07/09/2025
कति जना मरेपछि मात्रै सुधार हुन्छ?
नेपालको मौसम प्रणालीले जनतालाई धोका दिँदै आएको छ। हरेक वर्ष मनसुन आउँदा नेपाल फेरि त्यही डरावना चक्रमा फस्छ — बाढी, पहिरो, घरबार विहीनता, मृत्युदर। र हरेक वर्ष उस्तै प्रश्नहरू उठ्छन्:
के यो रोक्न सकिन्थ्यो? के मानिसहरूलाई समयमै खबर दिइएको थियो?
मौसमको भविष्यवाणी गर्ने प्रणाली — जसले नागरिकको जीवन सुरक्षित राख्नुपर्ने थियो — पटक–पटक असफल भएको छ। कतै खबर नै पुग्दैन, कतै खबर आउँछ, तर ढिलो भइसक्छ। प्रश्न उठ्छ:
के जिम्मेवार निकायहरू साँच्चिकै काम गरिरहेका छन्? कि तलबमात्र खाइरहेका छन्?
के हामीले अब यो चक्रलाई नै “सामान्य” ठानेका हौं?
केही कठोर तर जरुरी प्रश्नहरू:
- भविष्यवाणी गर्ने निकायहरूले काम गरिरहेका छन् कि तलबमात्र खाइरहेका छन्?
- किन ग्रामीण ठाउँहरू अझै पनि समयमै सूचना नपाउने अवस्थामा छन्?
- किन हाम्रो प्रणालीले यस्तो व्यवहार गर्छ कि मौसम सीमाना पार गर्दैन?
- किन नागरिकहरूले आफ्नो मोबाइल, रेडियो वा गाउँको सूचना प्रणालीमार्फत चेतावनी पाउँदैनन्?
- किन समुदायहरूलाई बाढी आउनु अघि तयारी गर्न सहयोग गरिएको हुँदैन?
नेपालसँग प्राविधिक सीप छैन भन्न मिल्दैन। समस्या चाहिँ नेतृत्व, जिम्मेवारी, र तत्परताको अभाव हो। सबै प्रकोपहरू रोक्न सकिंदैन, तर धेरै कष्ट र मृत्यु टार्न सकिन्छ — यदि प्रणाली चलायमान र भरपर्दो हो भने।
अरू देशहरूबाट के सिक्न सकिन्छ?
अन्य देशहरू पनि प्राकृतिक प्रकोप भोग्छन्। तर तिनीहरूले त्यसको सामना दृढता र तयारीका साथ गर्छन्। यहाँ विकसित राष्ट्रहरूको पाँच सरल अभ्यासहरू छन्, जसले नेपालले सजिलै सिक्न सक्छ:
1. चेतावनी सबै जनतासम्म पुग्छ
जर्मनी र जापान जस्ता देशहरूमा मोबाइल, साइरन, सार्वजनिक एप्स, र घरघरमै सूचना पुग्छ।नेपालका प्रत्येक नागरिकले समयमै चेतावनी किन पाउन सक्दैनन्?
2. तयार समुदायहरूले जीवन बचाउँछन्
अमेरिकामा स्कुलदेखि गाउँसम्म पूर्वाभ्यास गरिन्छ। बच्चाहरूलाई थाहा हुन्छ संकटमा के गर्ने। नेपालका गाउँहरूमा किन पूर्वतयारी अभ्यास हुँदैनन्?
3. सीमापार सहयोग अनिवार्य हुन्छ
नदी र मौसम सीमामा अडिँदैनन्। युरोपमा देशहरू खुलेर डाटा साटासाट गर्छन्।
नेपाल किन छिमेकीहरूसँग मिलेर पूर्वसूचना प्रणाली बनाउँदैन?
4. स्थानीय सरकारहरू निर्णय लिन्छन्
धेरै देशमा स्थानीय तह सशक्त छन् — तुरुन्त निर्णय गर्न सक्ने।
के हाम्रो स्थानीय सरकार तयारी अवस्थामा छ? कि अझै काठमाडौँको आदेश कुर्दैछ?
5. प्रकोपपछि सुधार हुन्छ, खाली समाचार होइन
विकशित देशमा प्रकोपपछि समीक्षा र सुधार हुन्छ। कसैलाई जिम्मेवार ठहर गरिन्छ। नेपालमा प्रत्येक वर्ष बाढीपछि के परिवर्तन भएको छ? को जिम्मेवार ठहरिएको छ?
प्रविधिको होइन, चेतनाको सवाल
जीवन जोगाउन उच्च प्रविधि चाहिँदैन — सक्रिय व्यवस्था र इच्छाशक्ति चाहिन्छ। मौसम भविष्यवाणी भन्नु केवल पानी कति पर्छ भन्नु होइन — यो जीवन जोगाउने विषय हो।यो हो — आमाबाबुले बालबालिकालाई समयमै सुरक्षित स्थान लैजान पाउनु, छिमेकीलाई खबर गर्न पाउनु, र हरेक व्यक्तिले कम्तीमा तयारी गर्ने समय पाउनु।
साभार: Khum Raj Pun को फेसबुक वालबाट।
