23/09/2026
🇹🇯📈📙САДОИ ҶОВИДОНАИ РӮДАКӢ: АЗ ДАВРАИ СОМОНИЁН ТО АСРИ МУОСИР🇹🇯📈📙
📖(арҷгузорӣ барои боло бурдани ҷойгоҳи Рӯдакӣ дар миёни ҷомеа ва шинохти бештари насли ҷавон аз осори ин шоири тавоно)
📚Рӯдакӣ вассоф ва тараннумгари беҳамтои арзишҳои олии маънавӣ, аз ҷумла ватанпарастӣ, одамият, адолатхоҳӣ, дӯстиву рафоқат, саховат ва накукорӣ шинохта шудааст.
✍️Эмомалӣ Раҳмон
📚Дар қаламрави таърихи пуршебу фарози адабиёти форсу тоҷик чеҳраҳое сар бар афрохтаанд, ки ҳеч гоҳ дар зиндони як асру замон маҳдуд намондаанд. Андешаҳои нобиғона ва мавҷи ашъори онҳо аз монеаҳои қарнҳо убур карда, дар ҳар фаслу замон бо маънои тозаву фаровоз ба ҷилва медароянд. Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ бидуни тардид аз зумраи чунин симоҳои нодир, безавол ва қодирсухани олами маъност.
✔️Номи мубораки Рӯдакӣ бо оғози саҳифаҳои заррини адабиёти классикии форсу тоҷик пайванди ногусастанӣ дорад. Ӯ дар замони шукуфоии давлати Сомониён зиста, бо неруи бемисли сухан ба забони форсии дарӣ (ки имрӯз дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон бо номи муқаддаси тоҷикӣ шуҳрат дорад) ҷилои тоза ва болидагии шоирона бахшид. Шеъри ӯ монанди чашмаест мусаффо, ки аз умқи асрҳо ҷорӣ шуда, то имрӯз ташнагони маърифату зебоиро бо оби ҳаёти маънавӣ сероб месозад.
📖Одаму-ш-шуаро, пеш аз ҳама, шоири инсондӯст аст. Ӯ дар оинаи ашъори худ олами ботинии одамизодро бо тамоми тундбодҳои шодиву ғам, умеду андӯҳ, орзуҳои бархоста аз қалб ва сарнавишти мураккабаш ба ҷилва медарорад. Аз ин рӯ, бузургии Рӯдакӣ танҳо дар он нест, ки ӯ бунёдгузор ва пешвои саромадони адабиёти классикӣ маҳсуб мешавад; бузургии ҳақиқӣ ва ҷовидонаи ӯ дар он аст, ки инсонро ба тахти ҷаҳони шоирона ба мероси бузург мекашад. Бо вуҷуди он ки аз ганҷинаи азими осори ӯ то замони мо танҳо пораҳое боқӣ мондаанд, ҳамон зарраҳои гаронбаҳо низ мазмуни олии андеша ва эҳсоси наҷиби устодро пеши чашми оламиён падидор месозанд. Меҳвари асосии офаридаҳои ӯро мавзуъҳои ҷовидона чун қадри умр, гузашти бебозгашти вақт, дӯстии устувор, муҳаббати пок, донишомӯзӣ, некӣ, зебоӣ ва табиат ташкил медиҳанд, яъне арзишҳое, ки то абад барои башарият фарз ва муқарраранд. Аз ин хотир, бо ҷуръат метавон гуфт, ки Рӯдакӣ шоири як аср нест, балки шоири ҳамаи асрҳост. Дар ин ҷо ба таври иҷмолӣ оид ба баъзи саҳифаҳои рӯзгор ва ҷаҳони андешаи ин пири сухан таваққуф хоҳем кард:
✅Рӯдакӣ ва фарҳанги инсонгароӣ (ҳуманизм)
📌Агар ба олами маънавии Рӯдакӣ бо чашми хирад назар андозем, дар маркази он симои муқаддаси инсони комилро мебинем. Инсон дар шеъри ин суханвар мавҷуди нотавону сарнавишттаслим нест; баръакс, соҳиби ақли расо, эҳсоси гарм, иродаи пӯлодӣ ва соҳибихтиёри роҳи хеш аст. Ӯ метавонад некӣ бикорад, дӯстии ҷовидон варзад, ганҷи дониш андӯзад ва аз зебоиҳои ҳаёт бо тамоми ҳастӣ баҳра барад.
📈Дар низоми фалсафии Рӯдакӣ ҳаёт ҳам неъмати бебаҳои осмонист ва ҳам амонати зудгузар. Шояд ҳамин дугонагии ҳаёт – ваҳдати зебоӣ ва гузарандагии он – муҳимтарин шоҳроҳи ҷаҳонбинии шоир бошад. Шоир одамизодро ба ишқу муҳаббат ба зиндагии ширин даъват карда, дар айни замон бо садои ҳушдор хотиррасон месозад, ки ҷавонӣ, қуввати бозу ва айёми умр чун оби равон мегузаранд ва ҳаргиз бознамегарданд. Бинобар ин, ҳар як лаҳзаи умрро бибояд ба меҳру муҳаббат ва амалҳои нек сипарид.
📍Дар ин мазмун, фалсафаи Рӯдакӣ – фалсафаи ҳаёти фаъол ва созанда аст. Шоир гурехтан аз мушкилоти зиндагиро намепазирад, балки инсонро ба шинохти арзиши аслӣ, қадри дӯстӣ ва дарки маънии зебоӣ водор месозад. Аз ин рӯ, ӯ ҳеч гоҳ рӯҳафтодагӣ ва маъюсиро намеписандад.
Табиат – оинаи мусаффои рӯҳи инсон
📝Дар олами тафаккури Рӯдакӣ табиат танҳо як манзараи беҷон нест. Он дорои забони муқаддасу нотакрор аст, ки бо инсон бе воситаи сухан розу ниёз дорад. Фасли баҳор дар ашъори ӯ на танҳо як тағйири обу ҳаво, балки бо сабзаҳои навруста, гулҳои рангоранг ва ҳавои мусаффо таҷассуми эҳёи коинот, ҷавонии абадӣ ва умеди бепоён мавзуи меҳварӣ аст. Боғ, бод, борон ва дигар аносири табиат бо ҳолати рӯҳии инсон пайванди ногусастанӣ дошта, набзи эҳсосоти ботинии ӯро ба забони мавзун баён мекунанд.
📊Бинобар ин, табиат дар осори Рӯдакӣ оинаест, ки дар он симои рӯҳи инсон акс ёфтааст. Имрӯз, ки масъалаи муносибати инсон бо табиат ба мушкилоти бузурги сайёра табдил ёфтааст, нигоҳи фалсафии Рӯдакӣ ба табиат маънои тоза ва баланд пайдо мекунад. Албатта, шоиста нест, ки мафҳумҳои муосири экологиро бевосита ба асри X пайванд бидиҳем, вале эҳсоси нозуки зебоӣ ва пайванди инсон бо олами ҳастӣ дар мероси ӯ воқеӣ таҷассум ёфтааст.
📌Қудрати бемисли сухани Рӯдакӣ
📃Рӯдакӣ на танҳо соҳиби андешаҳои осмонӣ, балки устоди беҳамтои санъати сухан аст. Каломи ӯ равон, дорои оҳанги мусиқии хос, табиӣ ва дилшикор аст. Ӯ бо содатарин вожаҳо амиқтарин мазмунҳои фалсафиро баён карда метавонад. Маҳз ба ҳамин хотир аст, ки донишмандони соҳаи сухан сабки эҷоди ӯро «саҳли мумтанеъ» хондаанд.
✔️Шояд бузургтарин сабақи Рӯдакӣ ба таърихи фарҳанги сухан ҳамин бошад: бузургии сухан ҳеч гоҳ дар печидагии сунъӣ ва мураккабии он нест, балки сухани одӣ метавонад ба фарохнои дилҳо роҳ ёбад. Дар замони мо, ки ҷаҳон аз селоби паёмҳои гуногун ба дод омадааст, арзиши каломи дақиқу пурмаъно садчанд мегардад. Рӯдакӣ ба мо меомӯзад, ки сухан фақат василаи муошират нест, балки қудратест, ки метавонад ҷаҳони нав бунёд кунад, эҳсоси мурдаро зинда созад ва инсонро ба тафаккури амиқ водор кунад.
📝Рӯдакӣ ва гузашти вақт
📚Вақт – ин сирри бузург ва нокушудаи ҳастии инсон аст. Он беист дар ҳаракат аст: ҷавонӣ ба пирӣ, баҳор ба тирамоҳ ва имрӯз ба фардо табдил мешавад. Дар шоҳкориҳои Рӯдакӣ набзи гузашти вақт бо садои хос мезанад. Ӯ бо тамоми ҳастиаш қадри ҷавонӣ, шодӣ ва лаҳзаҳои бебозгашти умрро эҳсос мекунад. Ин андешаҳо дар асри технологии мо низ заррае арзиши худро гум накардаанд, зеро инсони имрӯз ҳанӯз ҳам бо ҳамон саволи азалии дирӯз рӯ ба рӯст. Ӯро суоле ҳамеша дунболгир аст, ки бо ин фурсати кӯтоҳи умр чӣ гуна бояд бархурд кард?
Ҷавоби Рӯдакӣ барои инсони имрӯза низ роҳнамост: вақтро аз нав баргардонидан муҳол аст, бинобар ин, ҳар як рӯзи умр мебояд бо донишомӯзӣ, бо амалҳои созанда ва бо эҳсоси масъулият дар назди худ ва ҷомеа сипарӣ гардад.
📙Рӯдакӣ – рукни устувори ҳувияти миллӣ
📍Рӯдакӣ яке аз устувонаҳои бузурги маънавии миллати тоҷик аст. Номи ӯ танҳо рамзи як шахсияти адабӣ нест, балки ҷузъи ҷудонопазири хотираи таърихӣ ва генофонди маънавии мост. Аз ин рӯ, қарзи муқаддаси фарҳангии мост, ки эҳтироми ин чеҳраро танҳо ба рӯзҳои ёдбуд ё гузоштани номи ӯ ба кӯчаҳову муассисаҳо маҳдуд насозем. Беҳтарин арҷгузорӣ ба шоир – хондани осори ӯ, дарки амиқи маънои сухан ва идомаи анъанаҳои маърифатпарварии ӯст.
Рӯдакишиносӣ бояд ҳамеша пӯё ва зинда бошад. Ҳар насли навин бояд дар осори ӯ маъноҳои тоза ва паҳлуҳои навро кашф кунад. Зеро ашъори бузургони сухан танҳо ба як шарҳу тафсир маҳдуд намешаванд; онҳо чун оинаанд, ки ҳар насл дар он симои замони худро мебинад.
📊Рӯдакӣ – пули маънавӣ байни гузашта ва имрӯз
✅Фосилаи байни қарнҳо дар назди адабиёти ҳақиқӣ маъное надорад. Рӯдакӣ маҳз ҳамон пули мустаҳками маънавист, ки асрҳои дурро бо замони муосир пайванд медиҳад. Насли имрӯза, ки дар фазои рақамиву технологияи олам ба сар мебарад, дар шеъри Рӯдакӣ посухи дардҳои худро, аз ҷумла муҳаббат, дӯстӣ, орзу, зебоӣ ва арзиши донишро пайдо мекунад. Агар Рӯдакӣ барои насли нав танҳо номи як шоири мозӣ ва аслоф бошад, ин робита заиф мешавад; вале агар онҳо дар каломи ӯ ҷавоби масъалаҳои имрӯзаро бибинанд, шоир ба ҳамсуҳбати боэътимоди маънавӣ табдил меёбад.
📉 Аз «Рӯдакӣ ки буд?» то «Рӯдакӣ имрӯз ба мо чӣ мегӯяд?»
🌏Замони муосир тақозо дорад, ки пурсишҳои мо дар бораи ин чеҳраи бузурги адабӣ таҳаввул ёбанд: Рӯдакӣ имрӯз ба мо чӣ меҳр меомӯзад?
📍Ӯ мегӯяд, ки инсон бояд арзиши аслии инсониятро ҳифз кунад.
📍Ӯ таъкид мекунад, ки дониш машъали тобандаи роҳи зиндагист.
📍Ӯ ёдовар мешавад, ки дӯстии содиқона душвориҳои замонро пушти сар мекунад.
📖Аз ҳама муҳимтар, ӯ ба мо меомӯзад, ки сухани ҳақиқӣ қодир аст, ки марзҳои замон ва асрҳоро шикаста, то абад зинда бимонад.
📙Ба ҷойи охирсухан
📚Рӯдакӣ аз он нобиғагони олами андеша аст, ки гардиши айём ва гузашти қарнҳо онҳоро ҳеч гоҳ пир намекунад. Мо имрӯз ба ин шахсият аз масофаи беш аз ҳазорсола менигарем, аммо дар нафаси каломи ӯ гармӣ ва таровати рӯзгори муосирро эҳсос мекунем. Ӯ моро ба арзишҳои баландтарин, амсол инсондӯстӣ, маърифат, зебопарастӣ ва қадри умри инсонӣ ҳидоят мекунад.
✅Рӯдакӣ танҳо саҳифаи фахрии таърихи гузашта нест; ӯ садои зинда ва рӯшангари фарҳанги имрӯзи мост – садое, ки аз қаъри таърих омада, бо мо то абад суҳбат мекунад.
✍️ҚОДИРОВ Дилшод
номзади илмҳои филология, дотсент, муовини ректор оид ба илм ва иноватсия
Амид Комилбеков
