Финансовая грамотность в Таджикистане

Сокинони шаҳри Бӯстон, диққат!

Бо хушнудӣ ба маълумоти Шумо мерасонем, ки ба наздикӣ дар шаҳри Бӯстон бо ташаббуси Бонки миллии Тоҷикистон ва ҷалби ташкилотҳои молиявӣ чорабинии бошукӯҳ барои баланд бардоштани сатҳи саводнокии молиявӣ аҳолӣ баргузор мегардад. Ин имконияти хубест барои рушд додани донишҳои молиявӣ ва шинос шудан бо хизматрасониҳои низоми бонкӣ ва суғуртаи мамлакат.

Моро дар шабакаҳои иҷтимоӣ пайгирӣ намоед, то аз навгониҳо ва машварату маслиҳатҳои муфид дар бораи хизматрасониҳои молиявӣ огоҳ бошед.

Истифодаи POS-терминалҳо ҳангоми пардохти ҳаққи хизматрасониҳо

POS-терминал - дастгоҳест, ки барои қабул кардани пардохтҳо тавассути корти бонкӣ ё дигар воситаҳои электронии пардохтӣ истифода мешавад. Он бо шабакаи бонкӣ пайваст буда, маблағро аз ҳисоби муштарӣ ба ҳисоби ташкилоти хизматрасон мегузаронад.
POS-терминалҳо дар нуқтаҳои савдою хизматрасонӣ, аз ҷумла дар мағозаҳо, беморхонаҳо, дорухонаҳо, инчунин дар муассисаҳои давлатие, ки ба аҳолӣ хизматрасонии музднок пешниҳод менамоянд, насб карда мешаванд.
Намудҳои POS-терминалҳо:
Вобаста аз тарзи истифодабарӣ ва имкониятҳои техникӣ намудҳои гуногуни POS-терминалҳо мавҷуданд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон асосан ду намуди онҳо истифода мешаванд: POS-терминалҳои статсионарӣ (ё худ POS-терминалҳо) ва POS-терминалҳои маҷозӣ (виртуалӣ).

1. POS-терминали статсионарӣ — дар нуқтаҳои савдою хизматрасонӣ, аз ҷумла мағозаҳо, дорухонаҳо, нуқтаҳои фурӯши сузишворӣ насб гардида, барои қабули пардохти молу хизматрасонӣ кортҳои пардохтии бонкӣ истифода мешавад.
2. POS-терминали маҷозӣ (виртуалӣ) — ин хизматрасонӣ барои қабули пардохтҳои ғайринақдӣ дар шабакаи интернет (тиҷорати электронӣ) мебошад, ки ба таҷҳизоти ҷисмонӣ (POS-терминали статсионарӣ) ниёз надорад. Пардохт тавассути POS-терминали маҷозӣ чунин сурат мегирад:
- муштарӣ тавассути вебсайт ё замимаи мобилӣ мол ё хизматрасониро интихоб мекунад;
- ба саҳифаи пардохт мегузарад;
- рақами корт, муҳлати амал ва рамзи CVV ё CVC (рамзи серақама дар паси корти пардохтӣ) ворид мекунад;
- пардохтро бо рамзи тасдиқ (SMS ё 3D Secure) тасдиқ мекунад.

Афзалиятҳои истифодаи POS-терминалҳо барои харидорон:
- осон ва босуръат: Лозим нест, ки бо худ пули нақди бисёр гардонед ва ё дар назди банкоматҳо навбат истед. Пардохт бо як тамос (NFC) ҳамагӣ 2-3 сония вақт мегирад;
- бехатарӣ: Агар корт гум шавад, пулҳои Шумо дар суратҳисоби бонкӣ бехатар мемонанд (бар хилофи пули нақд). Дар мавриди гум кардани корт онро дарҳол махкам (блок) кардан мумкин аст.
- бонусҳо ва кэшбек: Бонкҳои ватанӣ мунтазам барои пардохтҳои ғайринақдӣ тавассути POS-терминалҳо ба мизоҷон кэшбек (баргардонидани фоизи маблағ) ё холҳои бонусӣ пешниҳод мекунанд.
- назорати хароҷот: Тавассути замимаи мобилии бонк таърихи тамоми харидҳо, ҷойи харид ва вақти он ба таври дақиқ сабт мешавад.

Таваҷҷуҳ!

Бонки миллии Тоҷикистон ба таваҷҷуҳи суғурташавандагоне (дорандагони полисҳои суғуртавӣ), ки дар натиҷаи офати табиӣ - вазиши шамоли сахти рӯзҳои охир молу мулк, воситаҳои нақлиёт ё саломатиашон зарар дидааст, мерасонад, ки агар ҳангоми муроҷиат ба ташкилотҳои суғуртавӣ барои гирифтани ҷуброни суғуртавӣ ба мушкилӣ рӯ ба рӯ шудед, ба телефони боварии Бонки миллии Тоҷикистон (44-600-15-20) занг занед.
Хотиррасон менамоем, ки тибқи талаботи моддаи 39(1) Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон” хизматрасонии молиявии ташкилотҳои суғуртавӣ аз ҷониби Бонки миллии Тоҷикистон танзим ва назорат карда мешавад.

Муҳиммияти саводнокии молиявӣ барои занон

Имрӯз саводнокии молиявӣ яке аз омилҳои муҳимми зиндагии устувор ва бехатари ҳар як инсон ба ҳисоб меравад. Барои занон бошад, донистани қоидаҳои идоракунии маблағ, пасандоз, қарз ва банақшагирии буҷет аҳаммияти махсус дорад. Зеро, зан на танҳо нигаҳдорандаи оила, балки иштирокчии фаъоли муносибатҳои иқтисодӣ низ мебошад.

Саводнокии молиявӣ ба занон чӣ медиҳад?

1. Идоракунии дурусти буҷети оилавӣ
Зане, ки дониши молиявӣ дорад, метавонад даромад ва хароҷоти оиларо дуруст ба нақша гирад, маблағро сарфакорона истифода барад ва барои ҳолатҳои ғайричашмдошт маблағ захира намояд.

2. Қабули қарорҳои дурусти молиявӣ
Донистани шартҳои қарз, пасандоз, фоизҳо ва дигар хизматрасониҳои бонкӣ ба занон имкон медиҳад, ки ҳангоми гирифтани қарз ё кушодани пасандоз қарорҳои огоҳонаи молиявӣ қабул намоянд.

3. Таъмини мустақилияти молиявӣ
Саводнокии молиявӣ ба занон кӯмак мекунад, ки мустақилона маблағи худро идора намуда, барои ояндаи худ ва фарзандон заминаи боэътимоди молиявӣ фароҳам созанд.

4. Пешгирӣ аз қаллобӣ ва хатарҳои молиявӣ
Огоҳӣ аз ҳуқуқу уҳдадориҳо дар муносибатҳои молиявӣ эҳтимоли фиреб хӯрдан, имзои шартномаҳои нодуруст ё истифодаи хизматрасониҳои шубҳанокро кам мекунад.

5. Ояндаи устувор
Пасандозгузорӣ, сармоягузорӣ ва банақшагирии молиявӣ ба занон имконият медиҳад, ки барои таҳсили фарзандон, хариди манзил ва ҳолатҳои ғайричашмдошт пешакӣ омодагӣ бинанд.

Баланд бардоштани саводнокии молиявии занон на танҳо ба беҳбудии иқтисодии оила, балки ба рушди ҷомеа низ таъсири мусбӣ мерасонад.
Зеро, ҳар қадар занон дар масъалаҳои молиявӣ огоҳ бошанд, ҳамон қадар сатҳи зиндагӣ ва фарҳанги молиявии ҷомеа боло меравад.

Барои гирифтани маблағи пасандози муштарии фавтида ҳамчун мерос (тибқи васиятнома ё тибқи қонун) чӣ бояд кард?

1. Ба идораи нотариалии давлатии ҷойи кушодашавии мерос муроҷиат намоед:
Дар давоми шаш моҳи баъди вафоти пасандозгузор, барои гирифтани шаҳодатномаи ҳуқуқ ба мерос, бо ариза ба мақомоти нотариалии ҷойи кушода шудани мерос муроҷиат намоед. Агар дар давоми ин муҳлат бе сабабҳои узрнок муроҷиат накунед, гирифтани маблағ танҳо тавассути суд сурат мегирад.

2.Шаҳодатномаи ҳуқуқ ба меросро гиред:
Нотариуси давлатӣ тибқи тартиби муайянгардида аризаатонро баррасӣ намуда, шаҳодатномаи ҳуқуқ ба меросро пас аз гузаштани шаш моҳ аз рӯзи кушодашавии мерос ба Шумо медиҳад.

3. Ба ташкилоти қарзии молиявӣ муроҷиат намоед:
Баъди гирифтани шаҳодатномаи ҳуқуқ ба мерос, Шумо бояд бо пешниҳоди шиноснома ва шаҳодатномаи вафот ва дигар ҳуҷҷатҳои дахлдор ба ташкилоти қарзии молиявӣ, ки дар он пасандоз гузошта шудааст, муроҷиат намуда, оид ба интиқоли пасандоз ба суратҳисоби худ ё гирифтани маблағи пасандоз ариза пешниҳод намоед. Ташкилоти қарзии молиявӣ аризаи Шуморо тибқи тартиби муқаррарнамудаи қонунгузории амалкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон барррасӣ менамояд.

Аз сомонаи мо www.fingram.tj дидан намуда, ба саҳифаҳои "Саводнокии молиявӣ дар Тоҷикистон” дар шабакаҳои иҷтимоии телеграм t.me/fingramtj ва инстаграм , ки барои баланд бардоштани сатҳи саводнокии аҳолӣ ташкил гардидаанд, обуна шавед!

Баробари гирифтани огоҳиномаи расмӣ аз сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ (САҲШ), нотариус, хешовандон ва дигарон оид ба фавти муштарӣ, ташкилотҳои қарзӣ (бонкҳо) суратҳисоби муштарии фавтидаро муваққатан маҳдуд менамоянд. Вале, ҳисоб кардани фоизҳоро тибқи шартҳои шартнома то пардохти маблағ идома медиҳанд.
Пасандозҳои шахси фавтида мисли дигар молу ашё дар асоси қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун мерос ба вориси/ворисони дар васиятнома зикршуда дода мешавад ё тибқи қонун байни ворисон тақсим мегардад ё ин ки ба моликияти давлат мегузарад.
 
Додани пасандози муштарии фавтида ба меросгир дар чӣ асос сурат мегирад?

1.Дар асоси васиятнома
Агар марҳум дар назди нотариус васиятнома гузошта бошад, маблағи пасандоз ба вориси/ворисони дар он зикршуда дода мешавад.
2.Дар асоси қонун
Дар ҳолати набудани васиятнома (васият накардани меросгузор, васият нашудани мерос, беэътибор гардидани васиятнома, аз ҷониби меросгир қабул накардани мерос тибқи васиятнома ва ғайра) меросгирӣ тибқи қонун сурат мегирад. Дар ин сурат пасандоз мутобиқи навбати муқаррарнамудаи Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон (меросгирони навбати якум, дуюм ва сеюм) ба меросгирон дода мешавад.
 
Дар кадом ҳолатҳо пасандози муштарии фавтида ба моликияти давлат мегузарад?
Мутобиқи моддаи 1281 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон агар:
-васиятгузор ҳамаи меросгиронро аз ҳуқуқи меросгирӣ маҳрум карда бошад;
-ҳамаи меросгирон ҳуқуқи гирифтани меросро надошта бошанд;
-ҳамаи меросгирон бе зикри меросгире, ки ба манфиати он даст кашида мешавад, аз мерос даст кашида бошанд;
-ҳамаи меросгирон меросро қабул накарда бошанд;
-меросгузор тибқи қонун ва васиятнома меросгир надошта бошад.