06/04/2016
Kim derdi ki, cam bir ekran üzerinden yazışacağız, mesajlaşacağız, fotoğraflarımızı düzenleyeceğiz, sosyal medya hesaplarımızı kullanarak kendimizi ifade edeceğiz.
Cep telefonları kullanılmaya başlandığında hayatımızda geri dönülmez değişiklikler oldu. Peki ya dokunmatik telefonlar; tam anlamıyla tuşsuz cam devrimiydi. Hepimizin elinde dokunmatik telefonlar, işyerlerimizde dokunmatik bilgisayarlar. Bu şahane gelişmeler görebilen insanların olduğu kadar, göremeyen insanların da hayatına dokundu. Ekrandaki yazıları, sembolleri, sese çeviren programlar, akıllı cihazlar diye nitelendirdiğimiz dokunmatik ekranlı teknolojik buluşları, göremeyen bireylerin de hayatını değiştirdi, kolaylaştırdı. En somut örnekle; okuduğunuz bu yazının taslağı, göremeyen bir öğretmen tarafından dokunmatik bir telefonda, üstelik sanal bir kabartma yazı klavyesiyle yazıldı.
Bu yazımızda, dokunmatik cihazlarda göremeyenlerin kullandıkları, hayatı kolaylaştırıcı engel aşırtan uygulamalara yer vereceğiz. Üstelik bu programların bir çoğunu görebilsin ya da göremesin, hepimiz kullanabiliriz.
Öncelikle ekrandaki yazıları, sembolleri sese dönüştüren ses sentezleyici programlardan bahsedelim: İster ios, ister android, ister windows işletim sistemlerinden biriyle çalışan dokunmatik cihazımız olsun; göremeyenlerin bu cihazları kullanabilmeleri için en gerekli yazılım ses sentezleyicilerdir.
Bu programlar çoğunlukla akıllı cihaz üreticileri tarafından geliştirilip daha üretim aşamasında cihazlara yüklenmekte. Uygun erişilebilirlik ayarları yapıldığında, ses sentezleyici programlar akıllı cihazları göremeyenlerin kullanımına sınırsızca sunuyor. Başlıca ses sentezleyici yani ekran okuma programları; voice over (ios işletim sistemi için) talkback (android işletim sistemi için) gibi programlardır.
Göremeyen bireylerin kullandıkları kabartma yazım sistemi de akıllı cihazlarda başarılı biçimde kullanılıyor. Mbraille adlı programla, altı nokta alfabesiyle sanal ekran üzerinde yazma, mesaj atma, tweet atma, arama yapma, mail atma, not alma vb. işlemler rahatlıkla yapılabiliyor.
Arkadaşının kıyafetini, dolaştığı yerlerin manzarasını, yani görsel anlamda merak ettiği her şeyi sadece bir fotoğrafını çekerek anlamak artık hayal değil. Taptapsee programı göremeyen bireyler için adeta sanal bir göz gibi çalışıyor.
Karnınız acıktı. Evden dışarı çıkmak istemiyorsunuz Yemek Sepeti programı tam size göre…Peki bir restorantta menüde ne olduğunu, bir kitapçıda kitabın arka kapağında ne yazdığını, veya günlük bir gazetede hangi haberlerin olduğunu sanal bir okuma aracıyla göremeyen bireylerin okuduğunu hayal edin. İşte hayalimizi Knfreader adlı program gerçeğe dönüştürüyor. Program aracılığıyla yazılı materyallerin fotoğrafları çekilip anında tüm yazılar sese dönüştürülüyor.
Elektronik kitaplar artık hayatımızın vazgeçilmez bir parçası. Voicedream programı göremeyenlerin e.kitapları dinlemesini, diledikleri yerlere not almalarını, diledikleri yerlerin altını çizmelerini, yani görebilen bir okuyucunun yapabildiği tüm okuma aktivitelerini yapabilmelerine imkan veriyor.
Navigasyon programları taksicilerden ev hanımlarına herkesin en çok kullandıkları programlardan. göremeyen bireylerin çevrelerindeki mekanları öğrenebilecekleri, diledikleri mekana ya da adrese rahatça gidebilecekleri hayatı, dışarıyı gönüllerince keşfedebilecekleri güzel bir navigasyon programı var. Adı navigone. ayrıca blind square programı da aynı işlevi başarıyla yerine getirebiliyor.
Dişiniz çok şiddetli ağrıyor ve evde tek başınasınız; uygun bir ağrı kesici ilaç kullanmak zorundasınız fakat ilaç kutuları birbirine çok benziyor. Göremediğiniz için ilaç adlarını okuyamıyorsunuz. bu tür sıkıntılı zamanlarda size göz olabilecek binlerce insan dünyanın dört bir yanında yardım çağrınızı bekliyor. Be my ice, göremeyen bireylere göz olmak isteyen gönüllülerin ve göremeyenlerim telefonlarına kurdukları şahane bir program. göremeyen birey dilediği zaman programdan yardım çağrısı yapıyor, çağrıyı yanıtlayan görebilen gönüllüyle görüntülü ve sesli biçimde iletişim kuruyor. Dilediği konuda görebilen gönüllülerin talimatları doğrultusunda yardım alıyor.
Teknoloji dolu dizgin gelişmekteyken görme engellilerin erişilebilir teknoloji uygulamalarının da aynı hızda gelişmesi dileğiyle…
Oğuzhan GÜREL
Aysun Gülap KOÇ
Mahir BAŞBOZKURT
