AKSARAY ÇEVRESİNİN COĞRAFİ DURUMU
Aksaray, kuzey ve güney Anadolu dağlarının birbirinden uzaklaştığı İç Anadolu bölümünün orta Kızılırmak kesimine girer Kuzey yarım kürede ekvatordan 37-38 paralelleri, doğu yarım kürede 33-35 meridyenleri arasında yer alır Doğuda Nevşehir, Güneydoğuda Niğde, Batısında Konya ve Kuzeyde Ankara ile Kuzeydoğuda Nevşehir ile çevrilidir 7722 km2 yüzölçümünde geniş bi...
r alana sahiptir
Bölgede Hasandağı, Melendiz Dağları ve Ekecik Dağı gibi volkanik dağlar ile lavların meydana getirdiği platolar vardır Batıda ise Konya Ovasının büyük bir kesimi Aksaray sınırları içerisinde kalmaktadır Melendiz Dağlarından çıkarak Tuz Gölüne dökülen Uluırmak, geniş bir plato meydana getirmektedir İlin önemli dağları Hasandağı (3268), Küçük Hasandağı (3040m ) ve Ekecik Dağı (2033b )dır Aksaray’ın deniz seviyesinden yüksekliği 980m dir
NÜFUSU Merkez 213.288
Ortaköy
Eskil
Sarıyahşi
Ağaçören
Gülağaç
Güzelyurt
Sultanhanı
JEOLOJİK YAPISI
İkinci zamanın uzun süren durgunluk dönemini takip eden üçüncü zaman, birçok orojenik, volkanik hareketlerin olduğu dünyanın fiziki ve biyolojik görünümünün bugüne süratle yaklaştığı zamandır Bu zamanda Alp-Himalaya sistemine giren genç dağlar oluşurken, Türkiye’de bu hareketlerden etkilenerek kuzeyde Karadeniz Dağları oluşmuş, İç Anadolu fazla etkilenmemiş ve sadece bazı kıvrımlar ve volkanik hareketler meydana gelmiştir
Aksaray, İç Anadolu Bölgesinin güney doğusunda, orta Kızılırmak platosunun devamını teşkil eden ve tersiyerde oluşmuş kalkerli volkan tüflerinin meydana getirdiği arazi ile Tuz gölü havzasının devamı olan ova üzerine kurulmuştur Güneyde ve doğuda tersiyerde oluşmuş volkanik arazi geniş yer tutar
Volkanik dağların en önemlileri Hasandağı ile Melendiz dağlarıdır İl merkezinin kuruluş alanı ise, orta Kızılırmak platosunun Tuz Gölü havzasından ayrıldığı fay basamağının güneyidir Bu fay basamağı Melendiz dağlarından gelen ve Tuz Gölüne ulaşan Uluırmağın biriktirdiği alüvyonlarla, doğusunu çevreleyen platolardan taşınan alüvyonların birikinti ovası üzerinde kurulur
BİTKİ ÖRTÜSÜ
Aksaray’ın iklimine bağlı olarak tabii bitki örtüsü, ilkbaharda yeşeren çayırlar, gelincik, papatya, keven ve diğer vs otlarla, yaprakları dikensi bir görünüme sahip, yarı kurakçıl bitkilerdir
Yazları sıcak ve kurak iklim yapısı hakim olduğundan ilkbaharda yeşeren otlar, sonbaharda kurur ve arazi bozkır yapısını alır Hasandağı ve Ekecik Dağları üzerinde meşe koruluklarına rastlanır Ayrıca bölgede palamut, alıç, kızılcık, kavak, söğüt, yabani armut ve meyve ağaçları yanında keven ve deve dikeni çok sık rastlanan bitki türleridir
SU KAYNAKLARI
Aksaray ve çevresinde iki tip su kaynağına rastlanır Kuzey ve doğu bölümünde çok sayıda fay ve vadi kaynakları yer alır Bunlar Hasandağının kuzeyindeki vadilerde, melendiz dağlarının batı yamaçları ile eteklerini teşkil eden bölgelerdedir Bu kırık kaynaklardan çıkan sular önce gölleri oluştururlar Göller birleşerek Uluırmağın kaynağını teşkil ederler Hasandağı çevresindeki kaynaklar genellikle vadi kaynaklarıdır
Tuz Gölü ve Konya Ovası bölümünde yer alan kaynaklar ise, daha çok artezyen kuyuları şeklindedir Obruk platosunun kuzeyindeki Eskil ve Yenikent Yöresinde ise büngüldek tipi kaynaklar birleşerek geniş bataklıklar oluştururlar
GÖLLER
Aksaray’da Türkiye’nin Büyük gölü olan Tuzgölü’nden (400 km ) başka göl yoktur Göl çevresi bataklıklarla çevrili olup, bataklık dışında kalan arazi çoraklaşmıştır Gölün en derin yeri 1 metreyi geçmez Deniz seviyesinden yüksekliği 899 m dir
BAZI İLLER VE TURİSTİK YÖRELERİN AKSARAY’A UZAKLIK
NİĞDE - 121 km
NEVŞEHİR - 75 km
ANKARA - 225 km
KONYA - 148 km
İSTANBUL - 674 km
İZMİR - 688 km
ANTALYA - 465 km
IHLARA - 45 km
AKSARAY'DA ETKİNLİKLER
Aksaray-Ihlara Kültür ve Turizm Festivali (15-21 Temmuz)
22 Aksaray-Ihlara Kültür ve Turizm Festivali (9-11 Temmuz 2004 tarihlerinde kutlanmıştır ) Yunus Emre'yi Anma Günleri (Eylül 1 Hafta)
Somuncu Baba'yı Anma Günü (Eylül 2 Hafta)
Kaynanalar Günü (15 Haziran)
Saratlı Kültür ve Sanat Etkinlikleri Festivali (29 Temmuz)
AKSARAY'IN KISA TARİHÇESİ
MÖ 7000-6000 yıllarında Neolitik devirde Anadolu medeniyetinin ilk izlerini gördüğümüz Konya yakınlarındaki Çatalhüyükte Hasandağı’na dolayısıyla Aksaray’a ait vesikalara rastlanmaktadır
Burada Hasandağı’nın lav püskürttüğünü tasvir eden bir kazıntı resme rastlanmıştır Neolotik dönemde Aksaray ve çevresi iskan görmüştür Kalkolitik ve eski demir devirlerinde iskan olup olmadığı bilinmemekle birlikte çevre köylerde (Böget ve Koçaş) bu döneme ait seramiklere rastlanmaktadır
MÖ 3000-2000 yıllarında Anadoluda Hatti kavmi yaşanmıştır Bu dönemde Asurlu tacirler burada ticaret yapmışlardır Aksaray’ın ilk ve orta tunç devirlerindeki durumunu Acemhüyük ören yerlerindeki yapılan arkeolojik kazılardan ve müze müdürlüğünün satın almış olduğu eski eserlerden öğrenmekteyiz
Bu dönemde Asurlu tüccarlar Mezopotamya’dan gelerek şehirlerin banliyölerinde ticaret merkezi kurmaya başlamışlardır Asurlu tüccarlar yazıyı biliyorlardı Pişirilmiş çamur üzerine yazılmış metinler, çamurun pekiştirilmesi suretiyle yapıştırılıyordu Hüyük, MÖ 3000’den itibaren iskan edilmiştir Acemhüyük’ün en parlak devirleri MÖ 2000 yılının ilk yarısına isabet etmektedir
Koloni döneminin sonlarına doğru, MÖ 1700 yıllarında Kafkaslardan gelen, küçük şehir devletleri kuran ve Anadolu’da, askeri bir devlet halinde bir kavmin varlığını görüyoruz Hint-Avrupalı olan bu kavmin Anadolu da siyasi iktidarı ele geçirerek kurduğu devlet, eski Hitit Devletidir Aksaray’da Hititlere ait eserler bulunmamakla beraber mağlup memleketler arasında Aksaray’ın adı geçmektedir
Orta Anadolu’da MÖ 13yy sonlarına kadar devam eden Hitit egemenliği MÖ 12 yy da batıdan (Trakya) gelen ve deniz kavimleri olarak bilinen kavimlerin en güçlüsüdür
Yanardağ küllerinin sıkışmasından oluşan tüf tabakalarının çok kolay kazılabilme özelliği nedeniyle bölgemize çok sayıda yer altı şehri ve dik yamaçlara kaya içinde yerleşme birimleri yapılmıştır 7 yy sonlarından itibaren Müslüman Arapların Anadolu üzerinden İstanbul’a yaptıkları sefer nedeni ile bölgeye sığınan Hıristiyanların sayısı çok artmış, Ihlara Gelveri ve Göreme gibi yerleşim birimleri oluşmuştur
Aksaray, 1142 tarihinde Selçuklular tarafından zapt edilmiş ve 1470 yıllarındaki Osmanlı hakimiyetine kadar İlhanlı, Danişmentli, Karamanoğulları egemenliğinde kalmıştır 1470 yıllarında Aksaray’ı ele geçiren İshak Paşa tarafından, Fatih Sultan Mehmet’in emri ile halkın bir bölümü İstanbul’a nakledilmiştir
SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE AKSARAY
1142 yıllarında Selçuklu egemenliğine giren Aksaray’a giren II Kılınçaslan zamanında saraylar, medreseler, zaviyeler, kervansaraylar yaptırılmış, Azerbaycan ve başka yerlerden Müslüman halk, gazi, mücahit, alim, ticaret erbabı getirerek yerleştirilmiştir
Bu yıllarda Aksaray, bir Selçuklu askeri üssü durumundadır Kılınçaslanın babası Sultan Mesud, Danişmentlere karşı Aksaray’ı bir askeri üs olarak kullanmıştır Ve burada bazı tesisler yaptırmıştır II Kılınçaslan burada bir saray yaptırarak Arkhelais adını Aksaray’a çevirdi ve burası ikinci payitaht gibi idi II Kılınçaslan kendi adını taşıyan türbede ebedi uykusundadır Aksaray, Selçuklu ve Karamanoğlu dönemlerinden kalan eserler yönünden oldukça zengindir
OSMANLILAR DÖNEMİNDE AKSARAY
1470 yılında İshak Paşa tarafından ele geçirilen Aksaray Osmanlı hakimiyetine girmiştir İstanbul’un fethinden sonra boşalan şehrin iskanı için, Aksaray halkının büyük bir bölümü İstanbul’a nakledilmiştir Ve bu şehirde bir semte de Aksaray adı bu nedenle verilmiştir
Aksaray, Osmanlı sınırları içine alındıktan sonra Fatih adına yapılan ilk tahrirde Aksaray vilayeti olarak gösterilmiştir
Kanuni Sultan Süleyman zamanına kadar Aksaray, Karaman eyaletine bağlı bir kazadır Kanuni devrinde Konya’ya bağlı bir sancaktır Cumhuriyet dönemine kadar bu şekilde devam ede gelmiştir
CUMHURİYET DÖNEMİNDE AKSARAY
H 1336 M 1920 yılında Aksaray Vilayet olmuştur 1933 yılına kadar 13 yıl vilayetlik yaptıktan sonra vilayetliği lağvedilmiştir 20 3 1933 tarihinde 2197 sayılı kanunun 3 maddesi ile Niğde’ye ilçe olarak bağlanmıştır
1989 yılının 15 Haziran gününe kadar 56 yıl kaza olarak kalmış olan Aksaray, bu tarihte eski hakkı iade edilmek suretiyle tekrar vilayet olmuştur
KÜLTÜR VE TURİZM FAALİYETLERİ OLGUSU İÇİNDE İL VE ÇEVRESİNİN YERİ
Geniş tarihi içerisinde Aksaray çeşitli medeniyetlere beşiklik yapmıştır Güzelyurt ve Ihlara Hristiyanlarca önemli dini merkezler durumundadır Bu kavimlerin hakimiyeti Friglerin Anadolu’yu istilaları ile son bulmuştur
MÖ 1200-700 yıllarında Hititler devrinde Aksaray çok büyük önem kazandı Son yıllarda şehir merkezinde ve çevresinde yapılan kazılar M Ö 1100-1000 yılları ile 9 yy ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış kitabelerin bulunması bu durumu ispatlamaktadır
MÖ 6 yy da Perslerin Frig devletini ortadan kaldırması ile tüm Anadolu Pers egemenliğine girmiştir Perslerin Yunanistana ilerlemeleri Grekopers kültürü adı verilen yeni bir uygarlık geliştirmiştir Bu durum M Ö 3 yy da Büyük İskender’in Persleri ortadan kaldırmasına dek devam eder
Büyük İskenderle başlayan ve MÖ 300 yıllarında sona eren döneme Helenistik dönem adı verilmektedir Büyük İskender’in ölümünden sonra bölge kumandanlar arasında paylaşılmıştır Aksaray’da Kapadokya Beyleğine bağlanmıştır Bu dönemde Aksaray’ın ismi Arkhelais olmuştur Roma İmparatorluğunun M S 395 de ikiye ayrılması ile Doğu Roma İmparatorluğu içinde kalan bölgemiz Doğu Romanın Bizans ismini almasından sonra (1071-1174) Bizans egemenliğinde kalmıştır
M S 1 yy da Havari St Paul ve müritleri tarafından Anadolu da yayılmaya başlayan Hristiyanlık, çok tanrılı Roma taraftarlarının büyük tepkisine neden olduğundan, ilk Hristiyanlar korunma açısından daha elverişli yerlere yerleşmeye başlamışlardır Ayrıca inzivaya çekilmek isteyen bir çok din adamı da bu bölgeye gelmiştir
Gerek Manastır Vadisi ve gerekse Ihlara Vadisi içerisinde bulunan kaya oyma yüzlerce manastır ve kilise, her yıl yüz binlerce yabancının ziyaret ettiği çok önemli turizm merkezlerimizdir
Jeolojik yapısı itibarı ile de bu yöremiz, bozulmamış tabii güzelliklere sahip, bir çok oyma yerleşim yeri ve yer altı şehrinin bulunduğu, kaplıcaların yer aldığı hem dini, hem doğal güzellikler ve hem de termal turizm açısından değer ifade etmektedir
Hasandağı avcılık, dağcılık ve kış sporları bakımından önem arz eder Ayrıca yayla olarak yöre halkının rağbet ettiği bir yerdir 1990 yılı içerisinde kış sporları Turizm merkezi olarak ilan edilmiştir
Selçuklu ve Karamanoğulları eserlerinin pek çok olduğu Aksaray, Han ve kervansarayları, Zinciriye Medresesi, Ulu Camii, Eğri Minaresi yanında Somuncubaba (Şeyh- Hamidüdini Aksarayi), Yunus Emre ve Tabduk Ermesi ile İslam aleminin ilgisini de üzerine çekmektedir Zinciriye Medresesi (Halen müze olarak kullanılmaktadır) ki müderris yetiştiren zamanın en büyük okullarından birisidir Somuncu Baba ve Hacı Bayram-ı Veli burada öğretmenlik yapmışlardır
Aksaray, tarihi, kültürel ve turizm açısından ele alındığında, Hristiyanlık öncesi, Hristiyanlık dönemi ve İslami döneme ait bir çok esere sahip, kolektif açık hava müzesi durumundadır Doğu-Batı, Güney-Kuzey ana yollarının bağlantı noktasında bulunması, Dünya’nın ve Türkiye’nin her yerine kolayca ulaşılmasından dolayı önemli bur turizm merkezi olma konumunu muhafaza etmektedir
TARİHSEL VE KÜLTÜREL ÇEVRE
Ihlara
Kuzey Anbar Kilise - 11 yy İkonoklast resimli
Eğritaş Kilisesi - 9 yy süslü
Kokar Kilise - Popüler ve arkaik süslü
Pürenliseki Kilise - 10 yy araik resimli
Karanlıkkale Kilise - 10 yy popüler sanat
Ağaçaltı Kilisesi - Pre-İkonaklast resimli
Sümbüllü Kilise - 10 yy sonuna ait resimli
Karabaca Kilisesi - 10 yy sonuna ait resimli
Belisırma
Yılanlı Kilise - 9 yy arkaik resimli
Alçak Kayaaltı Kilise - 10 yy resimli
Karagedik Kilise - 10 yy resimli
Bezirhan Kilisesi - 13 yy ait resimler
Kırkdamaltı Kilise - 13 yy ait resimler
Bahaeddin Kilise - 10 yy ait resimler
Direkli Kilise - 11 yy ait başı
Batkın kilise - İkonoklast resimli
Ala Kilise - 11 yy ait resimler
Yaprakhisar
Güvrecinlik (Davullu) Kilise - İkonaklast resimli
Çohum Kilise - 9 yy ve 11 yy resimler
Yazılı Kilise - 1024 yılına ait resimler
Alaygediği Kilise - 1023 yılına ait
Koyunağul Kilisesi - 11 yy ait
Panaga kilisesi - 10 yy ait
Selime
Kale Kilisesi - 10 yy
Doğanyuvası Kilisesi - 10 yy sonu
Selime Hatun Türbesi - Selçuklu Türbesi
İSLAM ESERLERİ
Aksaray-Konya yolunda AKHAN avlulu Kervansaray 13 yy Aksaray’da Kılınçaslan Hanı avlusuz kervansaray
Aksaray’da Hacı Şükrüllah Hanı
Aksaray-Kayseri yolunda Hoca Mesud Kervansaray’ı (Ağzıkarahan) Avlulu kervansaray (1231-1239)
Aksaray-Kayseri yolunda Alayhan (1220-1225)
Aksaray-Kayseri yolunda Sünnetli Han (Avlusuz)
Aksaray-Kayseri yolunda Öresinhan avlusuz (1270)
Aksaray’da Kılıçarslan Türbesi (1264-1265)
Bekar (Nenezi) civarında Bekar Sultan Türbesi
HRİSTİYAN ESERLERİ
Mamasun’da Saint Michel Kilisesi, kayaya oyulmuş haç planlı 10 yy başına ait arkaik resimlerle süslü
Akhisar’ın 7 km kuzeydoğusundaki Çanlı Kilise 11 yy haç planlı, kayaya oyulmuş vaziyette
Akhisar’ın 7 km kuzeydoğusunda Manastır 10 yy ikinci yarısına ait resimlerle süslü dört adet, hepsi bir kayaya oyulmuş vaziyette, birisi haç planlı, birisi üç nefli, diğer ikisi birer nefli
Gelveri (Güzelyurt)’de Çömlekli Kilise Tek neflidir
Gelveri (Güzelyurt)’de Saint Gregori’de Nazianze Kilisesi Haç planlı, 6 yy ait
Karaören’in 3 km güneyinde Anatepesi Kilisesi, Tek nefli 5 yy ait
Helvadere’de Kilise Köy (tahrip edilmiştir)
Yenipınar’ın 3 km kuzeydoğusunda Sargöl Kilisesi tek nefli 6 yy aittir
Viranşehir’in 1 km güneybatısında Yardıbaş Kilise haç planlı 5 yy
Viranşehir’in 1 km batısında Süt Kilise haç planlı 5 yy
Viranşehir’de kilise (Hasandağı yakınında) haç planlı 5 yy
Viranşehir’in 3 km güneybatısında Bozboyun Kilise tek nefli 6 yy
Hasandağının tepesinde Tepe Kilise haç planlı 6 yy
Hasandağının yakınında çavdarlıkta 2 nefli kilise 6 yy
Hasandağı yakınında Dede sivride Çukurkent Kilisesi 6 yy haç planlı
Hasandağı yakınında Yenipınarda Kale Kilise haç planlı
Sivrihisar'da Sivri Kilise haç planlı
Akhisar'da şato (Bizans dönemi)
Viranşehir'de şato (Bizans dönemi)
Sivrihisar'da şato (Bizans dönemi)
Keçikalesin'de şato (Bizans dönemi)
ESKİ ROMA ESERLERİ
Viranşehir(NORA)’de mezar
Aksaray (Garsaura)da Greko-Romen kalıntıları
AKSARAY’DA BULUNAN TARİHİ ESERELER
Ulu Camii (15 yy )
Nakkaşlı Camii Minaresi (16 yy )
Alaadin Camii (1156) tahrip olmuştur
Zincirli Medrese (15 yy ortası)
İbrahim Bey Medresesi (15 yy ortası)
Sultanhanı (13 yy ikinci yarısı)
Kızıl (eğri) minare (1221)
Ulu Camide bulunan Minber (Hoca Anüştekin tarafından Sultan 1 Mesud zamanında yaptırılmıştır )
ULU CAMİİ (Karamanoğlu Camii)
Ulucamii Aksaray merkezinde yer almaktadır
Yığma bir tepe üzerinde bulunan caminin kitabesinde, 1408-1409 yıllarında Karamanoğlu Mehmet bey tarafından Mimar Mehmet Firuz Bey’e yaptırıldığı yazılır
Anadolu Selçuklu Beyliklerinin tipik süslemeleri ile bezenmiş batı portali ile iç mekana ve doğu kale duvarlarına girilen, diğer yanda sağlam payandalarla desteklenen cami, yatık dikdörtgen bir plana sahiptir
Mehmet Bey’in oğlu İbrahim bey zamanında 1482-1483’de büyük tamiratlar görmüştür Bugünkü minaresi 1925’te yapılmıştır
EĞRİ MİNARE (Kızıl Minare)
Eğri Minare Aksaray merkezinde yer almaktadır
Selçuklu dönemine ait olup, 1221-1236 yılları arasında yapıldığı sanılmaktadır Kırmızı tuğladan yapıldığı için Kızıl Minare olarak anılmaktadır
Dört köşe bir kaidenin üzerine oturtulan silindirik gövde, ince bir silme ile iki kısma bölünmüş, alt kısmı zikzak, üst kısmı mavi ve yeşil çini mozaiklerle kaplanmıştır Minare yıkılma tehlikesi ile karşı karşıya olması nedeniyle 1973 yılında çelik halatlarla bağlanmıştır Yanındaki cami, sonradan yapılmıştır
ŞEYH HAMİD-İ VELİ (Somuncu Baba Türbesi)
Aksaray merkezi içinde kuzeydoğ tarafında II Kılıçarslan Tepesi eteğinde Ervah Kabristanlığı içinde bulunmaktadır
Şeyh Hamid-i Veli’ye ait türbe açık bir türbedir Mezarı burada bulunmaktadır Mezarı mermerden yapılmış olup, H 815- M 1412 yazısı Solda ikinci kubbenin olduğu kısmında demir kapıyla türbedar odasına girilir
Türbedar odasındaki iç kısmına geçildiğinde 1 5 X 1 5 m ebadında tek gözlü penceresi olan çilehane yeralmaktadır
Açık türbenin arka kısmında Şeyh Hamid-i Veli’nin itikafhanesi yer almaktadır Demir kapı açıldığında hafif meyilli dehliz görünümlü bir yer karşımıza çıkmaktadır Merdivenle inilen bu uzun koridordan arka duvarın kuzeyinde iki, doğusunda bir adet niş bulunmaktadır Kemer şeklinde üst kısım oluşturulmuştur
Bu dehliz koridorun önü kapatılmış arka kısmındaki 2X1 30 m Ebadındaki odaya 70X40 cm ebadında son derece küçük ve ancak diz çöküp eğilmek suretiyle girebilecek bir kapıdan girilmektedir Yapıda günümüze ulaşan iki tane mezar taşı vakfiyesi bulunmaktadır
IHLARA (Ihlara Vadisi)
Aksaray, Hristiyanlığın daha ilk yıllarında önemli bir din merkezi olmuştur Kayseri’li Basilus ve Nazianzos’lu Gregorius gibi mezhep kurucuları 4 yy da burada yetişmişlerdir Mısır ve Suriye sisteminden ayrı bir manastır hayatının kurallarını bunlar tespit etmişlerdir
Böylece Yunan ve Slav sistemi doğmuştur Mısır ve Suriyeli rahiplerin dünya ile olan ilişkilerini kesmelerine rağmen Basilus ve Gregorius’un rahipleri dünya ile olan ilişkilerini kesmiyorlardı Bu yeni anlayışın yeri Belisırma idi
Gregorius, teslis inancına yeni bir izah getirerek Hz İsa’nın tanrılığı tartışmasında İznik toplantısı görüşlerine kuvvet kazandıran fikirler ileri sürdü Böylece Hristiyanlık tarihinde öncü bir aziz oldu Gregorius’un yetiştiği kayalık bölge (Belisırma, Ihlara, Gelveri) Manastır ruhuna uygun, kayalara oyulan kiliseler topluluğu haline geldi
Arap akınlarına karşı, Hasandağındaki müdafaa kaleleri karşı koyunca bu kiliseler faal ibadet merkezi durumlarını devam ettirdiler
Ihlara vadisindeki kayalara oyulmuş bu freskli kiliseler, korunarak yeryüzünde eşine rastlanmayan bir tarih hazinesi olarak zamanımıza kadar gelmiştir
Hristiyanlığın ilk yıllarından itibaren kayaların rahatlıkla kazılmasıyla meydan getirilen bu freskli kiliseler ve iskan yerleri 14 km boyunca Ihlara’dan Selime’ye kadar devam eden “IHLARA VADİSİ” içerisinde yer alırlar
Kiliselerden sadece ikisinin tarihi tespit edilmiştir Direkli Kilise (976-1025), Saint Georges (1283-1295) yıllarına aittir
Sonuncusu çağının sanatının tipik bir örneğidir Bir Selçuk Sultanının elbisesini gösteren resim, Türk Hükümdarının himaye ve yardımı ile bu kilisenin yapıldığına belge teşkil etmektedir
X yy ortasında Bizansın Toroslar ve Klikya bölgelerini geri almasıyla Ihlara bölgesinde de yeni Kiliselerin yapıldığı görmekteyiz Bahaeddin Samanlığı Kilisesi, Sümbüllü Kilise ve Direkli Kilise resimleri bu yüzyılda işlenmiştir Ala Kilise, Akhisar’daki Çanlı Kilise ve Karagedik Kilisesi XI yy başlarındaki bizanrs sanatına örnek teşkil eder Eski kiliseler sonradan bazı Bizans tipi resimler de ilave edilmiştir Bu davranış, XI yy da Selçuk Türklerinin bölgeye gelmesiyle son bulur Fakat bölgedeki dini hayat devam eder Bölgenen kilise hayatı 1924’deki nüfus mübadelesiyle son bulur
SELİME - YAPRAKHİSAR
Aksaray’a 28 km mesafededir
Ihlara Vadisi’nin bitiminde kurulmuş bir kasabadır
Ihlara, Yaprakhisar, Belisırma ve Güzelyurtta olduğ gibi burada da kayadan oyma kiliseler vardır En önemli kilise Selime Katedrali olarak bilinmektedir Katedral kayalara oyulmuş, yüksekçe bir yerdedir İçinde iki sıra halinde sütunlar sırası vardır Bu sütunlar Katedrali üç sahana ayırmıştır
Vadinin diğer kısımlarında görülmeyen “Peri Bacalarını” Selime kasabasında görmek mümkündür
GÜZELYURT
KİLİSE CAMİİ(Aziz Gegorius Kilisesi)
Güzelyurt ilçe merkezindeki Hristiyanlık dönemi eserlerinden olup, Ortodoks alemi için büyük önem taşımaktadır M S 385 yılında kapalı Yunan haçı planında inşa edilmiştir
Daha sonra çeşitli ilave ve tamiratlarla değişikliğe uğrayan kilisenin, çan kulesi minare haline getirilerek camiye çevrilmiştir Ayrıca bahçesinde ayazma bulunmaktadır
AZİZ ANARGİROS KİLİSESİ (Bucak Kilise)
Güzelyurt ilçe merkezindedir Kapalı Yunan haçı planında olan kilise, kubbeleri ve kolonları dahil olmak üzere tümü kayaya oyularak yapılmıştır Narteks ve ön cephe daha sonra kapatılmıştır
Kilise, son olarak 1884 yılında tamir görmüştür Kubbesindeki 1887 tarihinden fresklerin onarımında 3 yıl sonra yapıldığı anlaşılır Günümüzde vatikan’dan buraya gelip hacı olanlar vardır
Aziz Anargiros’un yortu günü olan 1 Kasım günleri kilisede hastalar büyük bir tören düzenleyerek sabahlara kadar dua etmektedirler
Güzelyurt ilçe merkezi ve manastır vadisinde üç adet açık yer altı şehri vardır
SULTANHANI
Aksaray’ın 42 km batısında, Sultanhanı kasabasında bulunan Kervansaray 1229 da I Alaaddin Keykubat tarafından yaptırılmıştır
1278 de Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından genişletilmiştir Dıştan yazlık ve kışlık bölümlerinin boyu 116 90 m ‘ dir Yazlık kısmının eni ise 49 35 m Boyu 61 75 m dir Kışlık kısmının eni ise 32 90 m Boyu 55 15 m ‘dır Yazlık ve kışlık kısmının toplamı 4866 m’ y bulmaktadır
Yazlık kısmının geometrik şekillerle süslenmiş muhteşem bir portali vardır Han içinde bulunan tüm yapı özellikleri itibariyle Sivas’taki Gök Medreseye benzemektedir Sivri kemerin hemen altında “Elminnetül Lillah” yani “Kudret Allahın’ dır” duası yazılıdır
Kervansarayın ilk kitabesinde mukarnaslı dış portal nişini çeviren süs kemerinin iki tarafında altıgen madalyonlar içinde sağda ve solda yer almaktadır Uzun bir dehlizden geçtikten sonra avluya varılır Burada arabalara mahsus revak şeklinde yerler, sol tarafında ise kemerli ve yolculara mahsus odalar, salonlar, iki hamam ve ambarlar vardır
Avlunun ortasında Sasani ateşgedelerinde olduğu gibi dört kemer üzerine dayanmış bir mescit bulunmaktadır Bu mescit Selçuklu süsleme sanatını en güzel örneğini sergilemektedir Yazlık kısmın sonunda, batı duvarında tezyinat bakımından giriş portalinden geri kalmayan bir portali vardır Bununda dış portalde olduğu gibi sağında solunda birer niş bulunmaktadır Kitabe kemer ve nişlerin üzerindedir
Basık kemerli bir kapıdan girilince kışlık kısma geçilir Üstü tonozla örtülü bu kısımı kare kasetli dört kısa, sekizer ayak dizisi, beş sahana ayırmaktadır Ortadaki sahan diğerlerinden daha büyük ve geniştir Tam ortadaki yerin yukarısı pandantiflerle sekiz kenarlı kasnağa oturan bir kubbe ile örtülmüştür İçeriyi kubbe f eneri ile duvarının sağına ve soluna dörder, dip deki duvarda ise, üç olmak üzere yukarılara açılmış mazgal biçiminde iki pencere aydınlatmaktadır Bunlardan başka ışık ve hava alacak yeri yoktur
Çok sağlam durumda iç portal, dah kuvvetli rölyefler halinde geometrik yıldız geçmeler ve rozetlerle işlenmiştir Karatayhanın iç portali bunu örnek alarak aynen tekrarlanmıştır Bu iki portalin Alaaddin Keykubat zamanında, hol kısımlarıyla birlikte tamamlandığına bir işarettir Mukarnaslı tromplar üzerine oturan kubbe, süslemeleriyle holdeki sade taş minareyi canlandırır Kubbenin külahı yıkılmıştır
DİĞER TARİHİ MEKANLAR
Zinciriye Medresesi (AKSARAY MÜZESİ)
Paşa Hamamı (MERKEZ)
Nora - Viranşehir (HELVADERE)
Acemhüyük (YEŞİLOVA)
Aşıklıhüyük (KIZILKAYA)
Darphane (MERKEZ)
Öresinhan (AĞZIKARAHAN'A 6 km )
Alayhan (ALAYHAN)
Ağzıkarahan - Hoca Mesud Hanı (AĞZIKARAHAN)
Yunus Emre Türbesi (SARIKARAMAN
