01/28/2026
Hualngoram Education
Hualngoram Zirna
01/28/2026
09/26/2025
Thu ziak intihsiaknaa pathumna lawmman dawngtu thu ziak kan rawn chhawp chhuak e.
THIANGHLIMNA
Mi tinte hian hriselna leh nun hlimna kan mamawh ṭheuh a. Chu nun hlimna leh hriselna chu thianghlimnaah a innghat a ni. Chu thianghlimna chu mi tinte tih theih leh mawhphurhna a ni bawk a ni. Thianghlimna hi chi tamtak a awm a, sawisen pawh a ni lo. Bible-ah ngei pawh in thianghlim tur a ni, kei ka thianghlim si a tih kan hmu thei a ni.
Thianghlimna hi chi tam tak a awm a, taksa thianghlimna in ṭan hmasa ila. He taksa thianghlimna hi a pawimawh hle. Kan taksa a thianghlim chuan kan rilru lam pawh a hrisel in kan taksa ngei pawh a hrisel dawn a ni. Kan taksa leh rilru a hrisel chuan kan hnate pawh ṭha takin kan thawk thei dawn a ni.Tichuan, kan pumpuia lut ṭhin kan ei leh in the pawh hi a thianghlim ngei tur a ni. A chhan chu kan hmu loh hian bacteria tamtak kan pumpuia a lo lut ṭhin a ni. Kan eiin tur fai taka sil ṭhin tur a ni.
Kan taksa chiah hi thianghlim a tawk lo va kan in leh a chheh vek a thianghlim ve ngei ngei tur a ni. Kan in chu a ṭha emaw ṭha lo emaw a thianghlim tur a ni. In ṭha chauh hi thiang-hlim tur a ni tur kher lo. A bikin kan ekin chu faitak leh thianghlim taka vawn ṭhin tur a ni aṭ, tho lut leh chhuak a awm tur a ni lo. Fai taka sil ṭhin tur a ni. Kan in leh a chheh vel chu kan ti fai reng tur a ni a, a en hreawm tur a ni lo. Kan in leh a chheh vek a thianghlim chuan a chhunga chengte pawh kan rilru lam leh taksa a hrisel dawn a ni.
Kan khawtlang pawh a thianghlim ngei ngei tur a ni. A biktakin bawlhhlawh (plastic) ang chi phei hi chu hmuh tur awm lo hram se. A paihna tur hmun dik takah paih ṭhin tur. Hetiang kawngah hian Japan ho an en tawn tlak hle a ni. An ni chuan an thil eina kawr vel chu bawlh hlawh bawmah an peih chat ṭhin. A paihna tur a awm mai loh chuan an ak a, a paihna tur an hmuh ve leh an paih mai ṭhin a ni. Bakah an ni chuan an tui kawngte fai takin an dah ṭhin bawk. Chuan, a tawih thei leh thei loh thliar hranga paih ṭhin bawk tur. Kan bawlhhlawh (plastic)ang chi hi a tawih mai mai thei loh avangin kan paihna kan uluk a ngai leh zual a ni. Kan khawtlang a thianghlim chuan a chhunga cheng leh kan taksa lamah pawh kan hrisel dawn a ni. Chu thianghlimna chu mitin te mawhphurhna a ni.
Kan chheh velte pawh hi a thianghlim a tul hle a ni. Chu thianghlimna chu keini mihring te k*t ah a in nghat ti ila kan sawi sual awm lo ve. Kan bawlhhlawh paih kawng ah te kan fimkhurh loh avangin kan chheh vela cheng rannung tamtakin an tawrh phah a ni. Tamtak an thih phah bawk a, tamtakin harsatna an tawh phah a ni. Entir nan, lui leh kawr velah bawlh hlawh kan paih avangin sangha tamtak an thih phah a, chu tui ngei pawh a thiang hlim loh phah a, hman ngam pawh a ni lo. Chuvangin kan chhehvel hi fai tak maia kan dah a ngai a ni. Kan chheh vel a a a thianghlim loh avangin natna hri tamtak a leng phah a, mi tamtak in an dan lo a, sum tam tak an seng phah a ni.
Ram changkang leh mifing apiangin he thianghlimna hi an ngai pawimawh hle a ni. Chuvangin thianghlimna hi changkan na leh miffing nih na ti ila a sual awm lo ve. Keini hnam naupang leh hmasawnna nei tlem chuan kan la ngaipawimawh tawh lo hle niin a lang. Ram changkang leh ram nuam apiang a thianghlima, a mihring ngeite pawh an thianghlim a ni. Kan ram hmun hrang hrangah kal ta ila bawlhhlawh leh kuhva tui chhak senna hmuh tur a tam hle. Mi ṭhen khat loh kawr thianghlim tak te inbelin mahni khawtlang leh in vel thianghlim mang silo vin ramchang kang inchheina en tawnin khawlai ah kan vak ṭhin. Kan thil neih kan in, kan thawm hnaw leh kan khawtlang pui viau lo mahse kan ti thianghlim ṭhin tur a ni. Tun a kan khawtlang, in leh a chheh vel leh kan awmdan en hi chuan hmasawn lo kan nih zia a lang chiang hle a ni. Hnam changkang leh ram changkang ho tih dan kan lak hian heng an thianghlimna ang chi pawh hi la telve i la a ṭha hle a ni. He thianghlimna hi a pawimawh em avang leh ram changkang zawk ten an ngaihhlut em a vangin “World clean up Day” tih hialin khawvel pum huap ah kan lo hman phah a ni. Kan pathian ngei pawhin thianghlim turin mi duh a min ko bawk nghe nghe a ni. Thianghlimna hi kan ngaipawimawh hle tur a ni.
A chunga kan ziah chhuah te bakah thil tam tak a awm ngei ang, a pawimawh ber erawh chu he thianghlimna hi kan hriat chiana kan ngaih pawimawh a tul ani. Chu thianghlimna chu ngaihtuah ringawt tur a ni lo va, thawh chhuah pui tur a ni. Hei hi tute k*t ah mah in hngat lovin kei mahni mimal tinle k*tah a in nghat tih kan hriat a pawimawh. Kan thianghlim leh thianghlim loh hian kan mizia leh kan hmasawn leh sawn loh a tar lang bawk ani. Kan taksa ,kan in, kan khawtlang a thianghlim chuan tudang mah niloin a chhunga cheng ta bawkin zar kan zo in kan help dawn a ni. Chuvangin he thianghlimna hi abikin ṭha laite leh naupangten a pawimawh zia hriain kan thianghlim a ngai a ni.
Zarzomawia
Grade 12
Rihkhawdar
09/26/2025
Thu ziak intihsiaknaa pahnihna lawmman dawngtu thu ziak kan rawn chhawp chhuak e.
THIANGHLIMNA
Mihringte chetziaah leh nunah min khalh kaltu ber leh pawimawh ber chu thianghlimna a ni. Thianghlimna hian rilru ṭha leh rilru chhia a ṭhen theih avangin a pawimawh em em a ni.
Thianghlimna hi mithiamte chuan chi thum in an ṭhen a, rilru thianghlimna, taksa thianghlimna leh pawn lam thianghlimna te an ni. Rilru thianghlimna hi chi tam takin a sawi theih a, rilru thianghlim nih chu kan duh vek a ni. Jonh- Prevast- a chuan rulru thianghlim te chuan ruai ropui an ṭheh reng a ti a. An rilru puthmang a thianghlimin Pathian duh zawng te lam chu an beng chuan a thle a, Kalsualna lam hawi thil a ti. Millian Harcules-a pawhin mi rilru thianghlim te chu an hma a engin an kawng a tluang a, a tawpa hlawhtlinna changtute an ni fo ṭhin ani. “Eng tin nge ka rilru a thianghlim ang’ tiin vawi tam tak inngaihtuah fo hi sim tur. Ngaihtuah chhuah theih a ni li va, thik ṭha lo lam tel lo felfai thlap-a rilru put e hi rilru thianghlim entawn tlak an ni. Milar entawn tlak Jony Halls-a pawh hi a tleirawl tirh aṭang mipat- hmeichhiatna lam reng reng in a rilru a la thei lo va, a puitlin thlenga rilru thianghlim tak puin tunah chuan kan hriat lar ȇm ȇm Rynodro ropui tak a lo ni ta a ni. Chuvangin rilru thunun thiamin thil sual laka min hruai pȇng lo tûr leh fel taka kan awm theih nan, kan rilru a thianghlim theih nan kan rilru thunun ang u.
A pahnihaah chuan taksa thianghlimna hi a ni. Elvasdeco Aaron-a chuan (1902 Elis Conf) ah chuan “kan taksa a thianghlim theih nan ṭan I la ang û, a ti a, ṭhutpui tam tak te chuan an nuih san mai mai a, nimahsela, an ngaihtuah chian leh tȃkah chuan a lo pawimawh hle in an hria a, (WHO- World Health Organization) din chhuak tûrin hma lȃk a tum ṭan phah a ni. Taksa thianghlim hi eng tia lo chhuak nge tih chuan latin ṭawnga “ Santus Cla” an tih keini Mizo ṭawnga kan neih ve loh a ṭang hian hriat thiam a aw) a, Taksa chu Claudis niin Thuanghlim chu Santa a ni. Mahse, Taksa thianghlim tih leh Santus Cla chu a inang leh si lo a ni. “Taksa bawlhhlawm, fai hlei thei lo te hi a fai ta” tih nen a inang deuh a. Taksa tleuhna tih ang deuh a ni. Taksa bal, failo te chu an awm a nuam lo angin an bawrhsawm hma a, an tar hma a, the an nei tlem hma bik ṭhin niin Doctor Henz Author chuan a sawi. Kan taksa a faia, kan thianghlim chuan Pathian kan ang a ni tiin Louis droven-a pawhin a lo sawi ve tawh bawk. Kan inbual kan thatchiat viau te, tih tur dang awm si lo va, intihfai kan peih loh viau te hian taksa ah effect tam tak a nei theih ang bawkin hlim lohna hial te, min la thlen thei a, mi tam tak awm khawmna hmuna tel tir chak lova min siamtu lian ber a nib awk a ni. Tunlai khawvel a changkȃng tawh ang hian ram tam takah chuan taksa thianghlimna an kalpui mȇk a, thianghlim taka awm tur a ni ti tein an in zirtir tawh hial a ni. Mi pakhat hian kan ram (Myanmar) ah chuan ni khat vawikhat hisap tal chu inbual tur a ni. Chu chu kan s*k leh sa leh khawhun tehna aṭanga mithiamte chhut dan a ni. Oman ram chu a lum em avanngin mi pakhat hian ni khatah vawi hnih tal inbual tur a nit hung. In tihfai kan thatchiat te, kan peih loh viau te ai nih chuan Pathian kan an loh bakah kan nguaiin kan hlim lo dawn a ni.
Thianghlimna pathumna chu pawn lam thianghlimna a ni. Pawn lam thianghlimna awmzia chu bawlhhlawh a bawma thlak te, thil tinawk leh thil fel lo fel fai taka rem ṭhat leh sawn ṭhat a-ṭang te hian a lo in-ṭan a ni. India ram hi a pui e mem a, khawvela mihring tamna ber ram pawh a ni, Mahse thianghlimna an tlachham hle. An ram azira en chuan an changkang lo a ni, a chhan chuan he kan sawi thianghlimna hi a chhawn nun loh vang a ni. An dai velah ` te chuan thil ball eh ṭawp tak tak, ṭawih thei leh ṭawih thei lo awn ze nei loin an paih duh dah nasa em em a , hei vȃng hian hriselna a ti hniamin dam lo tam tak a siam a, (tourist) khual zin tam tak a hnawt kian phah a, sum a tlak hniam phah bawk a ni, Kan chhehvel a thianghlim chuan hawi thawven te a nuam a, lung a tileng rȃt mai a ni. Mi ropui tak Alvast Priest-a chuan kan chheh-vel a thianghlim hian mihring awm a tinuamin Ramsa leh sava mawi tak takt e kan lo hmuh phah ṭhin a ni a ti. Kan khua, kan veng velah pawh han chik ila, compound thianghlim leh fel fai te chu mipui zah kai, entawn tlak, mipui en san chinte an lo ni leh fo ṭhin a ni. K*m tam tak liam ta aṭang tawh khan he thianghlimna hi an lo uar nasa tawh hle mai a, a lo ngai pawimawh hmasa tut e chu Gentet pawl ho kha an ni. Pu Gentet-a chuan bawlhhlawh leh thil fai lo lampang hrim hrim hi a ngaina a, an ṭhen awm ten an compound an tih fai ṭhat loh avȃngin A fapa chu rulin a chuk hlum sak a, chumi a chin ah phei chuan thianghlimna a ngai pawimawh e mem a, sweet eina kawr ringawt pawh hi ram hnuaiah pawh a paih duh lo a ni. An pawl thuvawn chu swiss ṭawngin “Descilocieysy demanesti” a ni a, chu chu Mizo ṭawnga leh chuan “ Thianghlim taka awmte leh Chengte hi lal hausa ber ai te pawn an zahawm zawk” tih a ni. He pawl ropui tak hi 1624 swizerland a khaw pakhat Reminton an tih aṭangin a lo in ṭan a, an hmalakna chu lo darhzau Zelin Europe ram pumpui chu thianghlimna ngai pawimawh rama an siam mai bakah an ram Switzerland ngat phei chu khawvela ram thianghlim ber nia ngaih theih khawpin an siam danglam a ni. Keini pawhin tih theih tam tak kan nei vea, he pawl ang chiah hian mi tam tak fel fai taka an khawsak theih nana ṭanpui leh tih sak hi kan tih tûr a ni. Chuvangin , kan compound leh kan chhehvel , kan inchhung kan tih fai hian thu tam tak a hril tih hriain he thil thianghlimna hi i aur sauh sauh ang u.
Thianghlimna hi faina kan tih nen hian a inthuhmun leh deuh a, roreltu tam tak, thusawitu tam tak te hian thianghlimna hi an sawi deuh fo va, mahse eng nge a awnzia tunge hrilhfiah ang? Thianghlim dan chu tam hle mah se pa li nga vel kan sawi lang dawn a ni. Thianghlim chu a sawifiah dan hmasa berah chuam bal lo, bawlhhlawh kai lo a tih theih a, Mator kan sil fai a nih chuan a fai tawh a vangin a bal tawh lova, a thianghlim tawh a ni. bal a tleuh fai chiah khan a thianhlim ta a ni. Bal kai erawh chu a thianghlim lo a ni. Keini pawh kan rilru a thil thianghlim lo chi hrang hrang, ngaituahna ṭha leh fel thil mak sak tak tak te kan silfai a, kan nawh reh chiah khan kan rilru a lo thianghlimin a lo var ta hau mai niin kan hria a, kan ring bawk a ni. Chu tianga kan rilrua bal leh bawlh-hlawh te kan nawh reh a, a fai chuan rilru thianghlim kan nihna tilang turin kan taksa tih thianghlim te, kan chhehvel tih thianghlim te chu kan mawhphurhna lian tak a ni.
Kristian te chuan thianghlimna chungchang hi an in zirtir nasa em em a, an lehkhabu thianghlim ah pawh he ti hian a in ziak a ni. “In thianghlim tur a ni, kei ka thianghlim si a” tiin chu tiang bawkin sakhaw dangte pawhin an inzirtir nasa a ni. Islam sakhua chuan thianghlim te chauh chu van an chang ang tiin an inzirtir a. Chu tiang bawkin sakhaw dang dang te’n an ngai pawimawhin an ngai pawimawhin an ngai urhsun a, Japan ho ngat phei chuan an pathian an biak dawnin an insil hmasa phawt ṭhin a ni. Thianghlimna hian hmun a chan san angin hmun kan kian tlem a, keini Kristian tȇn kan biak meuh pawh hi Pathian Thianglim tih a ni a, chu vangin thinghlimna hi kan rilru luah tirin kan thinlungah cham tir turin kan bei tur a ni.Tunlai hmun hrang hranga sign-board lo in tar kan chhiar te chu a tlang puiin thianghlimna lam hawi hi a ni deuh ṭhin a ni.
Hmun tin leh thlang tina kan in zirtir chu fai taka nun hi a ni a, kan fain a na na na chuan kan rilru a hrisel a ni,hnam chang kang te rual awh ai mah in thianghlimna hi awt ila, hnam changkang te’n min awt let thei dawn a ni. In zirtirna mak tak tak “ balh” hi felna a ni. Bawlhhlawh hi kan ṭhian a ni tih leh a dang dang te chu eng atan mah ngai lova, felfai taka kan nun mai hi a tawk a ni. Ropuina pawh hi a lo chhuah ṭanna chu thianghlimna aang a ni. Chuvangin Ropui leh mi zah kai nih kan duh chuan thianghlimna hi kan nunpui ngei tur a ni.
Reuben Rootword, Grand Popetyr-a chuan a thianghlim apiang te hi hmuh kan nuam in kan ennawm a ni tiin The light of the Beauty tih lehkhabu ah a lo sawi tawh a ni. Kan thluakin a man phak dan a zira kan in sawi rem ve zel angaih ang hian kan nunah thianghlimna hi kan lan chhuah tir tur a ni.
Kan mizia leh chet dan ah te hian thianghlimna kan pai leh pai loh a lang nasa e mem a, Mi awm maim ai lai hmusit thut ve ringawt te hi a rilru thianghlim loh thlak a ni. En dan leh thlir dan tam tak karah he thil thianghlimna hi chu hmaih rual a ni lova, a lang sar in, mi tam tak duh leh ngai nat a ni a, rorel tut e ti zahawm tu leh Hruaitu te ti zah kai ber chu he thianghlimna hi ani.
Nitin kan nun khawsakna ah thianghlim tak leh fel fai taka hma lam panin heng rilru thianghlimna, taksa thianghlimna leh pawn lam thianghlimna te hi vawng nungin kan ram hmasawna kawng i hawn sak ang u.
Lalpianmawia
Grade 10
Rihkhawdar
09/26/2025
Thu ziak intihsiaknaa pakhatna lawmman dawngtu thu ziak kan rawn chhawp chhuak e.
ONE PLANET, ONE GOAL
There are over 8 billion people living and thriving on this earth, just like you and me. Making mistakes, memories and struggling to live in this harsh world, just like you and me. Nobody can’t live the same exact live or experience the same precspective as others person, we might not share the same opinions as others. But there are also many things we have in common, both good and bad. On the good side, human have develop many advance technology over the years for a much more comfortable living. We also develop many more things in other aspect, such as in art and many other more. How ever there is one bad thing that all living human share in command, That is making messes and producing waste that will slowly kill our beautiful Earth the we claim to love so much.
Every minutes, a track worth of plastic and waste are being poured into the ocean as we speak. Killing many sea creature and destroying the beautiful nature that God had blessed us with. On 2023, MSW reported that over 2 billion waste have produce world wide and left mismanage. If this habit continue, if is said to reach 3.4 billion by the year we reach 2050.
When I mentioned waste, I don’t mean just any type of waste. This is the solid garbage alone that we’re speaking. And this solid garbage alone has already reach an alarming point in the recent year.
In many poor countries, even such as our own country that we’re very proud of, Myanmar, 98% of wastes are mismanaged and left in the water ways or are brunt to dust, producing many poisonous gas such as CFC, sulphuric acid, carbon dioxide and many more. These gases have been a causing problem for a very long time as they are the main reason behind “The Global Warming”.
When burning waste products especially plastics, they release many poisonous gases which will inevitiably become a threat for the ozone layer, one way or another. The small amount of these gases manage to cause problem. It may not seemed as a threat at first but when it is constantly being done, it will lead to a big problem for humanity sooner or later.
So, a small amount could do this, imagine thounds of factories burning fossil fuel at once. But not just for one day, they make it in business, profiting money off it. One thing about human is that, once money is involved, we are often blinded by money, power and fame that we turned a blind eye to the real issues. And the wealthy people keep getting more wealthy while the poor people keep dying and living in this miserable life.
The industries and the industrial system have been threatening the ozone layer that protect this world from the sun UVS ray. These industries produce heavy amount of taxic gases on a daily basis, creating more ozone holes or making the already existing ones larges.
These industries also involve in the water pollution as they produces more waste to the water line more than any households sewages, plastic wastes, minging, oil spilling, etc are all involved by the industries.
Not only they produce wastes, let’s talk about the amount of tress they had cut. Over the years. The only natural source that could protect our world from global warming, trees are by the same people who claim to love this world that we live in.
If we really want to import the world’s health, I think the main key is in clean water. In my opinion, water pollution is a really big issue. I’m not implying that soil and gas pollution is not important, but reather, I think water pollution is more direct in one’s health.
Human could go on without food for more than a month but we can’t go on without water for more than three days. So in any case water is a very important source to life itself. But if the water we consumed is poision, it is directly a threat to one’s health or worst could even lead to death. If it caused that mush danger to humanity, now imagine for the creature living under water.
Social media only shows the good side of big cities but never the bad corrupted side. We often forgot how mush our cities needs us. Even in the Yangon city, there are many piles of garbage that was left on the other side of the apartment building. If these garbages left untouch to rot, mice will soon fill the city and many unknown diseases will soon spread.
Because of this, the authorities started to introduce the practise of recycling to the world in 1970. The awarness was a success, however on adapting the practice, we still got a long way to go as only 19% have reported to formally recycled.
On 2008, in Estonia, 50000 people volunteer to clean the country for the whole day. In 2023, 19 million people volunteer to clean the world.
We might never know that this act of kindness that does not cause anything could save many people lives. We all live in the same world, so it is our responsibility to take a good care of the world that we lived in. If 19 million people could do it in one day, imagine what we could in 365 days.
Rihparmawii
G-11
Tiau khawmawi School
09/24/2025
2025 - 2026 Zir K*m
Thu Ziak Intih Siakna Result
World Cleanup Day Pual
An thu ziakte a hranin kan rawn chhawp chhuak leh ang.
09/15/2025
Mipui sipaia ṭang mekte tan.
06/26/2025
Kan department hmalakna a lo chak zel theih nan Japan lam atangin puihna kan dawng leh e. Anni hian min khawngaihin min lainat em em a, vawi tam min pui tawh a ni. Hma kan sawn phah tawh tak zet. Pathianin Heartship Myanmar Japan malsawm zel rawh se.
06/25/2025
Chabet Chi Hrang Hrang
Grade 10 Biology
Project
05/26/2025
Heartship Myanmar Japan hnen atangin tanpuina kan dawng leh e. Kan lawm tak zet zet. Pathianin a let tam takin malsawm rawh se.
05/15/2025
Roll number list...
Click here to claim your Sponsored Listing.
Location
Category
Contact the school
Telephone
Website
Address
Des Moines, IA