Knowledge 1st

"ඇල්ෆා මේල්" (Alpha Male) යනු ජනප්‍රිය සංස්කෘතියේ බහුලව භාවිතා වන වචනයක් වුවත්, එහි විද්‍යාත්මක පසුබිම බොහෝ දෙනා සිතනවාට වඩා සංකීර්ණයි.

1. මුල් ආරම්භය: සත්ව චර්යා විද්‍යාව (Ethology)

"ඇල්ෆා" (Alpha) යන පදය මුලින්ම පැමිණියේ සත්ව චර්යා විද්‍යාවෙන්. විශේෂයෙන්ම, වෘකයන්, චිම්පන්සීන් වැනි සමාජශීලී සත්ව කණ්ඩායම් අධ්‍යයනය කිරීමේදී, එම කණ්ඩායමේ ඉහළම ශ්‍රේණියේ (highest-ranking) සිටින පිරිමි සතා හැඳින්වීමට මෙම පදය භාවිතා කළා.

සත්ව ලෝකයේ තේරුම: මෙම "ඇල්ෆා" සතා සාමාන්‍යයෙන් ශාරීරිකව ශක්තිමත්ම, ආක්‍රමණශීලී සහ ආධිපත්‍යය දරන (dominant) සතා ලෙස සැලකුණා. මෙම තත්ත්වය නිසා ඔහුට ආහාර, හොඳම නවාතැන් සහ ලිංගික සහකාරියන් තෝරාගැනීමේදී ප්‍රමුඛතාවය ලැබුණා.

2. වැරදි වැටහීම සහ නිවැරදි කිරීම (වෘකයන්)

"ඇල්ෆා වෘකයා" (Alpha Wolf) සංකල්පය ඉතා ප්‍රසිද්ධ වුණත්, එම සංකල්පය මුලින්ම ඉදිරිපත් කළ විද්‍යාඥයා වන ඩේවිඩ් මෙක් (David Mech) පසුව ප්‍රකාශ කළේ එම නිරීක්ෂණය වැරදි බවයි.

නව සොයාගැනීම: ඔහු මුලින් අධ්‍යයනය කර තිබුණේ සත්වෝද්‍යානයක සිටි, එකිනෙකාට නෑකම් නැති වෘකයන්. නමුත් වනයේ (ස්වභාවික පරිසරයේ) වෘක රංචුවක් යනු, "ඇල්ෆා" යුවළ (ගැහැණු සහ පිරිමි) සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්ගෙන් සැදුම්ලත් පවුලක් බව ඔහු පෙන්වා දුන්නා.

එහි තේරුම: වනයේ "ඇල්ෆා" යනු සටන් කර දිනාගත් නායකයෙක් නොව, සරලවම එම රංචුවේ සිටින "දෙමව්පියන්" (breeding pair) ය. ඔවුන්ගේ ආධිපත්‍යය, දරුවන් විසින් දෙමව්පියන්ට දක්වන ස්වභාවික ගෞරවය වැනිය.

3. මිනිසුන්ට ආදේශ කිරීම (The Problem with Humans)

වැදගත්ම කරුණ මෙයයි: මනෝවිද්‍යාව (Psychology) හෝ සමාජ විද්‍යාව (Sociology) තුළ මිනිසුන්ව වර්ගීකරණය කිරීමට "ඇල්ෆා මේල්" යනු පිළිගත් විද්‍යාත්මක කාණ්ඩයක් (scientific category) නොවේ.

මෙයට හේතු කිහිපයක් තිබේ:

මිනිස් සමාජ ධුරාවලිය (social hierarchies) සත්ව ලෝකයට වඩා අතිශයින් සංකීර්ණයි. එය "ඇල්ෆා" (නායකයා) සහ "බීටා" (අනුගාමිකයා) ලෙස සරලව බෙදිය නොහැකියි.

මිනිසුන්ගේ සමාජ තත්ත්වය (status) තීරණය වන්නේ ශාරීරික ශක්තියෙන් හෝ ආක්‍රමණශීලී බවෙන් පමණක් නොවේ. බුද්ධිය, දක්ෂතාව, ධනය, හාස්‍යය, කාරුණික බව, සමාජ සම්බන්ධතා, අධ්‍යාපනය වැනි අසංඛ්‍යාත සාධක මත එය රඳා පවතී.

එකම පුද්ගලයා එක් සන්දර්භයකදී "නායකයෙකු" (උදා: තම සේවා ස්ථානයේ) විය හැකි අතර, වෙනත් සන්දර්භයකදී (උදා: ක්‍රීඩා කණ්ඩායමක) "අනුගාමිකයෙකු" විය හැකිය. මිනිස් තත්ත්වය ස්ථාවර නැත.

4. වර්තමාන භාවිතය: ව්‍යාජ-විද්‍යාව (Pseudoscience)
වර්තමානයේ "ඇල්ෆා මේල්" යන වචනය බොහෝ විට "මෑන්ස්ෆියර්" (manosphere) වැනි අන්තර්ජාල උප-සංස්කෘතීන් සහ ජනප්‍රිය මනෝවිද්‍යා (pop-psychology) පොත්පත්වල භාවිතා වේ. මෙහිදී එය, අධික ආත්ම විශ්වාසයක් ඇති, ආධිපත්‍යය දරන, කාන්තාවන් ආකර්ෂණය කරගන්නා පිරිමි ස්ටීරියෝටයිපයක් (stereotype) හැඳින්වීමට යොදාගනී.

මෙම භාවිතයට විද්‍යාත්මක පදනමක් නොමැති අතර, එය බොහෝ විට සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවන පිරිමි චර්යා රටාවන් (toxic masculinity) ප්‍රවර්ධනය කිරීමට යොදාගැනෙන බවට විවේචන පවතී.

යථාර්ථය නම්, මානව සමාජ ව්‍යුහයන් ඊට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ ය. වඩාත්ම ගෞරවනීය සහ ඵලදායී පිරිමි නායකයින් (අනිවාර්යයෙන්ම එම යෙදුම භාවිතා කරන්නේ නම්, සැබෑ "ඇල්ෆාවරුන්") බොහෝ විට තම තත්ත්වය ළඟා කර ගන්නේ තිරිසන් බලයෙන් නොව, සමාජ හිතකාමී හැසිරීම් හරහා ය: එනම්, සහයෝගීතාව, බුද්ධිය, ත්‍යාගශීලීභාවය සහ ශක්තිමත් සමාජ බැඳීම් ගොඩනැගීමට සහ පවත්වාගෙන යාමට ඇති හැකියාව තුළිනි.

⏰ ඊශ්‍රායලයේ වේලාව අද රෑ වෙනස් වෙනවා!

අද රාත්‍රියේ (සෙනසුරාදා, ඔක්තෝබර් 25 සිට ඉරිදා, ඔක්තෝබර් 26 දක්වා) ඊශ්‍රායලය "ශීත ඍතු වේලාවට" (Winter Time) මාරු වෙනවා.

සිදුවන්නේ කුමක්ද?
අද රාත්‍රී 02:00 ට (පාන්දර දෙකට) ඔරලෝසු ස්වයංක්‍රීයව පැයක් ආපස්සට ගොස් පැය 01:00 ලෙස සටහන් වේවි.

මෙයින් ඊශ්‍රායලයේ සිටින අයට අද රෑ අමතර පැයක නින්දක් ලැබේ! 😴

මෙය හඳුන්වන්නේ "Daylight Saving Time" (ගිම්හාන කාලය) අවසන් කිරීම ලෙසයි. ශීත ඍතුවේදී උදෑසන කාලය වඩාත් ආලෝකමත්ව තබා ගැනීමට (උදේට වැඩට සහ පාසල් යන අයට පහසු වීමට) සහ බලශක්තිය ඉතිරි කර ගැනීමට මෙම වේලා වෙනස සිදු කරනවා.

ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද?

ඔබගේ ජංගම දුරකථන සහ පරිගණක බොහෝ විට ස්වයංක්‍රීයව (automatically) වේලාව සකස් කර ගනීවි. නමුත්, ඔබගේ නිවසේ ඇති බිත්ති ඔරලෝසු සහ අනෙකුත් ඔරලෝසු (manual clocks) අතින් සකස් කිරීමට අමතක කරන්න එපා!

ඒක සිදුවන විදිහ, සරලව:

1. පෘථිවි ආනතිය (The Tilt): පෘථිවිය සූර්යයා වටා ගමන් කරන්නේ කෙලින් පිහිටලා නෙවෙයි. එය අංශක 23.5 ක් පමණ ඇලවෙලා (tilted) තමයි තියෙන්නේ.

2. ඍතු ඇතිවීම (The Seasons): ඔය ඇලවීම නිසා, අවුරුද්දේ එක කාලයකදී ඊශ්‍රායලය වැනි උතුරු අර්ධගෝලයේ (Northern Hemisphere) රටවල් සූර්යයා දෙසට "හැරිලා" (වැඩිපුර එළිය ලැබෙනවා) තියෙනවා. තවත් කාලයකදී සූර්යයාගෙන් "ඈත් වෙලා" (අඩු එළියක් ලැබෙනවා) තියෙනවා. මේක තමයි ගිම්හාන සහ ශීත ඍතු ඇතිවෙන්න හේතුව.

3. දවසේ දිග වෙනස් වීම (The Daylight Change):

ගිම්හානයේදී (Summer): අපි සූර්යයා දෙසට හැරිලා ඉන්න නිසා, දවස ගොඩක් දිගයි. ඒ කියන්නේ හවස් වරුව ගොඩක් වෙලා යනකල් එළිය තියෙනවා.

ශීත ඍතුවේදී (Winter): අපි සූර්යයාගෙන් ඈත් වෙලා ඉන්න නිසා, දවස ගොඩක් කෙටියි. ඒ කියන්නේ හවස හතර, පහ වෙද්දීම අඳුරු වැටෙනවා.
"Daylight Saving" කියන්නේ: ගිම්හානයේදී හවස් වරුවේ නිකරුනේ අපතේ යන ඒ අමතර හිරු එළියෙන් ප්‍රයෝජනයක් ගන්න, මිනිස්සු එකතු වෙලා ඔරලෝසුව පැයක් ඉස්සරහට ගත්තා. (ඒක තමයි මාර්තු මාසේ කරන්නේ)

දැන් ශීත ඍතුව එනකොට, උදේ පාන්දර ගොඩක් අඳුරුයි. ඒ නිසා, අර ඉස්සරහට ගත්ත පැය ආපහු "පස්සට" අරගෙන (ඒක තමයි අද රෑ කරන්නේ), උදෑසන කාලයට වැඩිපුර ආලෝකය ලබාගන්න උත්සාහ කරනවා.
ඉතින්, ඔව්! පෘථිවියේ ආනතිය නිසා ඍතු වෙනස් වෙනවා. ඍතු නිසා දවසේ එළිය තියෙන කාලය වෙනස් වෙනවා. ඒ වෙනසට හැඩගැහෙන්න තමයි අපි ඔරලෝසු වෙනස් කරන්නේ.

🇮🇱 ගැලීලි විල නිර්මාණය වුණේ කොහොමද?

ගැලීලි විල කියන්නේ ඉතාම සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක පිහිටීමක ප්‍රතිඵලයක්. ගැලීලි විල නිර්මාණය වීමට ප්‍රධානම හේතුව වන්නේ එය මළ මුහුදේ විපරිවර්තන භේදය (Dead Sea Transform Fault) ලෙස හඳුන්වන, භූ තල දෙකක් එකිනෙක ගැටෙන මායිමක පිහිටා තිබීමයි. මෙය ජෝර්දාන් ගැලුම් නිම්නයේ (Jordan Rift Valley) කොටසක්.

මහාද්වීපික තල චලනය (Tectonic Plate Movement)

​පෘථිවි කබොල සෑදී ඇත්තේ එකිනෙකට සාපේක්ෂව චලනය වන විශාල තල (Tectonic Plates) වලිනි. ගැලීලි විල පිහිටි ප්‍රදේශයේ, අරාබි තලය (Arabian Plate) උතුරු දෙසටත්, ඊට බටහිරින් ඇති අප්‍රිකානු තලය (African Plate) ඊට වඩා සෙමින් උතුරු දෙසටත් චලනය වේ. මේ තල දෙක එකිනෙක පහු කරගෙන ලිස්සා යන ආකාරයට (transform fault) මෙම චලනය සිදුවේ. අරාබි තලය වසරකට සෙන්ටිමීටරයක් පමණ වේගයෙන් අප්‍රිකානු තලයට සාපේක්ෂව උතුරට ගමන් කරයි.

ආතති ද්‍රෝණියක් හෙවත් "ග්‍රැබනයක්" නිර්මාණය වීම (Formation of a Pull-Apart Basin/Graben)

මෙම භේද රේඛාව (fault line) සරල රේඛාවක් නොවේ. එහි වංගු සහ ඇද වීම් පවතී. භේද රේඛාවේ ඇති වංගුවක් නිසා තල දෙක එකිනෙක පසු කර යද්දී, ඒ අතර ප්‍රදේශය ඇදීමට ලක් වී, පොළව කොටසක් පහළට ගිලා බසී.මෙලෙස පහළට ගිලා බැස සෑදෙන ද්‍රෝණියක් (basin) භූ විද්‍යාත්මකව "ග්‍රැබන්" (Graben) හෝ ආතති ද්‍රෝණියක් (Pull-apart basin) ලෙස හැඳින්වේ.ගැලීලි විල පිහිටා ඇත්තේ මෙලෙස පහළට ගිලා බැසීමෙන් නිර්මාණය වූ විශාල ද්‍රෝණියකය. එම නිසා එය මුහුදු මට්ටමටත් වඩා පහළින් (මීටර් 200ක් පමණ) පිහිටා ඇත.

​මෙලෙස නිර්මාණය වූ විශාල ද්‍රෝණියට ජලය එකතු වීමෙන් විල නිර්මාණය විය. උතුරේ හර්මොන් කන්ද (Mount Hermon) වැනි ප්‍රදේශවලින් ආරම්භ වී ගලා එන ජෝර්දාන් ගඟ (Jordan River) මෙම ද්‍රෝණියට ගලා එමත් භූගත උල්පත් සහ අවට කඳුකරයෙන් ගලා එන කුඩා දිය පහරවල් ද විලෙහි ජල පෝෂක ලෙස ක්‍රියා කරයි.

​විලට නැගෙනහිරින් ඇති ගෝලාන් කඳුකරය (Golan Heights) වැනි ප්‍රදේශ, අතීතයේ ගිණිකඳු ක්‍රියාකාරීත්වය නිසා ඇති වූ බේසෝල්ට් (Basalt) නම් පාෂාණයෙන් යුක්තය. මෙම භූ විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ, විල අවට භූ දර්ශනය සහ පස නිර්මාණය වීමට බලපා ඇත.

මෙම ක්‍රියාවලිය වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ සිදුවූවක් වන අතර, අදටත් මෙම ප්‍රදේශය භූ විද්‍යාත්මකව ඉතා ක්‍රියාකාරී කලාපයක් ලෙස සැලකේ.

(රූපයේ Nubian Plate ලෙස සටහන් වන්නේද අප්‍රිකානු තලයයි)

​

මැගලන් වළා

මැගලන් වළා යනු අපගේ ක්ෂීරපථ මන්දාකිනියට(අපගේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය අයත් වන මන්දාකිණිය) ආසන්නයේ ඇති වාමන චක්‍රාවාට දෙකකි. ඒවා දකුණු අර්ධගෝලයේ රාත්‍රී අහසේ පැහැදිලිව දැකගත හැකි අතර, පියවි ඇසට පෙනෙන්නේ ක්ෂීරපථයෙන් වෙන්වූ කුඩා වලාකුළු කැබලි ලෙසය.

​මෙම චක්‍රාවාට දෙක "මහා මැගලන් වළාව" (Large Magellanic Cloud - LMC) සහ "කුඩා මැගලන් වළාව" (Small Magellanic Cloud - SMC) ලෙස හැඳින්වේ. ඒවා සැබෑ වලාකුළු නොව, තාරකා, වායු සහ දූවිලි බිලියන ගණනකින් සමන්විත වූ සම්පූර්ණ චක්‍රාවාට වේ.

මැගලන් වළා වර්ග කර ඇත්තේ අවිධිමත් වාමන චක්‍රාවාට (irregular dwarf galaxies) ලෙසය. මෙයින් අදහස් වන්නේ ඒවාට අපේ ක්ෂීරපථය මෙන් නිශ්චිත සර්පිලාකාර හැඩයක් නොමැති බවයි.

මෙම චක්‍රාවාට දෙක අපගේ ක්ෂීරපථයේ චන්ද්‍රිකා චක්‍රාවාට ලෙස ක්‍රියාකරයි. එනම්, ඒවා ක්ෂීරපථයේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයට යටත්ව ඒ වටා කක්ෂගත වී ඇත. මෙම අන්තර්ක්‍රියා හේතුවෙන් ඒවායේ හැඩය විකෘති වී ඇති බවට සාක්ෂි ඇත.

මහා මැගලන් වළාව පෘථිවියේ සිට ආලෝක වර්ෂ 163,000 ක් හා කුඩා මැගලන් වළාව ආලෝක වර්ෂ 200,000 ක් පමණ දුරකින් පිහිටයි.

16 වන සියවසේදී ලොව වටා මුහුදු ගමනක යෙදුණු පෘතුගීසි ගවේෂකයෙකු වූ ෆර්ඩිනන්ඩ් මැගලන් (Ferdinand Magellan) සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම විසින් මෙම වළා නිරීක්ෂණය කර වාර්තා කිරීමෙන් පසුව, ඔහුට ගෞරවයක් ලෙස මෙම නම තබා ඇත. කෙසේ වෙතත්, දකුණු අර්ධගෝලයේ ආදිවාසී ජනයා විසින් මැගලන්ට බොහෝ කලකට පෙර සිටම මේවා නිරීක්ෂණය කර තිබුණි.

මැගලන් වළා යනු අපගේ මන්දාකිණි අසල්වැසියන් වන අතර, තාරකා විද්‍යාඥයින්ට මන්දාකිණිවල පරිණාමය සහ අන්තර්ක්‍රියා පිළිබඳව අධ්‍යයනය කිරීමට ඉතා වැදගත් අභ්‍යවකාශ වස්තූන් දෙකකි.

💫☄️🌌🌫️

පොළවට නිකම්ම පස් වෙන්න අරිනවට වඩා මේ අදහස වටිනවා නේද? 👌😇❤️
කියවලාම බලන්නකෝ.👇👇

Capsula Mundi යනු මිනිස් භූමිදානය සඳහා පාරිසරික සහ තිරසාර විකල්පයක් යෝජනා කරන නව්‍ය ව්‍යාපෘතියකි. එහි සංකල්පය ශරීරය ස්වභාවධර්මය සඳහා පෝෂණ සම්පතක් බවට පරිවර්තනය කිරීමට උත්සාහ කිරීමයි.

දිරාපත් විය හැකි ද්‍රව්‍ය වලින් සාදන ලද මෙම කැප්සියුලය සිරස් අතට සිරුර ඇතුළත තැන්පත් කර, පසෙන් ආවරණය කර, ගසක් සිටුවනු ලැබේ. ශරීරය දිරාපත් වන විට, එය ගසේ වර්ධනයට උපකාර වන පෝෂ්‍ය පදාර්ථ නිකුත් කරයි.

ව්‍යාපෘතියේ පරමාර්ථය වන්නේ, සුසාන භූමි වනාන්තර බවට පරිවර්තනය කිරීමයි. එහිදී සෑම ගසක්ම මියගිය ආදරණීයයෙකුට උපහාරයක්ද වේ.

©

සතුන් කෙරෙහි සංවේදි සිතක් ඇති ඔබට මෙම පොටෝව දකින විට සංවේදී සිතක් පහල උවත්
ඇත්තෙන්ම මේ Holly Berries නම් පලතුරක් කා මත් වී සිහිසුන්ව බිම ඇද වැටීමට ඇබ්බැහි වී ඇති Waxwing නම් කුරුල්ලන් විශේෂයක් වේ.
මෙම පදික වේදිකාවල හා මෙම ගස් යටින් ගමන් ගන්නා පදිකයින්ට නම් මෙය ඉතා සුලබ දසුනක් හෙයින් ඔවුන් මෙම කුරුල්ලන්ගේ මත් ගතිය පහව යනතුරු මාර්ගය පසෙකින් තබා මාර්ගය භාවිතා කරයි
😂🐦‍⬛🫐

උ.ගැ.

𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞𝐥𝐥𝐚𝐫 වෙනුවෙන්ම ඉරිඟු අක්කර 500ක් වගා කෙරූ නෝලන් ගොයියා

ක්‍රිස්ටෝපර් නෝලන් කියන්නෙ ඔහුගේ චිත්‍රපටවලට CGI භාවිතය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සම්බන්ධයෙන් සුප්‍රකට අධ්‍යක්ෂවරයෙක්. ඒ නිසයි ඔහු 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞𝐥𝐥𝐚𝐫 වෙනුවෙන්ම බඩ ඉරිඟු අක්කර 500ක් වගා කරන්නට තීරණය කළේ. නෝලන්ට ඕන වුණේ නෑ කූපර්ගේ ගොවිපල CGI තාක්ෂණයෙන් නිර්මාණය කරන්න.

තිර පිටපතේ තිබුණ විදිහට ගොවිපල තියෙන්න තිබුණේ බඩ ඉරිඟු යායකින් සහ කඳු වලින් වටවුණු තැනක. නමුත් රූගතකිරීම්වලට තෝරගත්ත කැනඩාවේ ඇල්බර්ටා ප්‍රදේශයේ එහෙම තැනක් නෝලන්ට හමුවුණේ නෑ. ඒ නිසා නෝලන් තීරණය කරනවා 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞𝐥𝐥𝐚𝐫 වෙනුවෙන්ම යෝධ ඉරිඟු වගාවක් කරන්න. ඒ විදිහට ඩොලර් 100,000ක බඩඉරිඟු පැල නෝලන් රූගතකිරීම් ප්‍රදේශයේ රෝපණය ආරම්භ කරනවා.

සැබෑම ගොවිපලක් නිර්මාණය කරන්නට යන වියදම චිත්‍රපටය හදන්න ගිය ඩොලර් මිලියන 165 ක මුදලත් එක්ක මහා ලොකු මුදලක් නොවූවත් චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් අවසන් වනතුරු ගොවි බිම නිසි ලෙස පවත්වා ගැනීමට අසමත් වේදෝයි විශාල අවදානමකට නෝලන් මුහුණ දුන්නා. නමුත් අවසානයේ කිසිඳු බාධාවකින් තොරව ඔහු චිත්‍රපටියේ වැඩකටයුතු සාර්ථකව නිම කෙරුවා. මේ සියලුම කැපකිරීම් තුළිනුයි ඇ.⁣ඩො.මි. 700කට අධික ආදායමක් ලබාගත්, ඇකඩමි සම්මාන ඇතුළු සම්මාන 23ක් දිනූ සහ සම්මාන අසූවකට අධික සංඛ්‍යාවකට නිර්දේශ වුණු සිනමා ඉතිහාසයේ බිහිවුණ සුපිරිම සයි ෆයි චිත්‍රපටියක් ⁣වෙන 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞𝐥𝐥𝐚𝐫 හැදෙන්නෙ. ඒ විතරක් නෙවේ රූගතකිරීමෙන් පසුව චිත්‍රපටිය වෙනුවෙන් වගා කළ ඉරිඟු වගාවේ අස්වැන්නෙන් පවා ඩොලර් 162,000ක විශාල ලාභයකුත් ක්‍රිස්ටෝපර් නෝලන් උපයාගත්තා. ❤

සටහන - එරංදි කෞශල්‍යා