21/02/2013
"Kariyer Kadınları"
İş dünyasında sayıları hızla artan ve empati yeteneğiyle önce çıkan kadın çalışanlar, Hay Group'un yaptığı araştırmaya göre en çok bankacılık ve çağrı merkezi sektörlerinde yönetici olarak görev alıyor
İş dünyası hızla değişiyor. Teknoloji, hayal güçlerimizin de ötesinde gelişti; algılar evrim geçirdi; politika ve stratejiler kaçınılmaz olarak değişmeye devam etti; kurallar, yeni koşullara uyum sağlamak için yerinden oynadı. Kısacası iş dünyası son 50 yılda, muazzam değişikliklere şahit oldu. Ancak iş dünyası değişirken kadınların bu dünyadaki rolü değişti mi ya da kadınlar değişime ayak uydurabildi mi? Denetim ve danışmanlık şirketi Grant Thornton'un 2011'de sonuçlarını açıkladığı ve 39 ülkeden 11 bin firmanın katıldığı "Kadın Yönetici" araştırmasına göre, Türk şirketleri kadın istihdamında yüzde 25 oranıyla çok sayıda ülkeyi geride bırakmıştı. Bu sonuçla Türkiye'yi yüzde 20 olan dünya ortalamasının üzerine taşınmış, kadın istihdamında, İngiltere, Fransa ve Almanya gibi ülkelerin önüne geçmişti. Peki şu an durum ne? Dünyanın önde gelen insan kaynakları danışmanlık şirketlerinden Hay Group, Türkiye'de hizmet verdiği 625 şirketin son beş yıllık verilerini inceleyerek toplam 440 bin çalışan üzerinden, kadının iş dünyasındaki yerinin değişim ve gelişimini araştırdı.
Kadının doğası onu hizmet sektöründe öne çıkarıyor
"Türkiye İş Yaşamında Kadınlar" araştırmasına göre, bu beş yıllık süre boyunca büro, operasyon ve çağrı merkezi çalışanları arasında kadın sayısı erkeklerden fazla. Bankacılık, hayat sigortası ve eğitim sektörlerinde ise 2011 itibariyle kadınlar işgücünün yarısını oluşturuyor. Hay Group Türkiye Genel Müdürü Sylvia DeVoge, bu durumu şöyle yorumluyor: "Kadın çalışanların büro ve operasyonel işler ve çağrı merkezlerindeki ağırlığında süreklilik görüyoruz. Kadınlar, 'çoklu görevlendirme, güçlü ilişki, ayrıntıya özen ve mükemmel iş sonuçları' gerektiren rolleri erkeklere oranla daha çok üstleniyor. Hizmet sektöründe kadınlar, müşteri ile bire bir ve yüz yüze ilişki gerektiren görevlerde daha çok tercih ediliyor. Araştırmanın verdiği bu sonuç çok anlamlı çünkü, bu saydığımız görevlerde başarılı olan kadın çalışanlar son derece empati sahibi ve kadınlar doğaları gereği bu tür görevlerde güçlü bir şekilde öne çıkıyor."
Orta düzey yönetici kadın sayısı arttı
Hay Group'un araştırması, geçen beş yıl içinde kadınların daha çok yönetici pozisyonu elde ettiğini gösteriyor. Ancak bu durum daha çok orta düzey yöneticilik için geçerli. Üst düzey yöneticilik söz konusu olduğunda kadın sayısı yine az. Öyle ki son beş yılın verilerine bakıldığında, üst düzey yönetici kadın oranında hiçbir değişiklik görülmüyor. Araştırmaya katılan 625 şirkette orta düzey yöneticilerin yüzde 23'ü kadınken, üst düzey yönetici kadın oranı yalnızca yüzde 11. Ancak bu durum da sektörler arasında bir farklılık gösteriyor. Örneğin, kadın üst düzey yönetici oranı bankacılık sektöründe yüzde 25 iken ilaç sektöründe bu oran yüzde 35 olarak karşımıza çıkıyor. Unvanlardan bağımsız bakıldığında ise tüm çalışanların yüzde 36'sının kadın olduğu görülüyor. Bu oran son yıl içerisinde de çok fazla değişmemiş. Fakat yine resme sektörler özelinde baktığımızda, farklılıklar göze çarpıyor. Bankacılık sektörü çalışanlarının yüzde 50'si kadınken bu oran sigorta ve perakende sektörlerinde yüzde 39. Diğer yandan, inşaat sektörünün yüzde 16'sını, enerji sektörünün ise sadece yüzde 17'sini kadın çalışanlar oluşturuyor.
İK yönetiminde söz kadınların
Sonuçlara tüm sektörlerde bakıldığında da kadın yöneticiler açısından farklılık ortaya çıkıyor. Örneğin üst düzey yöneticilik açısından kadınların en baskın olduğu görev alanı insan kaynakları. Özellikle 2009 ile 2011 arasındaki üç yıllık dönemde İK üst yönetimlerindeki kadınların sayısı hayli artmış. Buna karşılık pazarlamadaki üst düzey kadın yönetici sayısı hemen hemen aynı kalırken, bilgi teknolojileri ve mühendislik bölümlerindeki yönetici ve üst düzey yönetici kadın sayısı azalmış.
Kariyer yapmak için "erkek gibi davranmak" gerekmiyor
Sylvia DeVoge'a göre yönetimdeki kadınlar açısından durum çok da olumsuz değil. Çünkü yönetim ve liderlik pozisyonlarındaki kadınların başarılı olma derecelerine bakıldığında son derece olumlu gelişmeler görülüyor. "Üst düzey yönetici kadınların sayısı geçen beş yıl içinde artmamış olsa da başarı oranlarının arttığını görüyoruz" diyen DeVoge, şu değerlendirmeyi yapıyor: "Hizmet sektörlerinin orta ve üst yönetim kademesindeki kadınlar son derece başarılı. Bu başarıda kadın gibi davranmalarının, kadın olmanın doğal avantajını kullanmalarının çok önemli rolü var. Kariyer yapmak isteyen kadınlar için geleneksel davranış biçimi çoğu zaman 'erkek gibi davranmak' olmuştur. Çünkü ne de olsa iş dünyası bir erkekler kulübüdür ve oyunu onların kurallarına göre oynamak gerekmektedir. Bu dünya genelindeki pek çok şirkette de hala böyledir. Ancak, bizim araştırmamızda gözlediğimize göre dünya ile birlikte Türkiye'de de kadınlar bunun kariyer yapmak için tek yol olmadığını, örneğin erkek gibi davranmaktansa empati yapmanın özellikle hizmet sektöründe büyük önem taşıdığını ve kariyer yolunu açtığını göstermiş durumda."
Kadınlar, insanları ve durumları okuyabiliyor
Hay Group'un araştırmaları, aslında, en başarılı kadın yöneticilerin, güçlü empati becerileri ile hem erkeksi, hem de kadınsı liderlik tarzlarının bir karışımını kullandığını ve doğaları gereği insanları ve durumları okuyabildikleri için böyle yapabildiklerini ortaya koyuyor. Otoriter yönetim tarzları etkili ancak, araştırmalar bunların fazla kullanılmasının aslında motivasyonu ortadan kaldırdığını gösteriyor. Ama "koçluk yapmak, vizyon göstermek ve katılımcılığı bağlamak" gibi "kadınsı"olarak tanımlanan yönetim tarzları da dahil, farklı liderlik ve yönetim tarzlarının beraber kullanımı ile daha başarılı sonuçlara ulaşılıyor. Araştırmalar, performansta iyileşmenin yüzde 30'a kadar vardığı örneklerde farklı tarzların karışımının kullanıldığını gösteriyor. Sylvia DeVoge başarılı kadın yöneticilerin şu özelliğinin altını bir kez daha çiziyor: "Araştırmalarımız, önde gelen kadın yöneticilerin kadınlık doğasından kaynaklanan 'neler olup bittiğini okuyabilme' yeteneğinden yararlandıklarını ve sonrasında da yönetilen kişi ve durum için en uygun olan tarzı kullandıklarını gösteriyor."
İş yaşamında kadınların geleceği parlak
Devago,"Sonuç olarak iş yaşamındaki kadınlar için gelecek parlak görünüyor. Kadınlar, liderlik pozisyonlarında, bu rollerdeki başarılarından dolayı gittikçe daha göze çarpar bir rol oynuyorlar. Günümüz iş dünyasında etkili liderlik, insanları motive etmek ve onlardan en iyi biçimde yararlanmak üzere geniş bir tarz ve davranış yelpazesine sahip olmayı gerektiriyor" diyor. Kadınların ise "doğal yetenekleri" sayesinde bunu daha iyi yaptığını söylüyor. Bu da özellikle üst yönetim pozisyonlarında sayılarını artırmamakla birlikte bu pozisyonlardaki kadınların daha yüksek başarı göstermesi sonucunu doğuruyor. Tepe yönetimlerdeki kadınlar, bu rollerde giderek başarı kazanıyorlar. Peki Türkiye'de önümüzdeki yıllarda tepe yöneticisi pozisyonunda kaç kadın olacak? "Bu sorunun cevabını şimdiden vermek zor. Ancak yakın geçmişte yaşanan ekonomik krizler ve belirsizlikler ile bunların getirdiği yeni maliyet yönetimi politikaları, şirketlerin standart çalışanlar yerine bir yandan "daha donanımlı ve yetenekli" diğer yandan da "geleneksel geçmişlere ya da deneyimlere sahip olmayabilen" çalışanları işe almaları yönünde güçlü bir eğilime yol açtı. Bu eğilim de kadınların önünü açıyor" diyen Hay Group Genel Müdürü Sylvia DeVoge'a göre, özellikle üst düzey yönetim kademelerindeki kadınların başarısı ve bunu gören şirketlerin talebi sayesinde Türk iş dünyasında da kadınların geleceği parlak.
Başarıyı getiren ve farkı sağlayan "empati"
Araştırmalar, ortalama bir lider ile üstün bir lider arasındaki farkın ve üst düzey yönetici pozisyonuna yükselebilen kadınlara ait belli başlı ayırt edici özelliğin "empati" olduğunu ortaya koyuyor. "Empati, kulağa yumuşak ve belirsiz gelebilir" diyor Sylvia DeVoge ve ekliyor: "Ancak geçen 10 yıl boyunca yapılmış tüm araştırmalar, bunun kadın ya da erkek olsun, ortalama bir lider ile üstün bir lider arasındaki tek ve en önemli ayırt edici özellik olduğunu gösteriyor. Empati, bir liderin, insanları okumasını ve anlamasını, farklı insanlar ve farklı durumlar karşısında doğru davranış biçimini bulmasını sağlar."
Kadınlar organizasyondan daha çok anlıyor
Araştırmalardan ortaya çıkan bir diğer ilginç bulgu da önde gelen kadın yöneticilerin, emsallerine göre organizasyondan daha fazla anlıyor olmaları. Bu kadın yöneticiler, erkek yöneticilere göre yüzde 15 daha fazla organizasyon yeteneğine sahip ve sonuç almak için "sofistike etki stratejileri"ni kullanıyorlar. Yani ilk önce muhatabının bakış açısını anlamaya çalışıyor, konuya sadece mantıkla değil aynı zamanda duyguyla yaklaşıyorlar. Bu tür kadın yöneticilerin başarısının, erkek egemen iş dünyasında daha üst düzey görevler alabilmek için verdikleri zorlu mücadeleden kaynaklandığı inancında olan DeVoge, "Kadınlar, bir şirkette organizasyon şemasının ardındaki gerçek karar mercilerinin, nüfuz sahiplerinin kimler olduğunu anlamak için çok fazla çaba gösterdiklerinden, bu çaba, ulaştıkları yönetim pozisyonlarında da onların daha başarılı olmalarını sağlıyor" diyor.
