Маркази ҷумҳуриявии дарёфт ва рушди истеъдодҳо

ПЕШВОЗИ ТАНТАНАВИИ ҒОЛИБОНИ ОЛИМПИАДАИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ МАТЕМАТИКА (IMO-2026) ДАР ФУРУДГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ШАҲРИ ДУШАНБЕ

Субҳи рӯзи 23-юми июли соли ҷорӣ дар Фурудгоҳи байналмилалии шаҳри Душанбе ғолибони 67-умин Олимпиадаи байналмилалии математика (International Mathematical Olympiad – IMO-2026), ки аз 10 то 20 июли соли 2026 дар шаҳри Шанхайи Ҷумҳурии Мардумии Чин баргузор гардид, бо иштироки намояндагони Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии дарёфт ва рушди истеъдодҳо»-и Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, директорони муассисаҳои таълимӣ,, омӯзгорон, волидайн ва дӯстдорони илму маориф бо самимияти хоса истиқбол гирифта шуданд.
Дастаи мунтахаби Ҷумҳурии Тоҷикистон дар яке аз бонуфузтарин озмунҳои зеҳнии ҷаҳон иштироки арзанда намуда, соҳиби 1 медали нуқра, 2 медали биринҷӣ ва 2 Ифтихорнома гардид.
Натиҷаи беҳтарини ҳайати Тоҷикистон ба Олимҷон Тухтаров тааллуқ дошта, ӯ соҳиби медали нуқра гардид. Ҳамчунин, Юсупов Меҳрубон ва Абдуллоев Хусрав бо нишон додани маҳорати баланди математикӣ сазовори медалҳои биринҷӣ шуданд. Яке аз иштирокчиёни дигари даста низ бо Ифтихорномаи олимпиада қадрдонӣ гардид. Ин дастоварди арзишманд бозгӯи сатҳи баланди омодагии хонандагони тоҷик, фаъолияти самараноки омӯзгорону мураббиён ва таваҷҷуҳи пайвастаи давлат ба рушди илмҳои дақиқ ва дастгирии ҷавонони соҳибистеъдод мебошад.
Муваффақияти навбатии хонандагони тоҷик дар Олимпиадаи байналмилалии математика туҳфаи арзанда ба истиқболи 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, далели равшани пешрафти соҳаи маориф ва рушди ҳаракати олимпӣ дар кишвар арзёбӣ мегардад.
Маросими пешвоз дар фазои тантанавӣ баргузор гардида, ҳозирин ғолибонро барои муваффақияти баланд табрик намуда, ба онҳо дар фатҳи қуллаҳои нави илму дониш комёбиҳои минбаъда орзу карданд.
Олимпиадаи байналмилалии математика аз соли 1959 инҷониб баргузор мегардад ва Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2005 узви он аст. То ба имрӯз хонандагони тоҷик дар умум соҳиби 8 медали нуқра, 30 медали биринҷӣ ва 60 ҷойи ифтихорӣ гардидаанд. Иштироки бомуваффақияти дастаи Тоҷикистон дар Олимпиадаи имсола на танҳо нишонаи омодагии сатҳи баланди хонандагон, балки таҷассумгари сиёсати маорифпаваронаи давлату Ҳукумати кишвар ва заҳмати омӯзгорон мебошад.

МУВАФФАҚИЯТИ ТАЪРИХИИ ХОНАНДАГОНИ ТОҶИК ДАР ОЛИМПИАДАИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ МАТЕМАТИКА – ТУҲФАИ АРЗАНДА БА 35-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТӢ!
Дастаи мунтахаби Ҷумҳурии Тоҷикистон дар 67-умин Олимпиадаи байналмилалии математика (International Mathematical Olympiad – IMO), ки аз 10 то 21 июли соли 2026 дар шаҳри Шанхайи Ҷумҳурии Мардумии Чин баргузор гардид, иштироки шоиста намуда, бо ба даст овардани натиҷаҳои арзанда обрӯи кишвари моро дар арсаи байналмилалӣ боз ҳам баланд бардошт.
Олимпиадаи байналмилалии математика яке аз бонуфузтарин мусобиқаҳои зеҳнии ҷаҳон барои хонандагони муассисаҳои таҳсилоти миёна ба шумор рафта, ҳамасола беҳтарин донишомӯзони зиёда аз 100 давлати ҷаҳонро ба ҳам меорад. Имсол дар олимпиада 117 даста ширкат варзида, иштирокчиён аз рӯи шаш масъалаи мураккаби математикӣ дар ду рӯзи озмун байни ҳам рақобат намуданд.
Аз ҳайати мунтахаби Тоҷикистон иштирокчиён соҳиби 1 медали нуқра, 2 медали биринҷӣ ва 1 Ифтихорнома (Honourable Mention) гардиданд. Натиҷаи беҳтарини даста ба Олимҷон Тухтаров тааллуқ дошта, ӯ соҳиби медали нуқра гардид ва дар раддабандии инфиродӣ мавқеи баландро ишғол намуд. Инчунин, Юсупов Меҳрубон ва Абдуллоев Хусрав бо нишон додани донишҳои фарохи математикӣ тавонистанд сазовори медалҳои биринҷии олимпиада гарданд. Ин натиҷа аз омодагии хуби хонандагони тоҷик, рушди ҳаракати олимпӣ ва баланд гардидани сатҳи таълими фанҳои дақиқ дар кишвар шаҳодат медиҳад.
Ин дастовард идомаи иштироки босамари Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Олимпиадаи байналмилалии математика маҳсуб ёфта, аз самаранокии тадбирҳои амалишаванда ҷиҳати дастгирии хонандагони болаёқат, рушди тафаккури мантиқӣ ва таҳкими омӯзиши фанҳои табиӣ-риёзӣ дарак медиҳад.
Муваффақияти навбатии дастаи мунтахаби Тоҷикистон натиҷаи заҳмати пайвастаи хонандагон, омӯзгорон, мураббиён ва ҳамаи онҳое мебошад, ки барои омода намудани насли ҷавони соҳибистеъдод саҳм мегузоранд. Итминон меравад, ки чунин дастовардҳо барои рушди минбаъдаи ҳаракати олимпӣ ва омода намудани истеъдодҳои нав дар соҳаи математика заминаи мусоид фароҳам хоҳанд овард.

ДАҲСОЛАИ ТАҲКИМИ СУЛҲ БАРОИ НАСЛҲОИ ОЯНДА - андешаҳо роҷеъ ба ташаббуси навбатии Тоҷикистон

Сулҳ яке аз арзишҳои олии башарият буда, асоси рушди устувори давлатҳо, амнияти байналмилалӣ ва зиндагии шоистаи инсоният маҳсуб меёбад. Бидуни сулҳ таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон, рушди иқтисодӣ, пешрафти илму маориф ва ҳифзи муҳити зист ғайриимкон мебошад. Аз ин рӯ, Созмони Милали Муттаҳид аз рӯзи таъсисёбии худ – 24 октябри соли 1945 – ҳифзи сулҳу амнияти байналмилалиро ҳамчун яке аз ҳадафҳои асосии фаъолияти худ муайян намудааст. Дар моддаи якуми Оинномаи Созмони Милали Муттаҳид вазифаи аввалиндараҷаи созмон нигоҳ доштани сулҳу амнияти байналмилалӣ ва ҳалли баҳсҳои байни давлатҳо бо роҳҳои осоишта эътироф гардидааст.

Дар шароити муосир, ки ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногун, аз ҷумла низоъҳои мусаллаҳона, терроризм, ифротгароӣ, тағйирёбии иқлим, камбизоатӣ ва муҳоҷирати маҷбурӣ рӯ ба рӯ мебошад, масъалаи таҳкими сулҳ аҳаммияти боз ҳам бештар пайдо кардааст. Дар чунин вазъият ҷомеаи ҷаҳонӣ ба хулоса омад, ки барои нигоҳ доштани сулҳи дарозмуддат на танҳо пешгирии низоъҳо, балки тарбияи фарҳанги сулҳ, таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ, муколама ва эҳтироми байни наслҳо зарур мебошад. Маҳз бо ҳамин мақсад давлатҳои аъзои Созмони Милали Муттаҳид ташаббусҳои навро барои рушди фарҳанги сулҳ дар сатҳи байналмилалӣ ҷонибдорӣ менамоянд.

Яке аз муҳимтарин ташаббусҳои байналмилалии солҳои охир пешниҳоди Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба эълон намудани «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, 2027–2036» мебошад. 25 июни соли 2026 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид зимни ҷаласаи худ қатъномаи дахлдорро қабул намуда, солҳои 2027–2036-ро ҳамчун «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда» эълон намуд. Ин ташаббус бо ибтикори Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод гардида, аз ҷониби давлатҳои аъзои Созмони Милали Муттаҳид дастгирӣ ёфт.

Қатъномаи мазкур аҳаммияти махсуси ҳамкории байналмилалӣ, таҳкими фарҳанги сулҳ, рушди муколама, оштӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҷалби тамоми қишрҳои ҷомеа, аз ҷумла кӯдакон, ҷавонон ва калонсолонро барои таъмини манфиатҳои наслҳои оянда таъкид менамояд. Ҳамзамон, дар он аз давлатҳои аъзо, сохторҳои Созмони Милали Муттаҳид, ташкилотҳои байналмилалӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ даъват карда мешавад, ки дар татбиқи ҳадафҳои даҳсола ҳамкориро тақвият бахшанд ва таҷрибаи пешқадами худро мубодила намоянд.

Дар таърихи муносибатҳои байналмилалӣ таҷриба нишон додааст, ки сулҳи пойдор танҳо дар натиҷаи анҷоми низоъҳо ба даст намеояд. Барои нигоҳ доштани он зарур аст, ки ҷомеа ба арзишҳое такя намояд, ки эҳтироми ҳуқуқи инсон, волоияти қонун, таҳаммулпазирӣ ва ҳамдигарфаҳмиро тақвият медиҳанд. Маҳз ҳамин принсипҳо дар Эъломияи умумии ҳуқуқи башар, ки 10 декабри соли 1948 аз ҷониби Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қабул гардид, ҳамчун пояҳои ҷомеаи одилона эътироф шудаанд. Дар моддаи якуми Эъломия таъкид мешавад, ки ҳамаи инсонҳо озод ва аз лиҳози шарафу ҳуқуқ баробар ба дунё меоянд. Ин меъёр имрӯз низ яке аз заминаҳои ҳуқуқии рушди фарҳанги сулҳ дар ҷаҳон мебошад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари ташаббускор масъалаи таҳкими сулҳро дар сатҳи байналмилалӣ на танҳо ҳамчун мавқеи сиёсӣ, балки ҳамчун таҷрибаи амалии худ пешниҳод менамояд. Пас аз имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон аз 27 июни соли 1997, кишвар марҳилаи нави рушди давлатдориро оғоз намуд. Ин санад барои хотима бахшидани муқовимати дохилӣ ва фароҳам овардани заминаи суботи сиёсӣ нақши ҳалкунанда бозид. Дар натиҷаи татбиқи муқаррароти созишнома фаъолияти сохторҳои давлатӣ барқарор гардида, ислоҳоти конститутсионӣ, рушди иқтисодӣ ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ тадриҷан амалӣ шуданд. Таҷрибаи сулҳи Тоҷикистон баъдан аз ҷониби як қатор ниҳодҳои байналмилалӣ ҳамчун намунаи муколамаи сиёсӣ ва мусолиҳаи миллӣ мавриди омӯзиш қарор гирифт.

Иқдоми Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба эълони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, 2027–2036» аз ҳамин таҷрибаи таърихӣ сарчашма мегирад. Моҳияти асосии даҳсола танҳо баргузор намудани ҳамоишҳо ё чорабиниҳои рамзӣ нест. Ҳадафи он ташаккули муҳити байналмилалӣ мебошад, ки дар он пешгирии низоъҳо, рушди таҳсилот, густариши ҳамкории байни давлатҳо, баланд бардоштани нақши ҷавонон ва занон дар равандҳои сулҳофаринӣ ва истифодаи дипломатия ҳамчун воситаи асосии ҳалли баҳсҳо афзалият дошта бошад. Қатъномаи қабулшуда инчунин аҳаммияти шарикии байни давлатҳо, муассисаҳои илмӣ, созмонҳои байналмилалӣ ва ҷомеаи шаҳрвандиро барои расидан ба ин ҳадафҳо таъкид менамояд.

Ҳамин тавр, таҳкими сулҳ бояд ҳамчун раванди дарозмуддат арзёбӣ гардад, ки ба ҳамкории доимии давлатҳо, риояи ҳуқуқи байналмилалӣ, рушди илму маориф ва баланд бардоштани фарҳанги шаҳрвандӣ такя мекунад. Маҳз ҳамин омилҳо метавонанд барои наслҳои оянда муҳити амну устувор фароҳам оваранд ва ба татбиқи ҳадафҳои асосии Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда мусоидат намоянд.

Сармутахасиси шуъбаи робитаҳои байналмилалии МҶДРИ Бобоев Абдулло

ТАРБИЯИ ҲУҚУҚИИ ҶАВОНОН - ОМИЛИ ТАҲКИМИ СУЛҲИ ПОЙДОР БАРОИ НАСЛҲОИ ОЯНДА
Мо уҳдадорем насли ҷавонро, ки ҳуқуқ ва масъулиятҳои худро медонад ва дар бунёди ҷомеаи солим ва обод саҳм мегузорад, тарбия кунем.
Эмомалӣ Раҳмон

Тарбияи ҳуқуқии ҷавонон дар ҷаҳони муосир яке аз масъалаҳои муҳим ба ҳисоб рафта, ҷавонон на танҳо ояндаи кишвар, балки пояи асосии ҷомеа дар ҳар давру замон мебошанд. Маҳз тарбияи дурусти онҳо метавонад заминаи сулҳи пойдор ва рушди устувори ҷомеаро таъмин намояд. Тарбияи ҳуқуқии ҷавонон бояд дар ҳама самтҳо - оила, муассиса, ҷомеа ва давлат ба роҳ монда шавад. Чунин тарбия бояд ба ҷавонон фаҳмонад, ки ҳуқуқ ва озодиҳои инсон чӣ маъно дорад ва онҳо бояд ин ҳуқуқҳоро эътироф ва эҳтиром кунанд.
Тарбияи ҳуқуқии ҷавонон – дар навбати худ раванде мебошад, ки дар он ҷавонон бо ҳуқуқ ва вазифаҳои худ шинос мешаванд, арзишҳои ҳуқуқӣ ва принсипҳои адолатро меомӯзанд, инчунин малакаҳои зарурии ҳуқуқӣ барои иштирок дар ҳаёти ҷамъиятӣ ва ҳифзи ҳуқуқи худ ва дигаронро касб мекунанд. Тарбияи ҳуқуқӣ на танҳо барои ҷавонон, балки барои тамоми ҷомеа муҳим аст, зеро он ба рушди маърифат ва фарҳанги ҳуқуқӣ мусоидат мекунад.
Мусаллам аст, ки оила аввалин макони тарбияи ҳуқуқии фарзандон ба ҳисоб рафта, волидайн бояд пайваста ба кӯдакон дар бораи ҳуқуқи инсон ва масъулиятҳои шаҳрвандӣ омӯзиш диҳанд, чунки тарбияи дурусти кӯдакон ва наврасон на танҳо барои рушди шахсии онҳо, балки барои устувории ҷомеа низ муҳим аст.
Муассисаҳои таълимӣ бошад, бояд барномаҳои махсуси тарбияи ҳуқуқиро ҷорӣ кунанд, ки дар он наврасону ҷавонон бо қонунҳо, ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва механизмҳои ҳифзи ҳуқуқи инсон шинос шаванд ва дарк кунанд, ки онҳо чӣ гуна метавонанд ба ҷомеа хизмат кунанд ва ҳуқуқҳои дигаронро эҳтиром намоянд.
Ҷавононе, ки ҳуқуқҳои худро медонанд, бештар эҳсос мекунанд, ки масъулият доранд. Ин масъулият метавонад онҳоро ба пешгирии хатарҳо ва низоъҳо дар ҷомеа водор созад.
Ҷавонон бо донишу маърифат метавонанд муқобили таассубу бадбинӣ ва хушунату зӯроварӣ истанд. Агар онҳо фарҳанги сулҳ, сабру таҳаммул ва эҳтироми андешаи дигаронро омӯзанд, дар ҷомеа фазои дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ бештар мегардад.
Тарбияи ҳуқуқӣ, инчунин метавонад ба кам кардани хушунат ва хатарҳо дар байни ҷавонон кӯмак кунад. Агар ҷавонон фаҳманд, ки хушунат ва нақзи ҳуқуқҳо чӣ гуна ба ҷомеа зарар мерасонад, онҳо бештар ба сулҳ ва ҳамзистии осоишта майл хоҳанд кард. Ҷавононе, ки аз ҳуқуқу уҳдадориҳо ва масъулиятҳои худ огоҳ ҳастанд, метавонанд дар равандҳои сиёсӣ низ фаъол бошанд ва ба таҳкими демократия, ҳифзи ҳуқуқи инсон ва рушди устувор мусоидат кунанд.
Иштироки ҷавонон дар барномаҳои тарбияи ҳуқуқӣ дар кишварҳои мухталиф нишон медиҳад, ки чунин ташаббусҳо чӣ гуна метавонанд ба сулҳи пойдор мусоидат кунанд. Ҷавонон тавассути иштирок дар корҳои ҷамъиятӣ ва чорабиниҳои фарҳангӣ метавонанд ба якдигар дар ҳамбастагӣ наздик гардида, ҳисси масъулияти шаҳрвандиро тақвият диҳанд.
Ҷавонон қодиранд, ки бо ташаббусҳои созанда дар пешгирии низоъҳо, ҳалли маслиҳатомези баҳсҳо ва тарғиби арзишҳои инсонӣ саҳм гузоранд, чунки ҷавони босавод, ватандӯст ва сулҳпарвар метавонад намунаи ибрат барои дигарон дар ҷомеа бошад.
Барномаҳо, ки дар онҳо ҷавонон бо ҳуқуқи инсон, демократия ва сулҳ шинос мешаванд, метавонанд дар навбати худ таъсири мусбат дошта бошанд. Иштироки ҷавонон дар фаъолиятҳои волонтёрӣ, ки ба ҳифзи ҳуқуқи инсон ва пешгирии хушунат равона шудаанд, онҳоро ба одамони масъул ва фаъол табдил медиҳанд.
Хулоса, таҳкими сулҳ бе иштироки фаъолонаи ҷавонон имконнопазир аст, чунки маҳз ҷавонони масъулиятшинос ва созандаи ватан дар таъмини пойдории сулҳ дар кишвар саҳм мегузоранд.

Муҳиддинзода Раҳмон – ҳуқуқшиноси Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии дарёфт ва рушди истеъдодҳо»-и Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон

ИСТИҚБОЛ АЗ ИФТИХОРОФАР: ПАЗИРОИИ ҒОЛИБ ВА ИШТИРОКДОРОНИ ОЛИМПИАДАИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САТҲИ ОЛӢ АЗ ФАННИ ФИЗИКА «IPhO-2026»
Имрӯз дар Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе бо иштироки намояндагони Маркази ҷумҳуриявии дарёфт ва рушди истеъдодҳо, намояндагони Маркази дарёфт ва рушди истеъдодҳои шаҳри Душанбе, муассисаҳои таълимӣ, омӯзгорон, волидайн ва хонандагон маросими истиқболи ғолиб ва иштирокдорони Олимпиадаи байналмилалии сатҳи олӣ аз фанни физика «IPhO-2026» баргузор гардид.
Қобили зикр аст, ки аз 4 то 12-уми июл дар шаҳри Букарамангаи Колумбия сабқати бузурги илмӣ – 56-умин Олимпиадаи байналмилалии физика-2026 (IPhO-2026) баргузор гардид. IPhO-2026 бештар аз 1000 нафар иштирокдор ва 400 нафар довталабро аз +90 кишвари ҷаҳон бо ҳам оварда, майдони фарохеро барои дӯстдорони илми физика боз намудааст.
Боиси хушнудист, ки хонандаи синфи 11-и Литсей интернати тоҷикӣ-русӣ ба номи «Ҳотам ва П.В.»-и шаҳри Душанбе Мамуров Муҳаммадёсин, дар ҳайати дастаи мунтахаби Ҷумҳурии Тоҷикистон дар 56-умин Олимпиадаи ҷаҳонӣ аз физика (IPhO 2026) сазовори медали биринҷӣ гардид.
Маврид ба зикр аст, ки Олимпиадаи мазкур соли 1967 ташкил ёфта, пас аз он ҳамасола бо ҳадафи дарёфт ва муаррифии чеҳраҳои физикдон аз саросари ҷаҳон дар кишварҳои мухталиф баргузор карда мешавад. Довталабон дар ду бахш – амалӣ ва назариявӣ донишҳои худро санҷида, аз ҷониби беҳтарин мутахассисон баҳогузорӣ карда мешаванд.