МДТ Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе

ДАҲСОЛАИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ СУЛҲ – ОМИЛИ ТАҲКИМИ ҲАМДИГАРФАҲМӢ ВА РУШДИ УСТУВОР

Сулҳ яке аз бузургтарин неъматҳои башарият буда, барои зиндагии орому осоишта, рушди устувори ҷомеа ва пешрафти давлатҳо аҳамияти ҳаётӣ дорад. Дар ҷаҳони муосир, ки бархе минтақаҳо ҳанӯз ҳам бо низоъҳои мусаллаҳона, таҳдидҳои амниятӣ, терроризм, ифротгароӣ ва дигар хатарҳои глобалӣ рӯ ба рӯ мебошанд, таҳкими сулҳ ба яке аз муҳимтарин вазифаҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст. Аз ин рӯ, ҳар як ташаббуси байналмилалӣ, ки ба ҳифз ва густариши фарҳанги сулҳ нигаронида шудааст, аҳамияти бузурги сиёсӣ ва башардӯстона дорад.
Дар ҳамин замина, 25 июни соли 2026 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид бо ибтикори Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қатъномаи махсусро таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда (солҳои 2027–2036)» қабул намуд. Ин санади муҳими байналмилалӣ аз ҷониби 191 давлати узви Созмони Милали Муттаҳид ҷонибдорӣ гардида, боз як далели равшани эътирофи нақши Тоҷикистон дар пешбурди рӯзномаи ҷаҳонии сулҳ ва ҳамкории созанда мебошад.
Қабули ин қатънома дар замоне сурат гирифт, ки инсоният бо мушкилоти зиёди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва экологӣ рӯ ба рӯ мебошад. Ҷангҳо ва низоъҳои мусаллаҳона дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон боиси талафоти ҷонӣ, муҳоҷирати иҷборӣ, харобшавии инфрасохтор ва афзоиши буҳронҳои гуманитарӣ гардидаанд. Дар чунин шароит, ташвиқи фарҳанги сулҳ, таҳкими муколамаи байни халқҳо ва ҳалли мусолиматомези баҳсҳо аз роҳҳои асосии таъмини амнияти байналмилалӣ ба ҳисоб меравад.
Дар қатъномаи мазкур ҳадафҳо ва принсипҳои Оинномаи Созмони Милали Муттаҳид, аз ҷумла ҳифзи сулҳу амнияти байналмилалӣ, эҳтироми ҳуқуқи инсон, ҳалли осоиштаи баҳсҳо ва рушди ҳамкориҳои байни давлатҳо инъикос ёфтаанд. Ҳамчунин, таваҷҷуҳи махсус ба манфиатҳои наслҳои оянда, таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ, мусолиҳа ва ҳамкории байни наслҳо зоҳир шудааст. Ин равиш аҳамияти тарбияи ҷавононро дар рӯҳияи сулҳпарварӣ, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ боз ҳам бештар менамояд.
Тоҷикистон дар тӯли солҳои соҳибистиқлолӣ борҳо ташаббусҳои байналмилалиро дар самтҳои об, иқлим, ҳифзи пиряхҳо ва сулҳу субот пешниҳод намуда, аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ дастгирӣ ёфтааст. Қабули Даҳсолаи байналмилалии сулҳ идомаи мантиқии ҳамин сиёсати созанда мебошад. Ин ташаббус нишон медиҳад, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари сулҳдӯст барои таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ, эътимод ва ҳамкории байналмилалӣ саҳми арзанда мегузорад.
Таҷрибаи Тоҷикистон дар роҳи барқарор намудани сулҳу ваҳдати миллӣ низ барои бисёр кишварҳо намунаи арзишманд мебошад. Бо имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ соли 1997 марҳилаи нави рушди давлатдорӣ оғоз гардид. Имрӯз сулҳу субот барои пешрафти иқтисодиёт, рушди илму маориф, тандурустӣ, фарҳанг, сайёҳӣ ва дигар соҳаҳо заминаи устувор фароҳам овардааст. Аз ҳамин лиҳоз, таҷрибаи Тоҷикистон ҳамчун намунаи муваффақи сулҳофарӣ дар сатҳи байналмилалӣ эътироф мегардад.
Даҳсолаи байналмилалии сулҳ инчунин имконияти мусоид фароҳам меорад, то давлатҳо ҳамкориро дар самти пешгирии муноқишаҳо, мубориза бо ифротгароӣ, рушди таҳаммулпазирӣ, ҳифзи ҳуқуқи инсон ва таҳкими муколамаи тамаддунҳо густариш диҳанд. Дар баробари ин, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсӣ, рушди илму технология, рақамикунонӣ ва истифодаи имкониятҳои зеҳни сунъӣ барои таъмини рушди устувор аз масъалаҳои муҳими рӯз ба ҳисоб мераванд.
Нақши ҷавонон дар татбиқи ҳадафҳои Даҳсола махсусан муҳим мебошад. Ҷавонон бояд ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа дар рӯҳияи сулҳпарварӣ, эҳтироми қонун, таҳаммулгароӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ тарбия ёбанд. Зеро маҳз насли ҷавон ояндаи давлат ва ҷомеаро муайян мекунад. Омода намудани мутахассисони соҳибкасб, баланд бардоштани сатҳи дониш ва ҷаҳонбинии ҷавонон, рушди фарҳанги муколама ва ҳамдигарфаҳмӣ аз омилҳои муҳими татбиқи ҳадафҳои ин ташаббуси байналмилалӣ мебошанд.
Қабули Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда бори дигар собит намуд, ки сулҳ на танҳо арзиши миллӣ, балки арзиши умумибашарист. Ҳифзи сулҳ, таҳкими дӯстӣ байни халқҳо, эҳтироми гуногунандешӣ ва ҳамкории созанда бояд ба фарҳанги зиндагии ҳар як инсон табдил ёбад. Танҳо дар фазои сулҳу субот метавон ҷомеаи адолатпарвар, иқтисодиёти рақобатпазир ва рушди устуворро таъмин намуд.
Аз ин рӯ, вазифаи ҳар як шаҳрванди ҷомеа, махсусан ҷавонон, аз он иборат аст, ки барои ҳифзи сулҳ, таҳкими ваҳдати миллӣ, эҳтироми арзишҳои инсонӣ ва пешрафти Тоҷикистони соҳибистиқлол саҳми арзандаи худро гузоранд. Даҳсолаи байналмилалии сулҳ метавонад ба як марҳилаи нави ҳамкории байналмилалӣ, таҳкими эътимод байни халқҳо ва таъмини зиндагии шоиста барои наслҳои имрӯза ва оянда табдил ёбад.

Бегова Мушкинисо омӯзгори кафедраи педагогикаи касбӣ ва забонҳои Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе

ҚАТЪНОМАҲОИ СММ, КИ АЗ ҶОНИБИ ТОҶИКИСТОН ПЕШНИҲОД ШУДААНД ВА НАҚШИ ОНҲО ДАР СИЁСАТИ ҶАҲОНӢ
(Бахшида ба 35-солагии Истиқлолияти Давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон)

Ҳангоме ки сухан дар бораи сиёсати ҷаҳонӣ ва тасмимгириҳои сарнавиштсозе, ки ояндаи сайёраро муайян мекунанд, меравад, тафаккури маъмулӣ бештар тасвири утоқҳои пӯшидаро дар пойтахтҳои қудратҳои бузурги ҷаҳонӣ пеши назар меорад. Чунин тасаввуроти қолабӣ вуҷуд дорад, ки меъмории муносибатҳои байналмилалӣ танҳо аз ҷониби давлатҳои абарқудрат бо иқтисодиёти бузург ва арсеналҳои низомӣ бунёд мегардад. Аммо дипломатияи воқеии Созмони Милали Муттаҳид хеле мураккабтар, нозуктар ва амиқтар аст. Дар ин фазои бисёрсадои ҷаҳони муосир, номи Ҷумҳурии Тоҷикистон - давлате, ки дар тӯли беш аз се даҳсолаи истиқлолияти худ роҳи бениҳоят душвор, вале пуршарафро тай намудааст, бештар садо медиҳад. Тоҷикистон аз як кишвари ба кумаки байналмилалӣ ниёздошта, имрӯз ба ташаббускори сатҳи ҷаҳонӣ мубаддал гаштааст.
Барои дарки пурраи миқёси ин падидаи нодири сиёсӣ ва таърихӣ, мо бояд ба саргаҳи ташаккули давлатдории навини тоҷикон баргардем. Тоҷикистон 2 марти соли 1992 узви комилҳуқуқи Созмони Милали Муттаҳид гардид. Дар он солҳои душвор ва фоҷиабор ҳеҷ кас наметавонист тасаввур кунад, ки кишваре, ки ба бӯҳрони амиқи дохилӣ дучор шуда буд, ба зудӣ ба ҷомеаи ҷаҳонӣ ташаббусҳои дорои аҳамияти бузурги сайёравиро пешниҳод менамояд. Сармеъмор ва муаллифи асосии ин гардиши бузурги таърихӣ ва дипломатияи созанда, бешубҳа, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошанд. Маҳз дурбинии сиёсӣ, иродаи қавӣ ва дарки амиқи равандҳои ҷаҳонии Сарвари давлат имкон дод, ки Тоҷикистон на танҳо худро аз вартаи нобудӣ наҷот диҳад, балки ба минбари СММ ғояҳоеро барорад, ки ба наҷоти тамоми инсоният равона шудаанд.
Пешвои миллат бо дарки он ки ҷаҳони муосир ба ҳамбастагӣ ва ҳалли мушкилоти умумибашарӣ ниёз дорад, самти сиёсати хориҷии кишварро ба масъалаҳои ҳаётӣ ва бунёдӣ равона сохтанд. Нахустин ва пурқудраттарин самти ин дипломатияи оқилона масъалаи об буд. Дар охири солҳои 1990-ум ҷаҳон ҳанӯз дар тасаввуроти хоми беканории захираҳои табиӣ қарор дошт ва хатари норасоии обро ба таври кофӣ эҳсос намекард. Маҳз дар ҳамон давра, 1 октябри соли 1999, Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз минбари иҷлосияи 54-уми Маҷмаи Умумии СММ баромад намуда, ғояи ҷасуронаеро пешниҳод карданд — эълон намудани соли 2003 ҳамчун "Соли байналмилалии оби тоза". Ин танҳо як суханронии навбатӣ набуд; ин як занги ҳушдоре буд, ки ҷомеаи ҷаҳониро аз хоби ғафлат бедор кард.
Қатъномаи мазкур, ки соли 2000 қабул шуд, дар шуури байналмилалӣ таҳаввулоти куллӣ ба вуҷуд овард ва ҳукуматҳоро водор намуд эътироф кунанд, ки об омили муҳимтарини амнияти миллӣ ва глобалӣ мебошад. Бо гузоштани ин қадами аввал, бо ҳидояти бевоситаи Сарвари давлат, Тоҷикистон дар ин самт таваққуф накард. Пешвои миллат ба хубӣ дарк мекарданд, ки барои ҳалли мушкилоти об як сол кофӣ нест. Аз ин рӯ, идомаи мантиқӣ ва миқёсии ин раванд ташаббуси дуюми ҷаҳонӣ — эълон кардани Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт» (солҳои 2005–2015) гардид.
Ин лоиҳа механизми тақсимоти маблағҳои байналмилалиро комилан тағйир дод. Он ниҳодҳои молиявии ҷаҳонӣ ва созмонҳои байналмилалиро водор сохт, ки маблағгузориро ба бунёди иншооти тасфияи об, системаҳои обёрии муосир ва таъмини дастрасӣ ба оби ошомиданӣ дар қитъаҳои осебпазири сайёра равона созанд. Бо шарофати ин ташаббуси Президенти Тоҷикистон, миллионҳо нафар дар саросари ҷаҳон ба оби тоза дастрасӣ пайдо карданд ва сатҳи бемориҳои сироятӣ коҳиш ёфт.
Аммо мушкилоти об бо мурури замон хусусияти нави геополитикӣ касб мекард. То оғози солҳои 2010-ум возеҳ гардид, ки хатари асосӣ акнун дар қодир набудани кишварҳо барои мувофиқа кардан оид ба тақсимоти обҳои фаромарзӣ ниҳон аст. Барои пешгирӣ аз "ҷангҳои обӣ"-и эҳтимолӣ, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар соли 2010 ташаббуси сеюми худро пешниҳод намуданд, ки дар қатъномаи СММ оид ба эълон кардани соли 2013 ҳамчун "Соли байналмилалии ҳамкории об" таҷассум ёфт. Ин санад дипломатияи обро ба воситаи воқеии пешгирии низоъҳо табдил дод ва чаҳорчӯбаи ахлоқиеро фароҳам овард, ки дар он об на ҳамчун девори ҷудокунанда, балки ҳамчун пули пайвандгари давлатҳо баррасӣ гардид.
Таҳаввулоти ташаббусҳои Тоҷикистон бо муназзамӣ ва мантиқи стратегии худ ба ҳайрат меорад. Вақте ки ҷаҳон ба сӯи Ҳадафҳои Рушди Устувор қадам ниҳод, боз ҳам бо пешниҳоди бевоситаи Президенти Тоҷикистон, Маҷмаи Умумии СММ соли 2016 қатъномаи чорумро дар бораи эълон кардани Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» (солҳои 2018–2028) қабул намуд. Дар доираи ин даҳсола, китоби сиёсати ҷаҳонии об аз нав навишта шуд ва худи шаҳри Душанбе ба маркази асосии муколамаи байналмилалӣ дар масъалаҳои об табдил ёфт. Конфронси таърихии оби СММ дар соли 2023, ки таҳти ҳамраисии Тоҷикистон дар Ню-Йорк баргузор шуд, мақоми кишвари моро ҳамчун пешвои бебаҳси глобалӣ дар ин самт мустаҳкам намуд.
Лоиҳаҳои обӣ сиёсати хориҷии Тоҷикистонро ба сарчашмаи асосии ташаккули об - пиряхҳо бурд. Пиряхҳо, ки манбаи асосии оби тозаи сайёраанд, бар асари гармшавии глобалӣ бо суръати фоҷиабор нобуд мешаванд. Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки борҳо аз минбарҳои баландтарини ҷаҳонӣ бонги изтироб зада буданд, навиданд, ки обшавии пиряхҳо на танҳо бӯҳрони экологӣ, балки таҳдид ба амнияти озуқаворӣ ва иқтисодии тамоми инсоният аст. Бо дарназардошти ин хатари азим, Тоҷикистон ташаббуси панҷуми худро пешниҳод кард. Дар натиҷа, моҳи декабри соли 2022 Маҷмаи Умумии СММ қатъномаро дар бораи эълон кардани соли 2025 ҳамчун "Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо" якдилона қабул кард. Ин санад на танҳо як соли мушаххасро ба пиряхҳо бахшид, балки 21 мартро ҳамчун Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо муқаррар намуда, барои таъсиси Фонди махсуси байналмилалӣ барои ҳифзи онҳо замина гузошт. Ин пирӯзии навбатии дипломатияи тоҷик ва шахсан Пешвои миллат буд, ки масъалаи пиряхҳоро ба як самти алоҳидаи сиёсати байналмилалӣ табдил дод.
Аммо фалсафаи сиёсии Президенти Тоҷикистон ҳеҷ гоҳ танҳо бо масъалаҳои экологӣ маҳдуд намешуд. Об ва пиряхҳо - ин заминаҳои амнияти физикии инсоният мебошанд. Бо вуҷуди ин, дар ҷаҳони муосире, ки ба гирдоби низоъҳои мусаллаҳона, ҷангҳои иттилоотӣ ва бархӯрди тамаддунҳо кашида шудааст, амнияти физикӣ бе амнияти сиёсӣ ва маънавӣ комил буда наметавонад. Тоҷикистон, ки таҳти роҳбарии хирадмандонаи Эмомалӣ Раҳмон таҷрибаи беназири таърихии расидан ба сулҳ ва ваҳдати миллиро аз сар гузаронидааст, ҳаққи комили маънавӣ дошт, ки ба ҷомеаи ҷаҳонӣ модели нави ҳамзистиро пешниҳод кунад.
Дар шароите, ки сиёсатмадорони имрӯза дар ҳалли бӯҳронҳои мавҷуда ба бунбаст дучор шудаанд, Пешвои миллат пешниҳод намуданд, ки диққати аслии ҷомеаи ҷаҳонӣ фаротар аз муноқишаҳои имрӯза - ба сӯи онҳое, ки пагоҳ дар ин сайёра зиндагӣ хоҳанд кард, равона карда шавад. Ҳамин тариқ, ташаббуси шашум ва шояд аз ҳама фарогиртарини Тоҷикистон тавлид ёфт. Бо пешниҳоди Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷмаи Умумии СММ қатъномаи наверо таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (солҳои 2027–2036)» қабул намуд. Ин қатънома на танҳо як санади расмии байналмилалӣ, балки манифести нави инсондӯстӣ ва сулҳпарварӣ дар асри XXI мебошад.
Аввалан, ин қатънома мафҳуми "сулҳ"-ро аз чаҳорчӯбаи танги "набудани ҷанг" берун мекашад. Даҳсолаи нав давлатҳои ҷаҳонро вазифадор мекунад, ки сулҳро ҳамчун як раванди доимии фаъол дарк кунанд, ки он бояд дар мактабҳо омӯзонида шавад, дар иқтисодиёт ташаккул ёбад ва дар фарҳанги ҳаррӯзаи мардум ҷой гирад. Ин санад ба давлатҳо имкон ва дастур медиҳад, ки буҷетҳо ва захираҳои азимеро, ки имрӯз ба гонкаи таслиҳот ва истеҳсоли яроқ сарф мешаванд, ба барномаҳои маориф, ҳифзи иҷтимоӣ ва рушди зеҳнии наврасону ҷавонон равона кунанд.
Дувум, қатъномаи мазкур механизмҳои воқеии муколамаро миёни фарҳангҳо ва динҳои гуногун тақвият мебахшад. Он ба ҷомеаи ҷаҳонӣ хотиррасон мекунад, ки наслҳои оянда набояд меросбари кинаю адоват ва ҷангҳои нотамоми имрӯза бошанд. Тоҷикистон тавассути ин санад ба тамоми пешвоёни ҷаҳонӣ паёми равшан медиҳад: ҳар як қарори сиёсӣ ё низомие, ки имрӯз қабул мешавад, бояд аз призмаи манфиатҳои кӯдаконе, ки ҳоло таваллуд нашудаанд, гузаронида шавад. Ин қатънома заминаи ҳуқуқӣ ва ахлоқиеро фароҳам меорад, ки дар доираи он кишварҳо ӯҳдадор мешаванд барномаҳои миллии худро бо назардошти манфиатҳои дарозмуддати наслҳои оянда бозбинӣ намоянд. Ин як бозсозии бузурги системавии тафаккури ҷаҳонӣ аст.
Хулоса нақши ин шаш қатъномаи бузурге, ки бо ташаббуси Тоҷикистон ва роҳбарии бевоситаи Пешвои миллат қабул шудаанд, дар сиёсати ҷаҳонӣ беназир аст. Онҳо симои Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ ба куллӣ тағйир доданд. Имрӯз Тоҷикистон дар созмонҳои байналмилалӣ ҳамчун кишвари тавлидкунандаи амният, кишвари созанда ва давлати дорои масъулияти баланди ҷаҳонӣ шинохта мешавад. Мафҳумҳои ташрифии миллати тоҷик акнун мафҳумҳои ҳаётбахше ба мисли "Оби тоза", "Ҳифзи пиряхҳо", "Рушди устувор" ва "Сулҳ барои наслҳои оянда" мебошанд.
Дар остонаи таҷлили 35-солагии Истиқлолияти Давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, мо метавонем бо ифтихор бигӯем, ки мероси дипломатии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар СММ собит намуд: бузургии як давлат на бо масоҳати қаламрав, балки бо миқёси ғояҳои наҷотбахше, ки ба инсоният пешниҳод мекунад, чен карда мешавад. Қатъномаи «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (солҳои 2027–2036)» нуқтаи олии ин раванд ва тоҷи талошҳои сулҳпарваронаи Тоҷикистон буда, кафолат медиҳад, ки садои хирад ва созандагии давлати мо дар тӯли даҳсолаҳои оянда роҳнамои қутбнамои сиёсати ҷаҳонӣ хоҳад буд.

Карабаев Б.Б. - муовини директор оид ба таълими Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе

СУЛҲ – ЗАМИНАИ РУШДИ УСТУВОР ВА МЕРОСИ АРЗИШМАНДИ НАСЛҲОИ ОЯНДА

Сулҳ барои ҳар як миллат на танҳо мафҳуми оромӣ ва набудани низоъ, балки асоси ҳастӣ, рушди давлатдорӣ ва пешрафти ҷомеа мебошад. Таърих собит намудааст, ки ҳеҷ як дастоварди бузурги башарӣ бе муҳити орому устувор ба вуҷуд намеояд. Илму маориф, иқтисод, фарҳанг, технология ва дигар соҳаҳои ҳаёти ҷомеа танҳо дар фазои сулҳу субот рушду такомул меёбанд.
Барои миллати тоҷик сулҳ арзиши махсус дорад. Таҷрибаи таърихии кишвар нишон дод, ки оромӣ ва ваҳдати миллӣ барои ҳифзи давлатдорӣ, таҳкими истиқлол ва таъмини ояндаи наслҳо то чӣ андоза муҳим мебошанд. Аз ин рӯ, сулҳ имрӯз ҳамчун яке аз бузургтарин дастовардҳои даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон эътироф гардида, ба арзиши муҳими миллӣ табдил ёфтааст.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон борҳо таъкид намудаанд, ки ҳифзи сулҳу оромӣ вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад. Ин андеша моро водор месозад, ки сулҳро на танҳо натиҷаи сиёсати давлат, балки масъулияти муштараки тамоми ҷомеа арзёбӣ намоем.
Дар шароити тағйирёбии босуръати ҷаҳони муосир масъалаи таҳкими сулҳ аҳамияти бештар касб кардааст. Ҷангҳо, низоъҳои сиёсӣ, ифротгароӣ ва дигар таҳдидҳои муосир нишон медиҳанд, ки ҳифзи сулҳ вазифаи доимии ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад. Аз ин рӯ, фарҳанги сулҳ, муколама ва ҳамдигарфаҳмӣ бояд ҳамчун яке аз арзишҳои асосии тарбияи инсон ташаккул дода шавад.
Нақши соҳаи маориф дар ин самт хеле муҳим аст. Муассисаҳои таълимӣ танҳо макони омӯзиши дониш нестанд, балки муҳити ташаккули шахсияти масъулиятшинос, ватандӯст ва сулҳпарвар ба ҳисоб мераванд. Омӯзгор бо дониш, сухан, рафтор ва муносибати худ дар тарбияи насли наврас саҳми арзишманд мегузорад. Насле, ки имрӯз тарбия меёбад, фардо масъули ҳифзи сулҳ, рушди давлат ва пешрафти ҷомеа хоҳад буд.
Аз нигоҳи илмӣ ва иҷтимоӣ, сулҳ яке аз омилҳои асосии рушди устувор маҳсуб меёбад. Дар фазои орому босубот захираҳои моддӣ ва зеҳнӣ ба корҳои созанда, рушди илм, технология, иқтисод ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум равона мегарданд. Баръакс, дар муҳити ноором имкониятҳои рушд маҳдуд шуда, пешрафти ҷомеа бо мушкилот рӯ ба рӯ мегардад.
Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ сиёсати сулҳҷӯёна ва созандаро пеш гирифта, дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун ҷонибдори ҳалли масъалаҳо тавассути муколама, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкорӣ эътироф шудааст. Ташаббусҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти об, ҳифзи пиряхҳо, иқлим ва таҳкими сулҳи ҷаҳонӣ далели равшани мавқеи фаъол ва масъулонаи кишвар дар ҳалли масъалаҳои муҳими башарӣ мебошанд.
Қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» низ аҳамияти сулҳро барои ҷомеаи ҷаҳонӣ бори дигар таъкид менамояд. Ин ташаббус нишон медиҳад, ки сулҳ бояд на танҳо ҳадафи имрӯза, балки барномаи дарозмуддати ҷомеаи байналмилалӣ барои таъмини ояндаи амну осоишта бошад.
Дар замони муосир яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеа пешгирии таъсири ғояҳои ифротӣ ба ҷавонон мебошад. Ҷавонон бояд бо дониш, ҷаҳонбинии васеъ, маърифати ҳуқуқӣ ва ҳисси баланди ватандӯстӣ мусаллаҳ бошанд. Зеро шахси донишманду огоҳ камтар фирефтаи андешаҳои ифротӣ ва харобкорона мегардад.
Ҳифзи сулҳ аз оила оғоз меёбад. Муҳаббат, эҳтиром, масъулият ва таҳаммулпазирӣ арзишҳое мебошанд, ки кӯдак нахуст дар муҳити оила меомӯзад. Сипас муассисаҳои таълимӣ ин арзишҳоро тақвият бахшида, барои ташаккули шахсияти комил мусоидат менамоянд.
Имрӯз ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон бояд дарк намояд, ки сулҳ танҳо оромии имрӯз нест, балки кафолати фардои ободу осуда мебошад. Ҳар як амали созанда, ҳар як муносибати нек ва ҳар як иқдоми ватандӯстона саҳми арзанда дар таҳкими сулҳу ваҳдати миллӣ мебошад.
Хулоса, сулҳ бузургтарин сарвати миллат ва заминаи асосии рушди устувори давлат аст. Ҳифзи он танҳо бо сухан маҳдуд намешавад, балки аз ҳар як шаҳрванди кишвар дониш, масъулият, фарҳанги баланди шаҳрвандӣ ва меҳнати содиқонаро талаб мекунад. Танҳо миллате, ки сулҳро ҳифз ва қадр менамояд, метавонад барои наслҳои оянда ҷомеаи пешрафта, амну осуда ва шоистаро бунёд созад.

Фаррухи Набӣ, мудири кафедраи экология ва фанҳои табиию риёзии Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе

МЕЖДУНАРОДНОЕ ДЕСЯТИЛЕТИЕ ПО УКРЕПЛЕНИЮ МИРА ВО ИМЯ БУДУЩИХ ПОКОЛЕНИЙ (2027–2036): ГЛОБАЛЬНАЯ ИНИЦИАТИВА ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН ЭМОМАЛИ РАХМОНА

Мир во все времена являлся величайшей ценностью человечества. Без мира невозможно устойчивое развитие государств, экономический рост, социальное благополучие и достойная жизнь людей. Сегодня, когда мир сталкивается с многочисленными вызовами — вооружёнными конфликтами, международной напряжённостью, терроризмом, экстремизмом, изменением климата, гуманитарными кризисами и экономической нестабильностью, необходимость объединения усилий всего мирового сообщества для сохранения мира становится особенно актуальной.
Республика Таджикистан на протяжении многих лет проводит последовательную миролюбивую внешнюю политику и выступает инициатором важных международных инициатив. Благодаря активной дипломатической деятельности Президента Республики Таджикистан Эмомали Рахмона страна заслужила признание как государство, вносящее значительный вклад в решение глобальных проблем современности. Одной из таких инициатив стало предложение объявить 2027–2036 годы Международным десятилетием по укреплению мира во имя будущих поколений, которое было поддержано государствами — членами Организации Объединённых Наций.
Принятие данной резолюции стало важным событием не только для Республики Таджикистан, но и для всего мирового сообщества. Она направлена на укрепление международной безопасности, развитие культуры мира, предупреждение конфликтов и воспитание нового поколения в духе взаимного уважения, сотрудничества и ответственности за судьбу человечества.
Значение инициативы
Международное десятилетие по укреплению мира во имя будущих поколений является своевременной и необходимой инициативой. В последние годы количество вооружённых конфликтов в различных регионах мира значительно увеличилось. Миллионы людей вынуждены покидать свои дома, растёт число гуманитарных катастроф, усиливаются социальные и экономические проблемы.
Именно поэтому международное сообщество всё больше осознаёт необходимость не только урегулирования уже существующих конфликтов, но и предотвращения новых. Основная идея Международного десятилетия заключается в том, чтобы объединить усилия государств, международных организаций, гражданского общества, научного сообщества и молодёжи ради укрепления мира и доверия между народами.
Мир не возникает сам по себе. Он требует постоянной совместной работы, взаимного уважения, дипломатии, терпимости и готовности к сотрудничеству. Именно эти принципы лежат в основе инициативы Президента Эмомали Рахмона.
Миротворческая политика Таджикистана
После обретения государственной независимости Республика Таджикистан пережила тяжёлые испытания. Гражданская война нанесла огромный ущерб экономике, государственным институтам и обществу. Однако благодаря политической воле руководства страны, стремлению народа к единству и подписанию Общего соглашения об установлении мира и национального согласия удалось восстановить мир и стабильность.
Этот исторический опыт стал одним из важнейших достижений современного Таджикистана. Он показывает всему миру, что даже самые сложные противоречия могут быть разрешены мирным путём посредством переговоров, компромисса и взаимного доверия.
Сегодня Республика Таджикистан активно участвует в деятельности Организации Объединённых Наций, Организации исламского сотрудничества, Шанхайской организации сотрудничества, Содружества Независимых Государств и других международных организаций, последовательно выступая за укрепление мира, безопасности и взаимопонимания.
Международное признание инициатив Таджикистана
За последние два десятилетия Республика Таджикистан стала автором ряда международных инициатив, получивших поддержку мирового сообщества. Наиболее известными являются международные инициативы в области водных ресурсов, устойчивого развития и защиты ледников.
Инициатива по объявлению Международного десятилетия по укреплению мира стала ещё одним подтверждением высокого международного авторитета Республики Таджикистан. Поддержка данной резолюции Генеральной Ассамблеей ООН свидетельствует о доверии мирового сообщества к предложениям Таджикистана и признании его конструктивной роли в международной политике.
Особенно важно, что данная инициатива объединяет страны независимо от их политических взглядов, экономического уровня развития и культурных особенностей. Мир является общей ценностью для всех народов.
Основные цели Международного десятилетия
Главной целью Международного десятилетия является создание условий для укрепления культуры мира на международном и национальном уровнях.
Для достижения этой цели предусматривается решение ряда важных задач:
развитие международного сотрудничества;
укрепление доверия между государствами;
предотвращение вооружённых конфликтов;
поддержка дипломатических методов урегулирования споров;
воспитание молодёжи в духе мира и взаимного уважения;
развитие межкультурного и межрелигиозного диалога;
борьба с проявлениями экстремизма, терроризма и насилия;
расширение гуманитарного сотрудничества;
продвижение принципов справедливости, равноправия и уважения международного права.
Реализация этих задач позволит создать более безопасный и устойчивый мировой порядок.
Особая роль молодёжи
Будущие поколения являются главным адресатом данной инициативы. Именно молодёжь будет определять развитие государств и международных отношений в XXI веке.
Поэтому важнейшим направлением Международного десятилетия становится воспитание молодых людей в духе уважения к другим культурам, национальным традициям и религиям. Особое значение приобретают образование, наука, культура и просветительская деятельность.
Школы, университеты, научные учреждения и общественные организации могут внести значительный вклад в распространение ценностей мира посредством проведения конференций, форумов, культурных мероприятий, волонтёрских проектов и образовательных программ.
Молодые люди должны понимать, что сохранение мира зависит не только от политиков и дипломатов, но и от каждого человека. Уважение к окружающим, неприятие насилия, стремление к сотрудничеству и взаимопомощи являются важнейшими составляющими культуры мира.
Мир и устойчивое развитие
Сегодня невозможно говорить об устойчивом развитии без обеспечения мира и безопасности. Вооружённые конфликты приводят к разрушению инфраструктуры, ухудшению экологической ситуации, снижению уровня жизни населения, росту бедности и вынужденной миграции.
Именно поэтому Организация Объединённых Наций рассматривает мир как необходимое условие достижения Целей устойчивого развития.
Укрепление мира способствует развитию экономики, расширению международной торговли, привлечению инвестиций, развитию образования, науки, культуры и здравоохранения. Государства получают возможность направлять больше ресурсов на повышение благосостояния населения, а не на преодоление последствий конфликтов.
Значение инициативы для мирового сообщества
Международное десятилетие открывает новые возможности для объединения усилий государств в решении общих проблем человечества.
В рамках Десятилетия предполагается проведение международных конференций, форумов, научных исследований, образовательных программ и общественных инициатив, направленных на распространение идей мира и сотрудничества.
Особое внимание будет уделяться укреплению доверия между государствами, развитию дипломатии, защите прав человека, предотвращению конфликтов и расширению гуманитарного взаимодействия.
Данная инициатива также способствует укреплению авторитета Организации Объединённых Наций как главной международной площадки по поддержанию мира и безопасности.
Заключение
Международное десятилетие по укреплению мира во имя будущих поколений (2027–2036 годы), инициированное Президентом Республики Таджикистан Эмомали Рахмоном, является одной из наиболее значимых международных инициатив последних лет. Она отражает стремление мирового сообщества к построению безопасного, справедливого и устойчивого мира.
Для Республики Таджикистан принятие этой резолюции стало ещё одним подтверждением высокого международного авторитета страны и признанием её активной роли в решении глобальных вопросов современности. Эта инициатива демонстрирует, что даже небольшое государство может выступать с предложениями мирового масштаба и вносить реальный вклад в укрепление международного сотрудничества.
Сегодня ответственность за сохранение мира лежит на каждом человеке. Только совместными усилиями государств, международных организаций, общественных объединений и граждан можно обеспечить благополучное будущее для нынешнего и будущих поколений.
Инициатива Президента Республики Таджикистан Эмомали Рахмона напоминает всему человечеству простую, но чрезвычайно важную истину: мир — это главное условие развития, процветания и счастливой жизни людей. Сохраняя мир сегодня, мы создаём прочную основу для безопасного и достойного будущего наших детей и последующих поколений.

Рахмонова Нилуфар Рузикуловна, д.ф.н, преподаватель кафедры профессиональной педагогики и языков Инженерно-педагогического колледжа города Душанбе

АРЗИШҲОИ ИСТИҚЛОЛ ВА МАСЪУЛИЯТИ ШАҲРВАНДӢ

Истиқлоли давлатӣ бузургтарин дастоварди таърихии халқи тоҷик буда, барои рушду пешрафти Тоҷикистони соҳибистиқлол заминаи устувор фароҳам овардааст. Дар туфайли Истиқлол кишвари мо тавонист пояҳои давлатдории миллӣ, сулҳу субот ва ваҳдати миллиро таҳким бахшида, дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун давлати соҳибихтиёр ва ташаббускор мавқеи шоиста пайдо намояд.
Имрӯз Тоҷикистон бо роҳбарии хирадмандона ва сиёсати сулҳпарварона дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ низ саҳми арзанда мегузорад. Қабули Қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (солҳои 2027–2036)» далели равшани эътирофи ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон мебошад. Ин иқдом аҳамияти сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкории созандаро барои наслҳои имрӯзу фардо боз ҳам бештар таъкид мекунад.
Дар арафаи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои ободониву созандагӣ дар тамоми гӯшаву канори кишвар, бахусус пойтахти азизамон — шаҳри Душанбе, вусъати тоза гирифтаанд. Бунёди роҳҳо, муассисаҳои таълимӣ, иншооти тандурустӣ, боғу гулгаштҳо ва дигар иншооти муҳими иҷтимоӣ шаҳодати сиёсати созандаи давлат ва меҳнати содиқонаи шаҳрвандон мебошад. Ҳар як сокини пойтахт аз ин пешрафту ободиҳо ифтихор дошта, барои боз ҳам зеботар гардидани муҳити зиндагӣ саҳми худро мегузорад.
Дар баробари ин, ҳар як шаҳрванди ватандӯст бояд нисбат ба ҳифзи манфиатҳои миллӣ, обрӯву эътибори давлат ва миллат масъулияти баланд эҳсос намояд. Мутаассифона, баъзан дар шабакаҳои иҷтимоӣ афроде пайдо мешаванд, ки бо паҳн намудани маълумоти бардурӯғ ва ғаразнок кӯшиш мекунанд обрӯи Ватан ва миллатро коста намоянд. Дар чунин шароит ҳар як фарди ҷомеа бояд бо далел, фарҳанги баланд ва ҳисси масъулияти шаҳрвандӣ ба чунин амалҳо вокуниши муносиб нишон диҳад ва барои ҳифзи ҳақиқат талош варзад.
Ватан барои ҳар яки мо муқаддас аст. Ҳифзи дастовардҳои Истиқлол, таҳкими сулҳу ваҳдат, саҳмгузорӣ дар корҳои ободонӣ ва тарбияи насли ватандӯст вазифаи ҳар як шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Бо иттиҳоду ҳамдигарфаҳмӣ ва меҳнати содиқона мо метавонем Тоҷикистони азизамонро боз ҳам ободу пешрафта гардонем ва арзишҳои миллиро барои наслҳои оянда ҳифз намоем.

Исмоилова Муродбегим, омӯзгори кафедраи педагогикаи касбӣ ва забонҳои Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе