Ti Koze Lakay

09/07/2026

09/07/2026

🩺Jodya Doktè disponib tout question w genyen poze l anba post sa⁉️ ..lap reponn ou N la pou n ede viv an Sante

09/07/2026

🦟 Moustik pa sèlman yon ti ensèk k ap deranje nou… li ka pote gwo pwoblèm pou sante nou.

Nou tout konnen jan li konn anmèdan lè moustik ap vole nan zòrèy nou lannuit 😅. Men, gen kèk moustik ki kapab transmèt maladi tankou deng, chikoungounya, Zika, malarya ak lafyèv jòn, selon kote nou ye.

Se poutèt sa, li bon pou nou pran kèk ti mezi senp pou pwoteje tèt nou ak fanmi nou.

👉 Men kèk bagay nou ka fè:

🛏️ Dòmi anba moustikè, sitou pou timoun yo ak tibebe yo.
🦟 Sèvi ak yon bon pwodui pou chase moustik lè sa nesesè.
👕 Lè li posib, mete rad ki kouvri bra ak janm.
💧 Pa kite dlo dòmi nan bokit, kawotchou, vye bwat, boutèy, po flè oswa lòt resipyan bò kay la. Se nan dlo sa yo moustik renmen repwodui.
🏠 Kenbe fenèt ak pòt pwoteje ak moustikyè oswa ekran si sa posib.

Yon ti bagay ki senp anpil: chak fwa w ap netwaye lakou a, gade tout kote ki ka kenbe dlo. Vide dlo a oswa kouvri resipyan an. Sa ka ede diminye kantite moustik ki nan zòn nan.

❤️ Pwoteje tèt ou, pwoteje pitit ou, epi ede pwoteje vwazen ou.

Epi si ou gen gwo lafyèv, gwo doulè nan kò, maltèt, gratèl, vomisman oswa lòt sentòm ki pa nòmal, pa neglije yo. Chèche konsèy nan men yon pwofesyonèl lasante.

🦟 Yon ti moustik ka piti, men prevansyon toujou pi bon pase konsekans.

09/05/2026

🗣️ POUKISA GEN MOUN KI BEGE LÈ Y AP PALE?

Nan Ayiti, nou konn rele sa “begè” lè yon moun gen difikilte pou l pale byen vit oswa pou l fè mo yo soti san entèripsyon. Men bege pa vle di moun nan pa entèlijan, li pa vle di li pa konnen sa l vle di, epi li pa yon bagay pou nou pase moun nan nan betiz. ❤️

🔎 KISA KI KA LAKOZ BEGE?

Pa gen yon sèl kòz. Bege ka gen rapò ak:

🧬 Faktè jenetik: Li ka parèt nan fanmi.

🧠 Devlopman sèvo ak langaj: Pandan timoun nan ap aprann pale, fason sèvo a òganize pwosesis langaj la ka jwe yon wòl.

👶 Etap devlopman timoun: Gen timoun ki kòmanse bege pandan yo ap aprann pale anpil nouvo mo. Pou kèk ladan yo, sa diminye oswa disparèt ak tan.

😰 Estrès, laperèz oswa presyon: Sitiyasyon ki fè moun nan santi l anba presyon ka fè bege a vin pi parèt. Men estrès pa nesesèman kòz prensipal la.

⚠️ KI JAN NOU KA AMELYORE LI?

✅ Pale pi dousman epi pran ti poz ant fraz yo.
✅ Pran yon bon souf anvan ou kòmanse pale.
✅ Eseye pa fòse mo yo soti lè w santi yo bloke.
✅ Pratike lekti awotvwa nan yon anviwònman ki kalm.
✅ Travay sou konfyans nan tèt ou epi pa wont pale.
✅ Evite prese lè w ap reponn yon moun.

👩🏽‍⚕️ TERAPI LANGAJ KA EDE

Yon terapis lapawòl ak langaj (speech-language pathologist) ka evalye moun nan epi anseye teknik ki ka ede l pale pi fasil epi jere bege a pi byen.

❤️ SONJE: Pa di yon moun ki bege “pale vit”, “repete”, oswa “fè silans”. Bay li tan pou l fini. Gade l nan je epi koute sa l ap di a.

Bege pa defini yon moun. Ann sispann pase moun ki bege nan betiz epi ann ankouraje yo pale avèk konfyans. 🗣️❤️

09/03/2026

09/02/2026

Moun Ki Gen Gwo Kou

Gen gwo kou pa toujou vle di menm bagay. Li ka rive akoz mank yòd, pwoblèm tiwoyid, oswa lòt maladi. Si se mank yòd ki lakòz li, sèvi ak sèl ki gen yòd ka ede. Pi bon bagay la se fè yon doktè egzamine

08/31/2026

Lè tibebe fè poupou vèt la, sa pa vle di li pran fredi. Se meconium, yon bagay ki nòmal apre nesans. 👶💚

08/29/2026

🤕 KI SA KI PI SOUVAN BAY MOUN TÈT FÈ MAL?

Maltèt se youn nan pwoblèm sante ki pi komen. Youn nan kòz ki pi souvan se estrès ak tansyon nan misk, sitou nan kou ak zepòl. Men lòt bagay kapab lakòz maltèt tou, tankou:

💧 Pa bwè ase dlo (dezidratasyon)
😴 Mank dòmi
🍽️ Rete twò lontan san manje
☕ Twòp oswa mank kafeyin
📱 Pase twòp tan devan ekran
😰 Estrès ak enkyetid

🍹 Yon ti bwason natirèl ki ka ede w santi w pi byen:

Melanje:
🥤 1 gwo vè dlo
🍋 Ji mwatye sitwon
🫚 Yon ti kras jenjanm fre griye oswa tranche

Bwè l dousman epi repoze w nan yon kote ki trankil. Bwè ase dlo pandan jounen an kapab ede tou, sitou si dezidratasyon se youn nan kòz maltèt la.

⚠️ Enpòtan: Si maltèt la trè fò, rive bridsoukou, repete souvan, oswa li akonpaye ak feblès, konfizyon, pwoblèm vizyon, lafyèv, oswa vomisman, chèche swen medikal touswit.

💬 E ou menm, ki sa ki konn ede w lè tèt ou ap fè w mal?

08/27/2026

🥩🫀 BENEFIS MANJE FWA BÈF AK FWA KABRIT POU SANTE

Fwa bèf ak fwa kabrit se pami manje ki gen anpil eleman nitritif ki ka itil anpil pou kò a. Lè yo konsome avèk moderasyon, yo ka pote plizyè benefis pou sante. 👇

🩸 1️⃣ Li rich an fè
Fwa gen anpil fè, yon mineral ki enpòtan pou fabrike globil wouj nan san an. Li kapab ede moun ki gen mank fè, ki se youn nan kòz ki pi komen nan anemi.

⚡ 2️⃣ Li rich an vitamin B12
Vitamin B12 enpòtan pou sistèm nève a, pwodiksyon globil wouj, ak bon fonksyònman kò a.

💪 3️⃣ Li gen anpil pwoteyin
Pwoteyin ede kò a konstwi ak repare tisi yo, tankou misk yo.

👁️ 4️⃣ Li gen anpil vitamin A
Vitamin A enpòtan pou sante je, sistèm iminitè a ak sante po a.

🧠 5️⃣ Li gen lòt vitamin ak mineral enpòtan
Fwa genyen tou folat, zenk ak lòt eleman nitritif ki ede kò a fonksyone byen.

⚠️ ATANSYON: PA MANJE TWÒP FWA!

Menm si fwa bon pou sante, li gen yon gwo kantite vitamin A. Se poutèt sa, li pi bon pou manje l avèk moderasyon olye pou w manje l chak jou.

🤰 Fanm ansent yo dwe pran anpil prekosyon, paske twòp vitamin A kapab pa bon pou tibebe k ap devlope a.

🥗 Yon bon sante mande yon alimantasyon ki ekilibre! Pa depann sèlman sou yon sèl kalite manje. Eseye manje fwi, legim, pwoteyin ak lòt manje ki rich an eleman nitritif.

👉 Èske ou renmen manje fwa bèf oswa fwa kabrit? Ki fason ou pi renmen prepare l?