15/04/2018
Günün anlam ve önemini vurgulayan bu yazıyla, sizlere sanatla kalın demek istedik 🙂
Yazı: Rukiye YENİBAŞ
Sanat artık çocuklarda, gençlerde ve yetişkinlerde terapi amaçlı kullanılmakta ve en etkili terapi yöntemlerinden biri kabul edilmektedir. Sanat, büyük küçük herkes için vazgeçilmezdir, hayatın bir çocuklara, örgün ve yaygın eğitimle verilmelidir. Tercih edilen ve daha faydalı olan ise; sanat eğitiminin çocukluktan başlamasıdır.
Sanat, kişi ya da kişilerin kendi yeteneklerini ve bilgilerini kullanarak, duygularını ve yaratıcılıklarını da katarak ortaya çıkardıkları üründür. Sanatla ilgilenmek çocuklukta başlayıp yaşamın sonuna kadar sürer ve gelişim sürecinde insan hayatının ayrılmaz bir parçası haline gelir.
Sanatçı denince akla, yeni ve kendine özgü eser üreten kişi gelmektedir. Sanatla, sanatı meslek kabul eden kişiler ilgilendiği gibi hobi amaçlı olarak bu işi seçen kişiler de ilgilenmektedir. Bunların dışında sanat artık çocuklarda, gençlerde ve yetişkinlerde terapi amaçlı kullanılmaktadır ve en etkili terapi yöntemlerinden biri kabul edilmektedir. Sanat, büyük küçük herkes için vazgeçilmezdir, hayatın bir parçasıdır ve insan sağlığı açısından da gereklidir.
Sanat, hem yetişkin hem de çocuk için zevkli bir uğraştır. Yetişkin ve çocuğun ortaya çıkardığı ürün onun sanat eseridir. Her ekonomik seviyedeki insanın ilgilenebileceği bir sanatsal uğraş vardır.
İster yetişkin olsun ister çocuk, herkese sanatla ilgilenebileceği ortamlar yaratılmalı ve fırsatlar tanınmalıdır. Yetişkinlik cağına gelmiş olmasına rağmen sanatla yeni tanışan ve içlerindeki cevheri fark edip dışarı yansıtan kişiler vardır. O kişilerin bir süre sonra hem kendilerine hem de dünyaya yönelik bakış açıları değişmektedir. Sanat eğitimi hem yetişkin hem de çocuklara, örgün ve yaygın eğitimle verilmelidir. Tercih edilen ve daha faydalı olan ise; sanat eğitiminin çocukluktan başlamasıdır.
Çocuklarda Sanat Eğitiminin Hedefi
Çocuğa verilen sanat eğitiminin hedefi; çocuğun sosyal, duygusal, zihinsel ve bedensel özelliklerini geliştirmek, yaratıcılığını artırmak, özgün düşünceyi ve estetik anlayışı geliştirmek, haz almasını ve duygusal açıdan rahatlamasını sağlamak ile paylaşmayı öğretmek olmalıdır. Sanat bu amaçla kullanılmaktan başka, eğitim ortamlarında öğretmen-çocuk, okul idaresi-çocuk, çocuk-çocuk veya çocukla diğer öğretmenler arasındaki iletişimi geliştirmeye dönük olmalıdır. Sanatın da içinde olduğu öğrenmeler, çocuklar için daha zevkli hale gelmektedir. Gerek okul öncesi gerekse okul dönemi çocukları için okullar, zoraki gelinen, sadece dinleyerek, okuyarak, yazarak öğrenmenin olduğu, ezberci anlayışın kabul gördüğü bir ortam olmaktan çıkarılıp, çocukların zevk alarak gittikleri bir yer haline dönüştürülmelidir. Evde ailece gerçekleştirilecek sanatsal etkinlikler, aile üyeleri ve çocuk ilişkisinin kalitesini etkilemektedir.
Çocuk birçok sanat dalıyla uğraşarak kendisi için hangisinin daha zevkli olduğunu keşfetmeli ve hangi sanat dalına daha yetenekli olduğunu fark etmelidir.
Sanat eğitimi okul öncesi yaşlarda başlamalıdır. Çünkü doğumdan 6 yasına kadar olan dönem, çocuğun zihinsel, sosyal, duygusal, kaş ve sinir gelişiminin, olgunlaşmasının olduğu dönemdir. Bu nedenle bu dönemdeki sanat eğitimi, çocuğa daha fazla uyaran verilmesine olanak tanır. Bu da daha iyi bir gelişimi beraberinde getirir.
Çocuğun Sanat ile Yansıttıkları
Çocuk, sanatla uğraşmaktan zevk alır. Sanatla ortaya bir ürün çıkarır ve bu ürün onun eseridir. Sanat çocuğun kendisine yönelik algısını olumlu olarak etkiler. Ortaya çıkan ürün, çocuğun çevresindeki diğer kişiler tarafından beğenilirse çocuğun kendine yönelik olumlu benlik algısı geliştirmesini, kendine olan güvenini kazanmasını, bir etkinliğe başlarken daha istekli olmasını ve arkadaşları arasında onore olmasını sağlar. Çocuk için başkalarından gelen olumlu geri bildirimler çok önemlidir. Sanat yoluyla çocuk bu olumlu geri bildirimleri alma şansı elde eder. Sanat çocuğun yeteneklerini fark etmesini ve geliştirmesini sağlar. Çocuk genetik olarak belli yetenekleri almasına rağmen eğer uygun ortam ve gerekli destek sağlanmazsa bunu ortaya çıkaramamaktadır. Yetişkin çağında sanat eğitimi almaya başlayıp içinde cevher olduğunu hem kendisi fark eden hem de çevresi tarafından fark edilen insanlar vardır. Çocuğa uygun ortamı sağlayan çevre aynı zamanda çocuğu sevmektedir. Çocuk bu sevgiyi hisseder ve bu çevre onun kabul edilme ihtiyacını da karşılar. Bazı çocuklar vardır; sanat dışında ortaya bir ürün koyamamaktadır. Bu çocuklar sanatla kendilerini ifade etmektedirler. Çocuk sanata duygularını aktarır. Çocuk çizdiği resimde üzgün mü, kızgın mı olduğunu anlatır. Çocuk sanata ailede yaşadıklarını da yansıtmaktadır. Babası tarafından şiddet uygulanan çocuk, resminde babasını abartılı olarak çizebilmekte, çoğu zaman elini diğer vücut oranlarına göre daha büyük çizebilmektedir. Sanat çocuğun zihinsel gelişimi hakkında da ipuçları verir. Çocuğun çizgilerinin gelişimi, kullandığı figürler, sergilediği kompozisyon, nesnelerin orantısı, ayrıntıların yer alış şekli onun zihinsel durumu hakkında bize ipuçları vermektedir. Çocuk, sanata sosyal gelişimini yansıtır. Arkadaş ilişkileri nasıl, toplumsal normları algılayışı, sosyal ortamdaki kişilerin çocukla ilişkisi sanata yansıtılmaktadır. Sanatla çocuk hayallerini ortaya koyar. 5 yasında hayvanlardan korkan bir çocuk bunu resmine yansıtmaktadır. İçe donuk, başkalarıyla iletişim kurmaktan korkan çocuklarla sanat yoluyla iletişim kurulmakta ve çocuk hakkında bilgi sahibi olunmaktadır.
Sanat, çocuğun ne kadar kavram bildiğini yansıtır. Kavram sayısı yetersiz olan çocukların sanat yoluyla kendilerini ifadesi de yetersiz olmaktadır. Sanat, çocukta yaratıcılığı ve özgün düşünceyi geliştirir. Çocuğa deneme yapmak imkanı tanır, yaşayarak öğrenmesini sağlar. Sanat yoluyla öğretilen bir şeyin, hem yaşayarak hem de görme, dokunma, işitme duyularını da gerektirdiği için kalıcılığını arttırır. Zihinsel açıdan çocuğun dokunduğu, gördüğü yaptığı her yeni şey onun zihnine kazınır, önceki öğrenmelerinin üzerine yeni şeyler katmasını sağlayarak önceki öğrenmeleri pekiştirmesini, geliştirmesini sağlar. Sanat çocuğun el becerilerini geliştirir. El becerisi gelişen çocuk, daha iyi şekil çizebilir, daha iyi makas kullanabilir, daha iyi yazı yazabilir. Sanat çocuğun göz ve eli arasındaki eşgüdümün gelişmesini sağlayarak daha becerili davranmasını sağlar.
Sanat çocuğun problem çözme becerilerini geliştirir. Çocuğun uğraşla ilgili planlama yapma ve yapılan plana uyma yeteneğini kazandırır. Çocuk, sanat yoluyla içinde yaşadığı çatışmaları dışa vurur, dünya ve içinde bulunulan kültür hakkında bilgi sahibi olur. Sanat, çocuğun farklı nesnelerin işlevleri hakkında bilgi sahibi olmasını sağlar. Çocuk sanata özlemlerini yansıtır. Sanat yoluyla farklı nesnelerin ortak bir uğraş için bir arada kullanılabileceğini öğrenir.
Birden fazla çocuğun birlikte yaptığı sanatsal uğraşlarda çocuk işbölümü yapmasını, kendine verilen sorumluluğu yerine getirmeyi, ekip çalışmasını, isteklerini nasıl ifade edebileceğini öğrenir. Çocuğun hareket gereksinimini karşılar. Çocuğun boş kalarak canının sıkılmasını engeller ve istenmeyen davranışlar göstermesinin önüne geçilir. Aile içindeki çocukla, anne baba arasında yaşanan çatışmaları azaltır. Çocuğun enerjisini faydalı ve amaçlı bir uğraşla yani sanatla boşaltmasını sağlar. Çocuğun sanatsal eylemler öncesi yani hazırlık aşamasında işin işine katılması ve sanatsal eylemler bittikten sonra kullanılan malzemeleri toparlamasını sağlayarak sorumluluk kazandırmakla kalmaz, çocuğun düzen alışkanlığını da geliştirir. Yetişkinin de katıldığı sanatsal eylemlerde, çocuk yetişkinle olumlu etkileşimler kurarak temas ihtiyacını karşılar. Gelişimde model almanın önemi büyüktür. Çocuk için sanatsal faaliyetlerle ilgilenen yetişkin olumlu bir modeldir. Bu modeli gören çocuk onun gibi olmak ister. Çocuğun sadece tüketici değil de üretici olarak da yaşaması gerektiğini öğrenmesini sağlar.
Çocuk, geleceğine ait planlamalarını sanata yansıtır. Sanat çocuğun hayattan doyum almasına katkıda bulunur. Çocuğun duyarlılığını artırır, estetik gücünü geliştirmesini sağlar. Eğitim öğretim çalışmaları sanat yoluyla yapıldığında kalıcılığı artmakta ve farklı özellikteki çocukların öğrenmesi de kolaylaştırmaktadır.
Çocuk sanata fiziksel özelliklerini yansıtır. Kilolu bir çocuğun çizeceği insan figürü de diğer insan figürlerinden daha büyük olmaktadır. Diğer çocuklarla kullandığı malzemeleri paylaşmayı öğrenir. Yardımlaşma duygusunu geliştirir. Çocuk, ihtiyacı olan bir malzemeyi arkadaşından alabilir ya da ona verebilir.
Çocuklukta sanat eğitimi almış kişilerin kendilerini tanımaları, öğrenimlerini bu alanda yapmaları sağlanabilir. Çocuklar diğer çocuklardaki farklılıkları görme ve tanıma imkanı bulur. Bu, çocuğun yaşamında bireysel farklılığı olan kişileri tanımasını ve eleştirmeden, dışlamadan kabul etmesini sağlar. Sanat eğitimi çocuğun samimi ilişkiler kurmasına yardımcı olur. Akademik alanda öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar yapabilecekleri ve ortaya ürün çıkartabilecekleri bir olanak elde etmiş olurlar ve öğrenme güçlüğü yasayan çocuklar, klasik öğrenme metotlarıyla öğrenmede zorlandıkları için onlara birçok duyunun katıldığı ve deneyimlere dayalı bir öğrenme ortamı sağlanmış olur. Bu çocuklar eğitim aldıkları sanat dallarını meslek olarak seçmekte ve ekonomik gelir elde edebilmektedirler.
Çocuğun özgür düşünmesine katkıda bulunur. Ortak davranış bilincini geliştirir. Okul başarılarının artmasını sağlar. Sanat eğitimi alan çocukların stresle başa çıkma becerileri gelişir. Sanat evrensel bir iletişim ve kendini ifade yoludur…
Çocuğun Seçebileceği Sanat Alanları ve Malzemeler
Çocuklar, resim, fotoğrafçılık, heykel, mum yapımı, ebru yapımı, ahşap boyama, örgü, vitray, müzik eğitimi, enstrüman çalma, takı tasarımı, halıcılık, dok*macılık, basit araç tasarımı, drama, şiir gibi alanlarda eğitim alabilirler.
Sanat için kullanılan malzemeler çeşitli olmalıdır. Her renkte farklı boyalar (Pastel boya, akrilik boya, yağlı boya, toz boya, k*maş boyası, soba boyası, mürekkepler, sprey boya), kalemler (renkli kalemler, kurşun kalem), tebeşir, farklı büyüklükte ve farklı kalınlıkta kağıtlar ve kartonlar, mukavva, jelatin, k*maşlar, yün, pamuk, farklı renklerde ve farklı özellikte ipler, düğme, boncuk, kablo çeşitleri, şişe kapakları, yapraklar, taşlar, k*m, toprak, farklı büyüklükte kutular, kabuklar, sanat dalıyla ilgili olarak kullanılacak diğer materyaller…
Kullanılan malzemeler ve seçilen sanat dalı, çocukta pozitif duyguların gelişmesini sağlamalıdır. Malzemeler çocuğun ulaşabileceği yerlerde olmalıdır. Sanat eğitimi verilecek çevre güvenliğine dikkat edilmelidir. Kullanılan malzemeler çocuklara zarar vermeyecek şekilde tercih edilmelidir.
Sanat eğitimi verilirken çocuğun öğrenme hızı dikkate alınmalıdır. Sanat eğitiminde çocuğun gelişimsel özellikleri dikkate alınarak yüksek beklenti içinde bulunulmamalıdır, mükemmellik beklenmemelidir. Çocuğun yaşına göre ilgileneceği sanat etkinlikleri ve ortaya çıkan ürün değişebilir. Çocukların ortaya çıkardığı ürünler birbiriyle karşılaştırılmamalıdır.
Sanatsal çalışmalarda çocuk yönlendirilmeden içinden geldiği gibi çalışmalıdır. Sanatsal etkinlikler sırasında çocuk ve çevresindeki kişiler arasında olumlu bir etkileşim oluşturulmalı, paylaşımın, yardımlaşmanın önemi konusunda öğrenciler yönlendirilmeli ve bu değerler onlara kazandırılmalıdır. Çocuğun zorlandığı etkinliklerde gerek fiziksel olarak gerekse sözel olarak yardımda bulunulmalıdır.
Çocuğun sanat eğitimindeki girişimleri, yaratıcılıkları desteklenmeli, ortaya çıkan ürün konusunda çocuk tebrik edilmeli ve sözel olarak ödüllendirilmelidir. Çocuğun birçok sanat dalını da görmesi ve denemesi için imkan verilmelidir. Çocuk gerçekleştirmekte zorlandığı etkinlikler konusunda kesinlikle eleştirilmemelidir. Eğitimci, çocuğun özgün eserler üretmesi için yönlendirilmelidir. Sanat eğitimi verilen ortam çocuğun özgür düşünmesini sağlayıcı olmalıdır…
* İSMEK Çocuk Eğitimi Usta Öğreticisi
