sư già, được đào tạo từ cái thời người ta còn chưa biết phải làm gì đối với các ca song sinh dính nhau?

FB Võ Xuân Sơn