31/08/2026
MUSTAQILLIK – MA’NAVIY TIKLANISH VA DINIY-MA’RIFIY YUKSALISH POYDEVORI
Vatanimiz mustaqilligiga o‘ttiz besh yil to‘ldi. Shu davr mobaynida xalqimiz o‘z e’tiqodiga, milliy ildizlariga qaytdi; yopiq eshiklar ortida qolgan qadimiy ilm dargohlari esa yangidan hayot topdi. 475 yillik tarixga ega Ko‘kaldosh o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasining taqdiri ana shu tiklanishning yorqin timsolidir.
Alloh taologa beadad hamdu sanolar, Payg‘ambarimiz Muhammad Mustafo sollallohu alayhi va sallamga cheksiz salavot va salomlar bo‘lsin.
Har bir millat va xalq tarixida uning qadr-qimmati, o‘zligi va kelajak taraqqiyotini belgilab beradigan burilish nuqtalari mavjud. Jonajon O‘zbekistonimiz bosib o‘tgan shonli yo‘lga nazar tashlar ekanmiz, o‘ttiz besh yillik mustaqil taraqqiyot davri ajdodlarimizning ko‘p asrlik orzu-umidlari ro‘yobga chiqqan davr bo‘lganiga guvoh bo‘lamiz. Istiqlol – shunchaki siyosiy tushuncha yoki chegara daxlsizligi emas, balki xalqimizning o‘zligini anglashi, asriy qadriyatlarini qayta kashf etishi, e’tiqod erkinligiga erishishi va ma’naviy ildizlariga qaytishini ta’minlagan ulug‘ ilohiy ne’matdir.
Muqaddas islom ta’limotida vatanparvarlik, tinchlik-osoyishtalik va milliy birdamlik eng oliy qadriyatlar qatorida e’tirof etiladi. Olamlar Parvardigori bashariyatga ato etgan ne’matlar ichida erkinlik, omonlik va yurt tinchligi alohida o‘rin tutadi. Zero, osoyishtalik bo‘lmagan zaminda na ilm-fan rivojlanadi, na ma’rifiy yuksalishga erishiladi, na ibodatlar xotirjamlik bilan ado etiladi. Shu ma’noda, mamlakatimizdagi barqarorlik va o‘zaro hamjihatlik har bir fuqaro qalbiga shukronalik tuyg‘usini jo qilishi tabiiydir.
O‘tgan o‘ttiz besh yil mobaynida jamiyat hayotining barcha sohalarida ulkan o‘zgarishlar yuz berdi. Ayniqsa, milliy-diniy qadriyatlarimizni tiklash, muqaddas qadamjolarni obod etish va sof islom ma’rifatini xalqimizga yetkazish yo‘lida beqiyos ishlar amalga oshirildi. Yurtimiz bo‘ylab qad rostlagan jome masjidlar, zamon talablari asosida faoliyat yuritayotgan islom ta’lim muassasalari, ilmiy-tadqiqot markazlari shu ne’matning yorqin mevalaridir.
Tarix – o‘tmish ko‘zgusi, kelajak poydevoridir. Bugungi erkin va farovon hayotimizning asl mohiyatini to‘laqonli idrok etish uchun yaqin o‘tmish sahifalariga xolis nazar tashlash, xalqimiz boshidan kechirgan murakkab sinovlarni yodga olish katta ahamiyatga ega. Mustabid tuzum davrida millatimizning ko‘p asrlik merosi, diniy qadriyatlari va muqaddas an’analariga nisbatan yuritilgan ayovsiz siyosat qalblarda chuqur jarohat qoldirgan edi.
O‘sha qora kunlarda xalqimizning e’tiqod erkinligi poymol etildi, asrlar davomida ma’rifat taratgan yuzlab masjid va madrasalar eshiklariga qulflar urildi. Ilm-fan o‘choqlari bo‘lgan muazzam me’moriy obidalar omborxonalarga, ustaxonalarga yoki tashlandiq maskanlarga aylantirildi. Islom olamida d**g taratgan ulamolarimiz, mufassir va muhaddislarimizning nodir qo‘lyozma asarlari yoqib yuborildi, saqlab qolinganlari esa kutubxonalarning yopiq fondlarida chang bosib yotdi. Odamlar farzandlariga Qur’oni karim oyatlarini, milliy odob-axloq qoidalarini yashirincha o‘rgatishga majbur bo‘lgan. Ajdodlar merosidan bebahra avlodni shakllantirishga qaratilgan bu kabi tazyiqlar milliy o‘zlikni yo‘q qilishdek mudhish maqsadni ko‘zlagan edi.
Biroq xalqimiz qalbidagi iymon nuri, ma’rifatga bo‘lgan tashnalik va asriy sabr-bardosh bu og‘ir sinovlarni yengib o‘tishga qodir bo‘ldi. 1991-yilda qo‘lga kiritilgan mustaqillik millatimiz uchun haqiqiy ma’naviy uyg‘onish, adolatning tantanasi bo‘ldi. Istiqlol sharofati bilan xalqimiz o‘zining azaliy e’tiqodiga, milliy ildizlariga qayta erishdi. Diniy bayramlarimiz – Ramazon va Qurbon hayitlari rasmiy bayram maqomiga ega bo‘lib, keng nishonlana boshladi; har yili minglab yurtdoshlarimiz Haj, o‘n minglab kishi Umra ziyoratini emin-erkin ado etish baxtiga muyassar bo‘lmoqda.
Eng muhimi, allomalarimiz – Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Burhoniddin Marg‘inoniy, Bahouddin Naqshband kabi mutafakkirlarimizning maqbaralari obod etilib, ularning boy ilmiy merosini o‘rganish va ommalashtirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirildi. Yurtimizda diniy bag‘rikenglik va erkinlik davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi. Yillar davomida yopiq turgan ma’naviy xazinalarimiz yana xalqqa qaytarildi.
Ushbu tarixiy jarayonlarni yodga olish bugungi tinch-osoyishta, erkin hayotimiz o‘z-o‘zidan kelib qolmaganini, uning ortida qanchadan-qancha mashaqqat va fidoyilik yotganini anglab yetishga undaydi. Ne’matning qadrini bilish esa, avvalo, o‘tmishdagi mahrumliklarni to‘g‘ri baholashdan boshlanadi.
Bugun biz ana shunday sinovlardan keyingi shukuhli va mas’uliyatli pallada turibmiz. O‘tgan davr mobaynida erishilgan yutuqlarni sarhisob qilar ekanmiz, istiqlolning asl mohiyatini chuqur idrok etish, uning qadriga yetish va bu ne’matni ko‘z qorachig‘idek asrab-avaylash har birimizning vijdoniy burchimiz ekanini yanada teranroq his etamiz. Sinovli kunlar ortda qolib, ilm-ma’rifat nurlari yana diyorimiz uzra porlay boshlagani Yaratganning xalqimizga bergan buyuk inoyatidir.
Poytaxtimizning qadimiy qismida qad rostlagan, 475 yillik salobatli tarixga ega Ko‘kaldosh o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi xalqimizning ma’naviy hayoti, yuksalishi va boshidan kechirgan murakkab sinovlarining tirik guvohidir. XVI asrda Shayboniylar davrida bunyod etilgan bu muazzam ilm maskani asrlar mobaynida Markaziy Osiyoning yirik ma’rifat o‘choqlaridan biri bo‘lib, bu yerdan yuzlab yetuk ulamolar, mudarrislar, adiblar va davlat arboblari yetishib chiqqan. Turli davrlarda Muqimiy, Furqat, Hamza kabi so‘z san’atkorlari ham shu dargoh hujralarida yashab, ijod qilgan.
Biroq mustabid sho‘ro davrida boshqa ko‘plab qadamjolar kabi bu tabarruk dargohning ham peshonasiga og‘ir qismat yozildi: uning eshiklari tolibi ilmlar uchun yopildi, 1930-yildan boshlab betakror me’moriy binodan omborxona, keyinchalik esa turli idoralar qarorgohi sifatida foydalanildi. Madrasaning darsxonalari va hujralari o‘zining asl vazifasidan mahrum etilib, sukunatga g‘arq bo‘ldi.
Mustaqillik quyoshi charaqlab porlagan ilk yillardanoq adolat tantana qildi. 1991-yilda tarixiy bino O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufiga qaytarildi. 1999-yil 18-avgustda muassasa O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida rasmiy ro‘yxatdan o‘tkazildi, 10-oktyabrda maxsus ruxsatnoma oldi va shu yilning 1-noyabridan o‘rta maxsus islom bilim yurti sifatida rasmiy faoliyatini boshladi.
Keyingi yillarda Ko‘kaldosh shunchaki ta’mirlanib qolmay, davlatimizning doimiy e’tibori va g‘amxo‘rligi ostida tubdan qayta tiklandi, uning moddiy-texnik bazasi zamon talablari darajasiga yetkazildi. Hujralar yangi qiyofa kasb etdi; tolibi ilmlar uchun barcha qulayliklarga ega shinam o‘quv xonalari, boy axborot-resurs markazi va kompyuter sinflari barpo etildi. Bugungi k***a muassasada 200 ga yaqin tolibi ilm tahsil olmoqda.
O‘quv jarayoni asriy an’analar va ilg‘or pedagogik texnologiyalar uyg‘unligida olib borilmoqda. Muassasada Qur’oni karim qiroati va tajvid qoidalari, tafsir, hadis ilmi, fiqh, aqida, arab tili morfologiyasi (sarf) va sintaksisi (nahv) kabi an’anaviy islomiy fanlar chuqur o‘rgatiladi. Shu bilan bir qatorda, zamon talablariga to‘la javob beradigan dunyoviy fanlar – axborot texnologiyalari, chet tillari, O‘zbekiston tarixi, falsafa va boshqa ijtimoiy-gumanitar yo‘nalishlar puxta o‘qitilmoqda.
Bosh maqsadimiz – ajdodlarimizning boy ilmiy xazinasini chuqur o‘zlashtirgan, ayni paytda zamon bilan hamnafas fikrlaydigan, yuksak salohiyatli va keng dunyoqarashga ega mutaxassislarni tarbiyalashdir. Dargohimiz bitiruvchilari bugun nafaqat diniy sohada xizmat qilmoqda, balki turli davlat va jamoat tashkilotlarida, ilm-fan tarmoqlarida Vatanimiz taraqqiyoti, jamiyatimiz barqarorligi va yoshlar tarbiyasiga munosib hissa qo‘shib kelmoqda. Bu esa istiqlol ne’mati bergan imkoniyatlarning amaldagi yaqqol samarasidir.
Muqaddas islom ta’limotida insoniyatga ato etilgan har bir yaxshilik va qulaylikka nisbatan minnatdorlik bildirish qalbning eng go‘zal fazilati sanaladi. Qur’oni karimda marhamat qilinadi:
“Qasamki, agar (bergan ne’matlarimga) shukr qilsangiz, albatta, (ularni) sizga ziyoda qilurman...”
(Ibrohim surasi, 7-oyat; ma’nolar tarjimasi)
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam esa shukrning ijtimoiy o‘lchovini shunday ko‘rsatganlar: “Odamlarga shukr qilmagan kishi Allohga shukr qilmagan bo‘ladi” (Abu Dovud, 4811-hadis; Termiziy, 1954-hadis). Ushbu ilohiy da’vat va nabaviy ko‘rsatma har bir ongli musulmonni o‘zi bahramand bo‘layotgan tinchlik, xotirjamlik, erkinlik va ilmu ziyo muhitini teran anglashga undaydi.
Shukrona faqatgina tilda “Alhamdulillah” deyish bilan cheklanmaydi; uning eng oliy darajasi berilgan ne’matni ezgu maqsadlar yo‘lida to‘g‘ri sarflash, ya’ni amaliy harakatda namoyon etishdir. Mustaqillik bergan betakror imkoniyatlar – ziyoratgohlarning obod etilishi, diniy-ma’rifiy kitoblarning emin-erkin chop etilishi, yoshlarning zamonaviy va diniy bilimlarni to‘siqlarsiz egallashi oldidagi eng katta shukronalik millatimiz ravnaqi yo‘lida sidqidildan mehnat qilish, sof e’tiqod mezonlarini himoya qilish va Vatan koriga yaraydigan komil inson bo‘lib yetishishdir.
Bugungi murakkab globallashuv davrida, turli g‘oyaviy tahdidlar va axborot xurujlari avj olgan pallada diniy ta’lim muassasalari zimmasidagi mas’uliyat har qachongidan ham ortdi. Yurtimizda ilgari surilayotgan “Jaholatga qarshi – ma’rifat” degan ezgu tamoyil ayni shu ehtiyojdan kelib chiqqan. Sof islom ta’limoti mutaassiblik, radikalizm va buzg‘unchilikni qat’iyan rad etadi; u insonparvarlik, ilmga intilish, mehr-oqibat va bag‘rikenglikni targ‘ib qiladi. Shuning uchun ham yosh avlod ongini soxta da’volar, internet makonidagi noxolis oqimlar ta’siridan asrash, ularga ajdodlarimiz asos solgan mo‘tadil moturidiya aqidasi va hanafiy mazhabi mezonlarini to‘g‘ri singdirish mudarrislarimizning asosiy vazifasidir.
Ko‘kaldosh tolibi ilmlari bugun nafaqat shar’iy matnlarni tushunadigan, balki zamonaviy dunyoda yuz berayotgan mafkuraviy jarayonlarni to‘g‘ri tahlil qila oladigan, jamiyatda ma’rifat ziyosini tarqatadigan yetuk mutaxassislar bo‘lib shakllanmoqda. Zero, qalbi ilm nuri bilan sug‘orilgan, shukronalikni o‘ziga shior qilgan avlod hech qachon yot g‘oyalar tuzog‘iga tushmaydi, balki o‘z xalqi va davlatining mustahkam qalqoniga aylanadi.
Istiqlolimizning o‘ttiz besh yillik bosqichi xalqimizning ma’naviy yangilanishi, o‘zligini anglashi va diniy-ma’rifiy sohadagi tarixiy burilishlar davri sifatida tarix sahifalariga muhrlandi. Ajdodlarimiz merosini tiklash, qadimiy ilm dargohlariga yangi hayot bag‘ishlash va jamiyatda mustahkam ijtimoiy-ma’naviy muhitni qaror toptirish yo‘lida erishilgan natijalar har birimizning qalbimizga cheksiz g‘urur va iftixor bag‘ishlaydi.
Ko‘kaldosh o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi jamoasi nomidan butun xalqimizni, aziz yurtdoshlarimizni eng ulug‘, eng aziz bayram – Vatanimiz mustaqilligining o‘ttiz besh yillik qutlug‘ to‘yi bilan samimiy muborakbod etamiz.
Parvardigori olam jannatmakon yurtimiz osmonini hamisha musaffo, mustaqilligimizni boqiy, osoyishtaligimizni bardavom aylasin. Xalqimiz farovonligi, Vatan ravnaqi va ma’rifat tantanasi yo‘lida olib borilayotgan barcha xayrli islohotlarga O‘zi madadkor bo‘lsin.
Yurtimiz uzra tinchlik, mehr-oqibat va qut-baraka hech qachon arimasin, yoshlarimizning ilm yo‘lidagi sa’y-harakatlari hamisha ziyoda bo‘lsin!
Ko‘kaldosh o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi mudiri M.Erkayev
