08/05/2026
❗WYLĘGARNIA UBECJI. Historia miejsca, które przez dziesięciolecia pozostawało za wysokim murem.
Na zdjęciu widzicie grupę studentów Akademii Służby Bezpieczeństwa im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie. Dla wielu to tylko archiwalna fotografia. Dla mnie ma ona również wymiar osobisty.
Wychowałem się w Legionowie. Znałem dzielnicę miasta odgrodzoną wysokim murem. Każdy wiedział, że „za murem” znajduje się tajemniczy ośrodek, ale niewielu zdawało sobie sprawę, jak ważną rolę odegrał on w historii komunistycznego aparatu represji w Polsce.
To właśnie tutaj od 1947 roku działało Centrum Wyszkolenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego – miejsce, w którym szkolono przyszłych funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Z czasem powstała Wyższa Szkoła Oficerska MSW im. Feliksa Dzierżyńskiego, nosząca imię twórcy sowieckiej Czeka – jednej z najbardziej brutalnych policji politycznych XX wieku.
Po wojnie komunistyczny aparat bezpieczeństwa cierpiał na ogromny brak wykwalifikowanych kadr. W 1945 roku aż 78,3% funkcjonariuszy posiadało jedynie wykształcenie podstawowe lub niepełne podstawowe, a osoby z wykształceniem wyższym stanowiły zaledwie 2,2%. Dlatego Legionowo stało się prawdziwą kuźnią nowych kadr systemu represji.
Nie uczono tam wyłącznie technik operacyjnych, pracy śledczej czy kryminalistyki. Ogromną część programu stanowiła indoktrynacja ideologiczna. Celem było wychowanie funkcjonariuszy bezwzględnie wiernych partii komunistycznej – ludzi przekonanych, że walczą o “socjalizm”, nawet jeśli oznaczało to prześladowanie własnych rodaków. W programach nauczania znajdowały się przedmioty polityczne, historia przedstawiana zgodnie z linią partii, marksizm-leninizm, a cytaty ze Stalina traktowano jako ostateczny argument w dyskusjach.
To właśnie absolwenci tej szkoły trafiali później do struktur UB i SB. Prowadzili inwigilację społeczeństwa, rozpracowywali opozycję, Kościół, środowiska niepodległościowe i uczestniczyli w utrzymywaniu komunistycznego systemu przez kolejne dekady.
Po 1989 roku miejsce to przeszło ogromną przemianę. Dawna kuźnia kadr aparatu bezpieczeństwa została przekształcona w Centrum Szkolenia Policji, które kształci funkcjonariuszy służących demokratycznemu państwu prawa. Ta zmiana dobrze pokazuje, jak bardzo może zmienić się znaczenie jednego miejsca wraz ze zmianą ustroju.
Zdjęcie: grupa studentów Akademii Służby Bezpieczeństwa im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie.
