Büyümek Gelişim Destek Merkezi

Ekran süresi krizlerini azaltan küçük bir sihir: Açık, görsel ve uygulanabilir

Cocuklarda teknoloji kullanımını desteklerken en etkili araçlardan biri: öngörülebilirlik . Bazı adımlar küçücük görünür ama etkisi büyüktür.
Cocuklarla  beraber  net, anlaşılır ve uygulanabilir bir telefon kullanma kural listesi hazırlamak hem sınırlar hem güvenlik hem de bağımsızlık için küçük ama etkili bir adım .

Biz de beraber  günlük düzeni kolaylaştıracak telefon kullanma kuralları tablomuzu tamamladık.
Rutin, güvenlik ve bağımsızlık—hepsi bir arada.
Faydalı olması dileğiyle...

Her çocuğun güçlü yanları farklı ve tüm çocuklar bir araya geldiklerinde bir gökkuşağı oluşturuyorlar 😀

Biz aklımıza gelenleri yazdık siz de ekleyip kuşağa ilistirebilirsiniz :)

Bir de gözlerimizi kapatıp kağıdın herhangi bir yerine dokunduk bize ne çıkacak diye.
Oyun arkadaşım üç dokunuşun üçünde de kendine ait hissettiği bir özellik ile karşılaşınca kağıdın sihirli olduğuna karar verdi. Bakalım kağıdın sihiri size kendinizle ilgili neler soyleyecek :)

Çocukların güçlü yanlarını kesfetmeleri kendilerini daha iyi hissetmelerini ve daha cesur hareket etmelerini saglayabilir.

“Bizler volkanız. Biz kadınlar, deneyimlerimizi gerçek olarak, insanlık gerçeği olarak ortaya koyarsak, tüm haritalar değişir. Yeni dağlar oluşur.”

Ursula K. Le Guin

Çok üzgünüz..
Yeri doldurulamayacak bir insanı,
değerli hocamızı kaybetmenin acısını paylaşıyoruz.
Ailesi ve sevdiklerine başsağlığı diliyoruz. Hepimizin başı sağolsun.

Saygıyla..

Tersyüz filmini hala izlemeyen varsa mutlaka öneririz. Diğer önerimiz ise bu filmden yola çıkarak hazırlanmış "Duygularını Özgür Bırak" faaliyet kitabı. Duygularımızı anlamamızı ve ifade etmemizi kolaylaştırmak adına bu kitaptaki faaliyetleri yapmak çok keyifli. Biz de bir yandan faaliyetleri gerçekleştirdik. Bir yandan da; içimizde sakince bekleyen ya da birbiriyle yer değiştiren bazen birbirinin içine giren bazen birden kabaran duygularımızla ilgili konuştuk. Bizi zorlayan duygulardan öfke ile ilgili yaptığımız faaliyetlerde; Bay Öfke'ye kendisini patlamak üzere hissettiğinde güvenli bir alana uzaklaştırmasını önermek ya da derin bir nefes alması için bedeninde delikler açmak o da olmadıysa kendisini sakinleştirmek için su ile oynaması olmadı banyo yapmasını önermek çok işe yaradı. Baktık tek başına yapamıyor tuttuk kolundan biz banyoya sokup üstüne su fışkırttık. Tüm öfkelerimizi top yapıp oynadık . Hem Bay Öfke'ye hem bize çok iyi geldi 😊

Göz temasının olmaması ya da istenen sıklıkta ve sürede olmaması otizmin en bilenen belirtilerindendir. Ancak göz teması kurmama tek başına otizm tanısına yol açmadığı gibi göz temasının olması da otizm şüphesini ortadan kaldırmaz.

Konuşulan kişiden korkmak ya da rahatsız olmak,genel olarak çekingen,utangaç olmak, işitme problemleri ya da kültürel olarak göz teması kurmanın saygısızlık kabul edilmesi gibi otizmle ilgisi olmayan nedenlerden dolayı da göz temasından kaçınma gözlenebilir.

Göz teması,konuştuğumuz kişiye dikkat ettiğimizi gösterir. Onun söyleyeceklerine ilgi gösterdiğimizi belirtir. Karşımızdaki kişinin nasıl hissettiğini anlamamıza dair ipuçları sunar. Sözlerinin altında yatan gerçek anlamı fark etmemizi sağlar. Bunlardan dolayı da kendiliğinden gelişmediğinde etkileşimde ve iletişimde zorluk yaratır.

Kesin olmamakla beraber çalışmalar; sosyal etkileşime dair motivasyon yokluğu,aynı anda hem konuşulanı dinlemek hem de konuşanın gözlerine odaklanmakta güçlük,birinin gözlerine bakmanın sunduğu ipuçlarını anlamamak, göz temasının çok yoğun bir duyusal deneyim olarak rahatsız ediciliği gibi nedenlerle otizmli çocukların göz temasından kaçındıklarını ortaya koymaktadır.

Pek çok otizmi olan kişi başkalarının gözlerine bakmanın rahatsız edici olduğunu, strese yol açtığını ifade ediyor. Son yıllarda yapılan bazı çalışmalar da; göz temasından kaçınmanın ilişkilere dair gönülsüzlükten ya da kaygıdan çok beynin belirli bir bölümündeki aşırı aktivasyondan kaynaklanan rahatsız edici aşırı uyarılmayı azaltmanın bir yolu olduğunu gösteriyor.

Otizmli bireylerin göz temasından kaçınmasının nedenleri halen tartışmalı olsa da; göz teması beklerken ya da bunu bir zorunluluk haline getirirken amacımızın ne olduğu üstüne düşünmemiz gerektiği açıktır. Dikkatini odaklamayı ve sürdürmeyi hedeflerken göz teması beklentisinin ne kadar gerçekçi olduğunu sorgulamalıyız. Bireyleri özellikle bir etkinliğe dahil olmaya, dikkatini odaklamaya yönlendirmek çoğu kez önce göz teması konusunda ısrar edip ardından tekrar göreve odaklanmasını istemekten daha etkili olabilir.

İletişim becerilerini geliştirirken sözel olmayan bir iletişim biçimi olarak göz temasını da geliştirmek önemli bir adım olarak kabul edilir. Ancak göz teması kurmaya zorlamanın sonuçları üzerine düşünmek zorundayız. Göz teması kurmak çocuğu nasıl etkiler ? İletişimini kolaylaştırır mı yoksa daha da mı zorlaştırır? Hangi bağlamlarda göz teması kurmak daha kolaydır ? Bazen göz teması kurmak o kadar streslidir ki siz talep ettiğinizde daha az ilgilenmesine de yol açabilir. Tüm bunlardan dolayı kendimize sürekli neden, ne zaman, nasıl sorularını sorarak otizmli çocuğun ihtiyaçlarına göre en uygun yolu bulmak zorundayız.

“Ne zaman evet ne zaman hayır”,
“kabul etmek ya da reddetmek için uygun kelimeler nelerdir?”
Otizmli çocuklar için bu sorulara yanıt vermek çoğu zaman güç olmaktadır.
Diğer sosyal becerilerde olduğu gibi “hayır diyebilme becerisi” üstüne çalışırken de çizimlerden faydalanmak, beraber çizmek etkin ve ilgi çekici bir yoldur.
Biz de ;
1.
“Baban sofrayı kurmasına yardım etmeni istiyor”
“Arkadaşın teneffüste bahçeye çıkmamanı istiyor”
“Tanımadığın biri senden bu paketi birine götürmeni istiyor”
“ Kardeşin parkta beraber salıncağa binmek istiyor” … gibi
pek ck durumu çizerek evet mi hayır mı karar verdik.
2.
Evet-hayır demek için kuralları belirlemeye çalıştık.
3.
Hikayeleri çeşitlendirerek hangi kurala uyduğuna ya da uymadığına karar vererek cevabımızı belirledik.

Kutu oyunların farklı biçimlerde oynama fırsatı yaratmasına örnek olarak bir de bizim Piknik Çantası olarak sevdiğimiz oyunu anlatalım.
Bu oyunda kırmızı-sarı-yeşil ve mavi piknik çantalarında gördüğümüz yiyecek ve içecekleri küçük kartlar arasından toplamamız gerekiyor. Her oyuncu kendine bir çanta seçer. Küçük yiyecek-içecek kartları kapalı biçimde ortaya konur. Küçük kartlardan çektiğinizde kimin çantasında ise o oyuncu o kartı alabilir. Çantasındakileri ortadaki kartlar arasından önce toplayan oyunu kazanır.

Bu oyunu bir çalışma materyaline dönüştürdüğünüzde ise; tek bir çanta kartı ile oyuna başlayabilirsiniz. Çocuğun dikkati ve eşleştirme becerisine göre önündeki çanta sayısını oyun geliştikçe artırabilirsiniz.

Başlangıçta küçük kartları hiç devreye sokmadan sadece adını söylediğiniz yiyeceği/içeceği çantadan göstermesini de isteyebilirsiniz. “..nerede?” sorusunu yanıtlayabilme becerisi için iyi bir alıştırma aracıdır.
Ya da küçük kartı gösterir ve “ ..nerede?” diye sorarsınız. Konuşma öncesi dönemde bir çocukla oynuyorsanız çantadaki eşini işaret etmesini hedefleyebilirsiniz. Tek kelimelik konuşma düzeyinde olan çocuklar için “burada” demesi ya da daha uzun ifadeler için “…burada” ,”.. çantanın içinde” “.. renk+çantanın+içinde” gibi daha uzun ifadeleri hedefleyebilirsiniz.
Bazı çocuklar için küçük kartları yerleştirdikten sonra kartı görüş alanından uzaklaştırarak çantaya neler koyduğunuzu hatırlamasını isteyebilirsiniz. Görsel belleği güçlendirmeye yönelik bu alıştırmayı da farklı biçimler de denemeniz mümkün. Çantaya bir süre bakmasını sağlayıp sonra çanta kartını kapatarak gösterdiğiniz yiyecek/ içecek resminin çantada olup olmadığını hatırlamasını istemek gibi.

Hedefimize göre oyunu uyarlayarak oynarken iyi eğlenceler : )

"Ne bir eksik ne bir fazla, hepimiz eşitiz şu hayatta" ✌

DOMINO-II

Çocuk tek başına yol yapmayı öğrendiğinde karşılıklı oynama aşamasına geçiş yapabiliriz. Karşılıklı oynarken ilk denemelerinizde kartları paylaştıktan sonra kalan kartları ortaya kapalı biçimde koymayın. Bu yeni bir kural daha eklemek olacağı için karmaşıklaştırabilir. Önce her oyuncuya 6 kart verin. Oyuncular sıra ile ortadaki kartın eşi olan kartlarını eklesinler. Bu arada oyuncuların önündeki kartlar eksildikçe eşleri bulmaya uygun olacak şekilde yeni kartları oyuncuların önüne eklemeye devam edin. Bu aşamada oyunu kazanan yoktur. Beraber yol yapmaya devam etmişsinizdir.

Bu aşamayı da tamamladığınızda artık kapalı desteyi ortaya yerleştirme zamanı gelmiştir. Yine oyuna başlarken her oyuncuya 6 adet kart dağıtıyorsunuz. Bu defa ortadaki kart ile eşleştirecek kart önünüzde yoksa “bende… yok o zaman çekiyorum” diyerek ortadaki kapalı desteden çekiyorsunuz.
Oyunculardan birinin önündeki kartlar bitince oyun sona eriyor. Muhtemelen çocuğunuz oyunun kazanma-kaybetme ilkesini hemen kavrayamayacak. Bunu da ayrı bir aşama olarak çalışmanız faydalı olacaktır.

Resimli domino oyunu sırasında ; oyuna kim başlasın? / başlayacak kişiye dair uzlaşma (tekerleme..)/ sırayı bekleme ve ifade etme ( sıra kimde?) / evet-hayır kullanımı ( sende …var mı?& sana ..geldi mi?) gibi ifadeleri pekiştirebilirsiniz.

Her çocuk için her aşamayı ayrı ayrı çalışmaya gerek olmayacağı gibi gerektiğinde daha basit bir düzeye dönüş yapmak gerekebilir.

İyi olan kazansın:)

DOMİNO-I
Bir önceki paylaşımda kutu oyunların kurallarını öğretirken basitten zora doğru bir sıralama içerisinde basit,somut parçalara ayırarak öğretebiliriz demiştik. . Bir oyunu farklı aşamalarda nasıl oynarız sorusuna resimli domino oyunu iyi bir cevap olabilir diye düşündük.

Resimli dominoyu pek çoğunuz biliyorsunuzdur. Oyunculara belli sayıda kart dağıtılır. Oyuncular ortaya konan bir başlangıç kartıyla eşleştirebilecekleri kartlarını ekleyerek önlerindeki kartları bitirmeye çalışırlar. Eğer ortadaki kart ile uyumlu bir kartları yoksa kapalı biçimde konulmuş kart destesinin en üstteki kartını çekerek oyuna devam ederler. Önündeki kartları önce bitiren oyuncu kazanır.

Bu oyunu ilk seferinde bu şekilde anlattığımızda pek çok çocuk için karmaşık gelebilir. Bu yüzden adım adım gitmek daha doğru olacaktır.

İlk adım ne olabilir?
Öncelikle oyunun hedefi eş setleri eşleştirmektir. Bunu çocuğa kavratmak ilk adımdır. Biz çoğu kez buna “yol yapmak” diyoruz. Yol yapma aşamasında çocuğun ortadaki domino kartıyla eşleştirebileceği resmi önündeki kartlar arasından bulmasını istiyoruz.
Bazen çocuğun önüne birden fazla domino kartı koyarak uygun resmin olduğu kartı seçmesini isteyebilirsiniz.
Bazen ise daha da kolay bir aşamadan yani önüne tek kart koyup doğru taraftaki resimle eşleştirmesini hedeflemek gerekmektedir.
Çocuğun görsel dikkat ve eşleştirme becerisine göre nereden başlayacağınızı tahmin edebilirsiniz. Ya da önce birkaç kart ile deneyip zor geldiğini fark ederseniz önündeki kart sayısını azaltarak basitleştirebilirsiniz.
Yine yaptığınız yol başlangıçta soldan sağa uzun bir yol olabilecekken devamında dönüşler de yaparak L ,U ya da S şeklinde yollar da olabilir. Hatta küçük bir arabayı bu yolda sürebilirsiniz.
Çocukla çok kez yol yaptınız ve eş setleri kolaylıkla ve hızlı biçimde eşleştirmeye başladı o zaman yeni bir aşamaya geçiş yapabiliriz. Bir sonraki paylaşımda :)