15/12/2020
Göz temasının olmaması ya da istenen sıklıkta ve sürede olmaması otizmin en bilenen belirtilerindendir. Ancak göz teması kurmama tek başına otizm tanısına yol açmadığı gibi göz temasının olması da otizm şüphesini ortadan kaldırmaz.
Konuşulan kişiden korkmak ya da rahatsız olmak,genel olarak çekingen,utangaç olmak, işitme problemleri ya da kültürel olarak göz teması kurmanın saygısızlık kabul edilmesi gibi otizmle ilgisi olmayan nedenlerden dolayı da göz temasından kaçınma gözlenebilir.
Göz teması,konuştuğumuz kişiye dikkat ettiğimizi gösterir. Onun söyleyeceklerine ilgi gösterdiğimizi belirtir. Karşımızdaki kişinin nasıl hissettiğini anlamamıza dair ipuçları sunar. Sözlerinin altında yatan gerçek anlamı fark etmemizi sağlar. Bunlardan dolayı da kendiliğinden gelişmediğinde etkileşimde ve iletişimde zorluk yaratır.
Kesin olmamakla beraber çalışmalar; sosyal etkileşime dair motivasyon yokluğu,aynı anda hem konuşulanı dinlemek hem de konuşanın gözlerine odaklanmakta güçlük,birinin gözlerine bakmanın sunduğu ipuçlarını anlamamak, göz temasının çok yoğun bir duyusal deneyim olarak rahatsız ediciliği gibi nedenlerle otizmli çocukların göz temasından kaçındıklarını ortaya koymaktadır.
Pek çok otizmi olan kişi başkalarının gözlerine bakmanın rahatsız edici olduğunu, strese yol açtığını ifade ediyor. Son yıllarda yapılan bazı çalışmalar da; göz temasından kaçınmanın ilişkilere dair gönülsüzlükten ya da kaygıdan çok beynin belirli bir bölümündeki aşırı aktivasyondan kaynaklanan rahatsız edici aşırı uyarılmayı azaltmanın bir yolu olduğunu gösteriyor.
Otizmli bireylerin göz temasından kaçınmasının nedenleri halen tartışmalı olsa da; göz teması beklerken ya da bunu bir zorunluluk haline getirirken amacımızın ne olduğu üstüne düşünmemiz gerektiği açıktır. Dikkatini odaklamayı ve sürdürmeyi hedeflerken göz teması beklentisinin ne kadar gerçekçi olduğunu sorgulamalıyız. Bireyleri özellikle bir etkinliğe dahil olmaya, dikkatini odaklamaya yönlendirmek çoğu kez önce göz teması konusunda ısrar edip ardından tekrar göreve odaklanmasını istemekten daha etkili olabilir.
İletişim becerilerini geliştirirken sözel olmayan bir iletişim biçimi olarak göz temasını da geliştirmek önemli bir adım olarak kabul edilir. Ancak göz teması kurmaya zorlamanın sonuçları üzerine düşünmek zorundayız. Göz teması kurmak çocuğu nasıl etkiler ? İletişimini kolaylaştırır mı yoksa daha da mı zorlaştırır? Hangi bağlamlarda göz teması kurmak daha kolaydır ? Bazen göz teması kurmak o kadar streslidir ki siz talep ettiğinizde daha az ilgilenmesine de yol açabilir. Tüm bunlardan dolayı kendimize sürekli neden, ne zaman, nasıl sorularını sorarak otizmli çocuğun ihtiyaçlarına göre en uygun yolu bulmak zorundayız.
