04/02/2022
ABD/Tenessee’de gerçekleşen bu olayın nasıl geliştiğinden kısaca bahsedelim.
NBC haberdeki ifade özetlerine göre şüpheli otoyol korkuluklarında oturmaktadır ve onu fark eden polis tehlike oluşturması nedeniyle yardım etmek ve kendisini otoyoldan uzaklaştırmak için yanına yaklaşır. Bu esnada şüphelinin elinde maket bıçağı olduğunu fark eder. Kendisi ile iletişim kurmaya çalışır ancak şüpheli tepki gösterir ve teslim olmak istemez.
Devamında olay yerine takviye ekipler gelir ve müdahale başlar. Şüphelinin elindeki boıçağı bırakıp teslim olması yönünde taktik iletişim sürdürülse de şüpheli teslim olmaz. Hatta sağ elini arkaya götürüp ardından tabancayla atış pozisyonu alır gibi polislere yöneltir. Polisler ise bu durum karşısında ateş ederek şüpheliyi etkisiz hale getirirler.
Bu uygulama şekli o ülkenin yasa ve kabul görmüş müdahale modellerine uygun olabilir. Dolayısıyla; polislerin şüpheliyi vurmasının haklılığını tartışmaktan ziyade, doğru bir müdahale yapıp yapmadıklarını anlamak için olayı detaylı bir şekilde analiz edelim;
1- Polislerin şüpheliye göre aldıkları pozisyon (yay şeklinde) doğrudur. Ancak gereğinden fazla polis bulunmaktadır.
2- Trafiğin (gelen ve giden yol) tamamen bloke edilmesi müdahalenin güvenli bir şekilde yapılması açısından yerindedir.
3- Polisler ile şüpheli arasındaki mesafe saldırganın sahip olduğu silah türüne (kesici alet) göre gayet makuldür. (5-10 m arası)
4- Polislerin tabancalarının çekili ve alt hazır pozisyonda olması doğrudur.
5- Saldırganın bıçaklı olması olası saldırıyı yüksek risk seviyesine taşımaktadır.
6- Polislerin taktik iletişim sürdürmeleri yerindedir.
7- Polislerin kalabalık ve kümelenmiş şekilde durmaları hatalıdır. Bu durum saldırı sırasında hareket ve mücadele alanının sınırlanmasına sebebiyet verir.
8- Polislerin kalabalık konumlanmaları birden fazla polisin ateş etmesine sebebiyet vermiştir. Dahası polislerin kitle psikolojisi nedeniyle gereğinden fazla ateş ettiği söylenebilir. (bu kısma aşağıda tekrar değinilecektir.)
9- Saldırganın teslim olmadığı ve elindeki bıçağı bırakmadığı gibi sağ elini arkaya götürüp tabanca varmış gibi yanıltıcı ve şaşırtıcı hareket sergilemesi karşısında polislerin kendilerini veya bir başkasını korumak amacıyla ateş etmeleri meşru savunma kapsamında düşünülebilir.
Şimdi olayı müdahalenin temel prensipleri üzerinden irdeleyecek olursak;
Müdahale üç temel prensip (yasallık, orantılılık ve gereklilik) üzerinden şekillendirilir.
Yasallık yönüyle ABD yasalarının verdiği yetki sınırları üzerinden kendi gerçeklerimize göre bir değerlendirme yapamayız. Ancak hangi ülkede olursa olsun güvenlik güçleri karşılaştıkları olaylara sadece hukuk kuralları ile değil aynı zamanda vicdan, akıl, insani değerler ve kabul görmüş evrensel birtakım gerçeklerin eşliğinde müdahale ederler.
Meşru savunma ilkesi açısından; kişinin kendisine ve başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı (ağır ve muhakkak bir tehlike) o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmeyi ifade eder.
Şüphelinin saldırı gerçekleştirecek gibi aniden elini arkaya atması veya eline silaha benzer bir cisim alıp atış yapıyor gibi bir pozisyon alması durumunda güvenlik güçlerinin muhtemel bir saldırıyı engellemek için ateş etmeleri olasıdır.
Bununla ilişkili olarak; meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza verilmeyeceğini de hatırlatmakta fayda var.
Tam bu noktada çok önemli üç hususa dikkatinizi çekmek isteriz;
1- Çok sayıda polisin şüphelinin müdahale/müzakere sırasında olay yerinde olması doğru değildir. Taktik açıdan; müzakere kalabalık bir grup eşliğinde ve silahlar çekiliyken yapılmaz. Müdahale ekipleri geniş alanda yayılmalı ve doğru açıda pozisyon almalıdır. Bu aynı zamanda personelin güvenliği açısından da çok önemlidir.
2- Kalabalık ve silahlı polislerin varlığının, şüphelinin intihar hareketi yapmasına etkisini değerlendirecek olursak; belki de psikolojik olarak rahatsız olan şüphelinin kalabalık ve silahlı polisler karşısında bir çıkış bulamayacağını düşünerek kendisini infaz ettirmek için bu sahte saldırı hareketini sergilediğini ifade edebiliriz.
3- Polislerin grup psikolojisi veya etkileşim nedeniyle cesaretlenip başlayan atışa eşlik etmeye başlamaları kuvvetli bir olasılık gibi görünmektedir. Ancak bu durum sorumluluğu ortadan kaldırmayacaktır. Hatta şüpheli yere düştükten sonra yapılan iki atış da bu psikolojik atmosferin neticesi olduğu düşünülebilir. Hatta; saldırgan yere düştükten sonra yapılan iki atış meşru savunmayla bağdaşmamaktadır. Bu atışların takdiren “olası kast” veya “kast” şeklinde yorumlanması mümkündür.
Sonuç olarak; bu video bize olay sırasında bulunulan pozisyonun olayı değerlendirme sürecinde ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Birinci kesite göre polisin aşırılık yaptığı düşünülse de diğer açıda polisin müdahalesini bir ölçüde haklı gösterecek yanıltıcı bir hareketin gerçekleştiği de anlaşılmaktadır.
Ancak yine de gereklilik ve orantılık bağlamında tartışmaya açık görünen bu müdahalede yapılan bir takım kritik taktik hataların hem polisleri hem de şüpheliyi adım adım bu sona götürdüğünü ifade edebiliriz.
Kenan Turan Taktik Eğitim Akademisi
