Коллеҷи омӯзгории ба номи Хосият Махсумоваи ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ

#СУРАТГУЗОРИШ
аз рафти корҳои ободонию тозакорӣ дар Коллеҷи омӯзгории ба номи Хосият Махсумоваи ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ барои сазовор таҷлил намудани ҷашни бузурги миллӣ - 35-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

ДОНИШҶӮЙИ КОЛЛЕҶИ ОМӮЗГОРӢ ҒОЛИБИ ДАВРИ ШАҲРИИ ОЗМУНИ ҶУМҲУРИЯВӢ
Бо мақсади иҷрои Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Душанбе маросими ҷоизасупории даври шаҳрии озмуни ҷумҳуриявии "Тоҷикистон - Ватани азизи ман" дар сатҳи баланд ташкил ва баргузор гардид.
Боиси зикру ифтихор аст, ки дар озмун аз Коллеҷи омӯзгории ба номи Хосият Махсумовҷаи ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ донишҷӯйи Коллеҷи омӯзгории ба номи Хосият Махсумова - Файззода Сафинаи Акрам сазовори ҷойҳои сеюм гардида, ба даври ҷумҳуриявии озмун роҳ ёфт.
Дастоварди навбатӣ муборакамон!

ҚАТЪНОМАИ СММ «ДАҲСОЛАИ ТАҲКИМИ СУЛҲ БА ХОТИРИ НАСЛҲОИ ОЯНДА» – ВОСИТАИ ҲУҚУҚИИ ҲИФЗИ СУЛҲ, ПЕШГИРИИ ҶАНГ ВА МУСОИДАТ БА ҲАМКОРИИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ
Дар шароити муосир, ки ҷаҳон бо низоъҳои мусаллаҳона, таҳдидҳои террористӣ, ифротгароӣ, тағйирёбии иқлим, буҳронҳои иқтисодӣ ва гуманитарӣ рӯ ба рӯ мебошад, масъалаи таҳкими сулҳу субот ва рушди ҳамкории байналмилалӣ аҳаммияти бештар касб намудааст. Дар чунин вазъ қабули Қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дар бораи «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» ҳамчун ташаббуси муҳимми ҷомеаи ҷаҳонӣ ба таҳкими низоми байналмилалии сулҳ ва амният заминаи нави ҳуқуқӣ ва сиёсӣ фароҳам меорад.
Қатъномаи мазкур на танҳо аҳаммияти сиёсӣ, балки арзиши бузурги ҳуқуқӣ дошта, давлатҳоро ба таҳкими фарҳанги сулҳ, пешгирии низоъҳо, ҳалли осоиштаи баҳсҳо ва густариши ҳамкории байналмилалӣ ҳидоят менамояд. Дар ин раванд саҳми Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари ташаббускор ва ҷонибдори сиёсати сулҳпарварона аҳаммияти махсус дорад.
Қатъномаи «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» ба принсипҳои асосии ҳуқуқи байналмилалӣ, аз ҷумла баробарҳуқуқии давлатҳо, эҳтироми истиқлолияти миллӣ, дахлнопазирии ҳудудӣ, худдорӣ аз истифодаи қувва ва ҳалли осоиштаи баҳсҳо такя мекунад.
Ҳадафи асосии ин санад таҳкими фарҳанги сулҳ, рушди ҳамдигарфаҳмӣ байни миллатҳо, тақвияти эътимоди байнидавлатӣ ва пешгирии омилҳое мебошад, ки метавонанд боиси низоъҳои нав гарданд. Дар он таваҷҷуҳи махсус ба нақши ҷавонон, занон, муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ дар густариши арзишҳои сулҳ зоҳир шудааст.
Аз нуқтаи назари ҳуқуқи байналмилалӣ, чунин қатъномаҳо ҳарчанд хусусияти тавсиявӣ доранд, вале дар ташаккули меъёрҳои нави муносибатҳои байналмилалӣ ва сиёсати давлатҳо нақши муассир мебозанд.
Ҳифзи сулҳ аз ҳадафҳои асосии ҳуқуқи байналмилалӣ ба шумор меравад. Оинномаи Созмони Милали Муттаҳид давлатҳоро уҳдадор месозад, ки баҳсҳои байналмилалиро бо воситаҳои осоишта ҳал намуда, аз таҳдид ё истифодаи қувва худдорӣ намоянд. Маҳз дар ҳамин замина Қатъномаи «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» ҳамчун идомаи мантиқии сиёсати ҳуқуқии Созмони Милали Муттаҳид арзёбӣ мешавад.
Қатънома зарурати таҳкими эътимоди байни давлатҳо, эҳтироми соҳибихтиёрӣ, баробарҳуқуқӣ ва ҳамкории созандаро таъкид намуда, фарҳанги сулҳро ҳамчун асоси рушди устувори ҷомеаи ҷаҳонӣ муаррифӣ менамояд. Гарчанде қатъномаҳои Маҷмаи Умумӣ хусусияти ҳатмии ҳуқуқӣ надоранд, онҳо дар ташаккули меъёрҳои нави муносибатҳои байналмилалӣ ва рушди ҳуқуқи байналмилалӣ нақши муассир мебозанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон баъди барқарор гардидани сулҳу ваҳдати миллӣ сиёсати хориҷии худро бар асоси ҳамкорӣ, эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ ва таҳкими сулҳи ҷаҳонӣ бунёд намудааст. Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар масъалаҳои об, тағйирёбии иқлим ва дипломатияи сулҳ дар сатҳи ҷаҳонӣ эътироф гардидаанд.
Пешниҳоди қабули Қатъномаи «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» идомаи мантиқии сиёсати сулҳпарваронаи Тоҷикистон мебошад. Ин ташаббус боз як маротиба нишон медиҳад, ки кишвари мо ҷонибдори ҳалли масъалаҳои байналмилалӣ танҳо тавассути гуфтушунид ва ҳамкории созанда мебошад.
Таҷрибаи сулҳи тоҷикон метавонад барои бисёр кишварҳои гирифтори низоъ ҳамчун намунаи муваффақи музокироти сиёсӣ ва оштии миллӣ хизмат намояд.
Таърихи муосир нишон медиҳад, ки пешгирии низоъ нисбат ба рафъи оқибатҳои ҷанг ҳам аз ҷиҳати инсонӣ ва ҳам аз лиҳози иқтисодӣ самараноктар мебошад. Ҷангҳо боиси талафоти ҷони инсонҳо, харобшавии иқтисодиёт, афзоиши муҳоҷират ва буҳронҳои иҷтимоӣ мегарданд.
Аз ҳамин сабаб, Қатънома таваҷҷуҳи махсусро ба рушди дипломатияи пешгирикунанда, гуфтушуниди сиёсӣ, миёнаравии байналмилалӣ ва таҳкими чораҳои эътимодсозӣ равона кардааст. Пешгирии низоъ танҳо бо воситаи иқтидори ҳарбӣ имконнопазир буда, рушди адолати иҷтимоӣ, таъмини ҳуқуқи инсон, таҳкими қонунмандӣ ва боло бурдани сатҳи маърифати ҳуқуқии ҷомеа низ аҳаммияти калидӣ доранд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон баъди расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ сиёсати хориҷии худро бар пояи ҳамкории созанда ва эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ ташаккул додааст. Кишвари мо дар арсаи байналмилалӣ бо ташаббусҳои глобалӣ оид ба масъалаҳои об, тағйирёбии иқлим ва рушди устувор мавқеи арзанда касб намудааст.
Пешниҳоди Қатъномаи «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» идомаи мантиқии ҳамин сиёсати сулҳпарварона мебошад. Ин ташаббус таҷрибаи Тоҷикистонро дар роҳи расидан ба сулҳи миллӣ ва таҳкими ваҳдати ҷомеа ҳамчун намунаи муваффақи ҳалли осоиштаи низоъҳо муаррифӣ менамояд.
Дар айни замон, ин иқдом обрӯи байналмилалии Тоҷикистонро ҳамчун кишвари ҷонибдори сулҳ, ҳамкорӣ ва дипломатияи бисёрҷониба боз ҳам таҳким мебахшад.
Самаранокии Қатънома ба сатҳи ҳамкории давлатҳо, созмонҳои байналмилалӣ, муассисаҳои илмӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ вобаста мебошад. Барои татбиқи ҳадафҳои он бояд як қатор тадбирҳои мушаххас амалӣ гарданд, аз ҷумла:
- рушди фарҳанги сулҳ тавассути низоми маориф;
- баланд бардоштани нақши ҷавонон дар таҳкими сулҳ;
- густариши дипломатияи мардумӣ;
- муборизаи муштарак бар зидди терроризм ва ифротгароӣ;
- ҳифзи ҳуқуқи инсон ва озодиҳои асосӣ;
- коҳиши омилҳои иҷтимоӣ ва иқтисодии пайдоиши низоъҳо.
Ҳамкории судманд байни давлатҳо имкон медиҳад, ки масъалаҳои глобалӣ тавассути муколама ва ҳамдигарфаҳмӣ ҳал гардида, амнияти байналмилалӣ таҳким ёбад.
Қатъномаи «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» дар рушди консепсияи «фарҳанги сулҳ» саҳми назаррас мегузорад. Он таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳониро аз бартараф намудани оқибатҳои низоъҳо ба пешгирии сабабҳои онҳо равона мекунад.
Аз нигоҳи назарияи ҳуқуқи байналмилалӣ чунин ҳуҷҷатҳо дар ташаккули ҳуқуқи нарм (soft law) нақши муҳим дошта, дар оянда метавонанд барои таҳияи созишномаҳои байналмилалии ҳатмӣ замина фароҳам оваранд. Аз ин рӯ, аҳаммияти Қатънома танҳо ба муҳлати даҳсолаи татбиқи он маҳдуд набуда, таъсири дарозмуддат ба рушди муносибатҳои байналмилалӣ хоҳад дошт.
Қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» ҳамчун яке аз муҳимтарин санадҳои байналмилалии солҳои охир ба таҳкими сулҳ, пешгирии ҷанг ва рушди ҳамкории байналмилалӣ нигаронида шудааст. Он давлатҳоро ба эҳтироми меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ, рушди муколамаи сиёсӣ, таҳкими эътимоди байни миллатҳо ва пешбурди фарҳанги сулҳ даъват менамояд.
Дар ин замина, саҳми Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун ташаббускори Қатънома аҳаммияти махсус дошта, сиёсати сулҳпарваронаи кишварро дар сатҳи байналмилалӣ боз ҳам таҳким мебахшад. Татбиқи муваффақонаи ҳадафҳои Қатънома метавонад барои таъмини сулҳу суботи пойдор, рушди устувор ва ҳифзи манфиатҳои наслҳои имрӯзаву оянда заминаи мусоид фароҳам оварад. Бо назардошти таҳдидҳои рӯзафзуни ҷаҳонӣ, таҳкими сулҳ бояд ба яке аз афзалиятҳои асосии сиёсати байналмилалӣ табдил ёбад ва Қатъномаи мазкур метавонад ҳамчун роҳнамои муҳими ин раванд хизмат намояд.

Абдуғаффоров Ҷаҳонгир, сардори маркази технологияи иттилоотии Коллеҷи омӯзгории ба номи Хосият Махсумоваи ДДОТ ба номи С.Айнӣ

СУЛҲ — МЕРОСИ НАСЛҲО ВА МАСЪУЛИЯТИ ИМРӮЗИЁН
(Дар партави эълон гардидани «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» )
Эй ҷавҳари ахлоқи вафо фарҳангат,
Ҷуз сулҳ мабод ойинадори ҷангат.
Бедил
Дар тули таърих инсоният борҳо талхии ҷанг, низоъ ва хусуматро чашидааст. Ҳар як муноқишаи мусаллаҳона, новобаста аз он ки дар кадом гӯшаи олам рух медиҳад, ба тақдири башарият, амнияти байналмилалӣ ва рушди тамаддуни инсонӣ таъсири амиқ мерасонад. Аз ин рӯ, имрӯз сулҳ ба муҳимтарин шарти бақои инсоният, рушди устувор ва зиндагии шоистаи наслҳои оянда табдил ёфтааст.
Дар ҷаҳоне, ки ҳанӯз садои тиру туфанг дар минтақаҳои гуногун хомӯш нашудааст, арзиши сулҳ бештар аз ҳар давраи дигар эҳсос мегардад. Ҷанг метавонад дар як лаҳза шаҳрҳоро ба хароба табдил диҳад, аммо барои барқарор сохтани эътимод, дӯстӣ ва ҳамдигарфаҳмии байни мардум даҳсолаҳо лозим мешаванд. Аз ҳамин ҷост, ки имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ беш аз ҳар вақти дигар ба ташаббусҳое ниёз дорад, ки фарҳанги сулҳро ҳамчун тарзи тафаккур ва зиндагӣ таҳким бахшида, инсониятро аз гирдоби низоъҳо дур созанд.
Маҳз аз чунин масъулияти бузурги инсонӣ ва сиёсӣ бармеояд, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон тайи солҳои соҳибистиқлолӣ пайваста худро ҳамчун кишвари ташаббускор, сулҳпарвар ва ҷонибдори ҳамкориҳои созандаи байналмилалӣ муаррифӣ намудааст. Агар ташаббусҳои қаблии Тоҷикистон бештар ба масъалаҳои об, иқлим ва рушди устувор равона шуда бошанд, имрӯз кишвари мо боз як масъалаи сарнавиштсоз — таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои ояндаро ба меҳвари таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил додааст.
Бесабаб нест, ки ташаббуси нави Тоҷикистон оид ба эълон намудани «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» дар шароите пешниҳод гардид, ки ҷаҳон беш аз ҳар вақти дигар ба муколама, ҳамдигарфаҳмӣ ва дипломатияи созанда ниёз дорад. Ин ташаббус паёми возеҳест ба тамоми кишварҳои ҷаҳон: сулҳ набояд танҳо ҳадафи имрӯз, балки мероси пойдоре бошад, ки мо барои фарзандон ва наберагони худ ба ёдгор мегузорем.
Ин аст, ки имрӯз сулҳ фарҳанг аст, ҷаҳонбинӣ аст, масъулият аст ва пеш аз ҳама, кафолати ояндаи амну осудаи инсоният мебошад. Маҳз ҳамин андеша дар меҳвари ташаббуси нави байналмилалии Тоҷикистон қарор гирифта, онро ба яке аз муҳимтарин иқдомҳои дипломатии солҳои охир табдил додааст.
Андешаҳои пурҳикмати бузургони башарият имрӯз дар сиёсати сулҳпарваронаи Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷассуми воқеии худро пайдо кардаанд. Давлате, ки худ аз имтиҳони басо сангини ҷанги шаҳрвандӣ гузашта, бо талошу иродаи қавӣ сулҳу ваҳдати миллиро барқарор намуд, имрӯз бо такя ба ҳамин таҷрибаи нодири таърихӣ дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари ташаббускор ва ҷонибдори сулҳу ҳамзистии осоишта шинохта мешавад. Тоҷикистон, ки арзиши сулҳро на аз китоб, балки аз воқеияти зиндагӣ омӯхтааст, имрӯз ҷомеаи ҷаҳониро ба муколама, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкориҳои созанда даъват мекунад.
Яке аз равшантарин намунаҳои чунин сиёсати башардӯстона қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» мебошад. Ин санади муҳимми байналмилалӣ бо ибтикори Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод ва аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ дастгирӣ ёфт. Қабули он бори дигар собит сохт, ки ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон ба масъалаҳое равона шудаанд, ки аҳаммияти умумубашарӣ дошта, ба таъмини сулҳу субот, амният ва рушди устувори ҷаҳон мусоидат мекунанд.
Моҳияти ин ташаббус дар он ифода меёбад, ки сулҳ ҳамчун арзиши волои башарӣ набояд танҳо вазифаи сиёсатмадорон ё созмонҳои байналмилалӣ маҳсуб шавад. Он бояд ба фарҳанги зиндагӣ, ҷаҳонбинии ҷомеа ва масъулияти ҳар як инсон, бахусус, насли ҷавон, табдил ёбад. Зеро маҳз ҷавонони имрӯз симои ҷаҳони фардоро муайян хоҳанд кард ва аз ҷаҳонбинию маърифати сулҳпарваронаи онҳо амнияту суботи инсоният вобаста хоҳад буд. Тавре ки Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми шодбошии худ ба муносибати қабули ин қатъномаи таърихӣ ва Рӯзи Ваҳдати миллӣ таъкид намудаанд: «Мо бояд дар навбати аввал ба наврасону ҷавонон, ки созандагони ҷаҳони фардо мебошанд, омӯзонем, ки сулҳ танҳо набудани ҷанг нест. Сулҳ фарҳанг аст. Сулҳ масъулият аст. Сулҳ эҳтиром ба шаъну шарафи инсон аст. Сулҳ таъмин намудани адолат ва имкониятҳои баробар барои ҳамаи инсоният аст. Аз ин лиҳоз, сарнавишти наслҳои оянда ба тасмимҳое, ки мо имрӯз мегирем, вобаста мебошад».
Ин суханҳо фалсафаи сиёсати хориҷии Тоҷикистонро таҷассум мекунанд. Ба ибораи дигар, сулҳ ҳадафе нест, ки як бор ба он расида шавад, балки арзишест, ки бояд ҳамарӯза ҳифз, таҳким ва ба наслҳои оянда мерос гузошта шавад.
Дар идомаи ҳамин андешаҳо боз як нуктаи муҳимми ибрознамудаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон фалсафаи аслии ташаббуси нави Тоҷикистонро боз ҳам равшантар ифода менамояд: «Мо вазифадорем аз худ ҷаҳоне ба мерос гузорем, ки дар он наслҳои ояндаи инсоният дар фазои сулҳу оромӣ имкони ҳамзистӣ, рушд ва ҳамкориро дошта бошанд. Дар робита ба ин, мо чунин мешуморем, ки ҳалли ҳама гуна мушкилоти ҷаҳонӣ танҳо аз роҳи муколама ва ҳамкории созанда имконпазир аст».
Ин андешаҳо аз сатҳи баланди тафаккури сиёсӣ ва ҷаҳонбинии башардӯстонаи Пешвои миллат шаҳодат медиҳанд. Дар ин андешаҳо сулҳ ҳамчун арзиши умумубашарӣ ва масъулияти муштараки ҳамаи кишварҳо арзёбӣ шудааст. Дар шароите, ки ҷаҳон бо таҳдидҳои афзояндаи амниятӣ, ихтилофҳои сиёсӣ, низоъҳои мусаллаҳона ва буҳронҳои гуманитарӣ рӯ ба рӯ мебошад, чунин ҷаҳонбинӣ аҳаммияти хосса касб мекунад. Паёми Тоҷикистон ба ҷомеаи ҷаҳонӣ возеҳ аст. Яъне, роҳи расидан ба сулҳи пойдор аз фарҳанги муколама, эҳтироми ҳамдигар ва ҳамкориҳои созанда оғоз меёбад. Аммо ҳар як ташаббуси ҷаҳонӣ, пеш аз ҳама, бар таҷрибаи муваффақи миллӣ пайванди ногусастанӣ дорад. Тоҷикистон низ қабл аз он ки ҷаҳонро ба сулҳу ҳамдигарфаҳмӣ даъват намояд, тавонист дар сарзамини худ сулҳу ризоиятро барқарор созад. Ин дастоварди таърихӣ заминаи воқеии эътимоди ҷомеаи байналмилалӣ ба ташаббусҳои сулҳпарваронаи кишвари моро фароҳам овардааст. Пешвои миллат таъкид намудаанд: «Дар натиҷаи саъю талошҳои зиёд сулҳу оромӣ, суботи сиёсӣ ва ваҳдати миллӣ дар диёри мо барқарор гардид ва ба пояи асосии рушди минбаъдаи кишвар табдил ёфт. Яъне сулҳу оромӣ ва суботи комили сиёсие, ки имрӯз дар кишвари мо ҳукмфармост, ба осонӣ ба даст наомадааст».
Дар ҳақиқат, агар ба роҳи тайкардаи Тоҷикистон дар даврони соҳибистиқлолӣ назар афканем, равшан мегардад, ки ҳамаи дастовардҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, илмиву фарҳангӣ ва афзоиши обрӯи байналмилалии кишвар маҳз дар фазои сулҳу суботи сиёсӣ ва ваҳдати миллӣ ба даст омадаанд. Сохтмони роҳҳову неругоҳҳо, рушди соҳаҳои маорифу тандурустӣ, пешрафти илму фарҳанг, густариши муносибатҳои байналмилалӣ ва татбиқи ташаббусҳои сатҳи ҷаҳонӣ маҳсули муҳити орому босуботест, ки бо заҳмату ҷоннисориҳои мардуми Тоҷикистон ва роҳбарии хирадмандонаи Пешвои миллат ба вуҷуд омадааст. Аз ин рӯ, таҷрибаи сулҳофаринии Тоҷикистон имрӯз барои ҷомеаи ҷаҳонӣ низ ҳамчун як намунаи арзишманд арзёбӣ мегардад.
Таҷрибаи сеюним даҳсолаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон собит намуд, ки Ваҳдати миллӣ ғояи меҳварӣ ва пояи устувори давлатдории навини тоҷикон мебошад. Маҳз ҳамин арзиши сарнавиштсоз барои Тоҷикистон имконият фароҳам овард, ки аз марҳилаи барқарорсозӣ ба давраи рушду созандагӣ ворид гардида, имрӯз бо ташаббусҳои байналмилалии худ дар ҳалли масъалаҳои мубрами ҷаҳон саҳми арзанда гузорад. Беҳуда нест, ки Пешвои миллат таъкид менамоянд: «Ваҳдати миллӣ, ки ғояи асосии давлати навбунёди моро ташкил медиҳад, шарти асосии оромиву осоиши мардуми шарифи кишвар, муҳимтарин омили рушди ҷомеа ва амалӣ гардидани тамоми нақшаву тадбирҳои созандаи мо мебошад».
Маҳз ҳамин таҷрибаи нодири сулҳу ваҳдати миллӣ имрӯз ба Тоҷикистон ҳуқуқи маънавӣ ва эътимоди сиёсӣ мебахшад, ки аз минбари Созмони Милали Муттаҳид роҳҳои таҳкими сулҳро ба ҷомеаи ҷаҳонӣ пешниҳод намояд.
Дар шароити пуртазоди ҷаҳони муосир, ки инсоният бо авҷи низоъҳои мусаллаҳона, таҳдидҳои нави амниятӣ, буҳронҳои сиёсиву иқтисодӣ ва мушкилоти рӯзафзуни башарӣ рӯ ба рӯ гардидааст, таҷрибаи сулҳофаринии Тоҷикистон аҳаммияти вежа пайдо мекунад. Паёме, ки имрӯз аз Душанбе ба ҷомеаи ҷаҳонӣ мерасад, бозтоби таҷрибаи воқеии миллатест, ки арзиши сулҳу ваҳдатро бо ранҷу азоб, талафоти сангин ва сабақҳои таърихӣ дарёфтааст. Аз ин рӯ, ҳар иқдоме, ки ба таҳкими сулҳу субот, густариши фарҳанги таҳаммулпазирӣ, тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстиву масъулиятшиносӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ ва ҳифзи истиқлоли давлатӣ равона мегардад, дар асл саҳмест дар бунёди ҷаҳони амнтар ва ояндаи осоиштаи тамоми инсоният.
Қатъномаи «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» маҳз бо ҳамин руҳия қабул гардид. Ин санади таърихӣ ҷомеаи ҷаҳониро ба он ҳидоят мекунад, ки сулҳро ҳамчун фарҳанги зиндагӣ, арзиши маънавӣ ва масъулияти муштараки ҳамаи давлатҳо ва мардумони ҷаҳон қабул намоянд. Тоҷикистон бо пешниҳоди ин ташаббус бори дигар исбот кард, ки дипломатияи муосир бояд барои ташаккули тафаккури нави сулҳпарварона, таҳкими эътимоди байни халқҳо ва таъмини амнияти наслҳои оянда хизмат намояд.
Имрӯз кишвари мо бо такя ба таҷрибаи сулҳи худ, сиёсати хирадмандона ва ташаббусҳои созандаи байналмилалӣ ба яке аз минбарҳои пурэътибори таблиғи фарҳанги сулҳ табдил ёфтааст. Ин мавқеъ нишонаи эътирофи нақши созандаи кишвари мо дар ҳалли масъалаҳои мубрами ҷаҳонӣ мебошад.
Сулҳ, ваҳдат ва истиқлол се рукни ҷудоинопазири давлатдории навини тоҷикон мебошанд. Ин арзишҳои муқаддас бо заҳмати бузург, иродаи қавии сиёсӣ ва ҳамбастагии миллати тоҷик ба даст омадаанд. Аз ин рӯ, ҳифз, таҳким ва тақвияти онҳо вазифаи танҳо давлат нест, балки қарзи виҷдонӣ ва масъулияти муқаддаси ҳар як фарди ҷомеа мебошад. Зеро маҳз дар заминаи ҳамин арзишҳо рушди устувори кишвар, болоравии обрӯи байналмилалии Тоҷикистон ва зиндагии шоистаи наслҳои имрӯзаву фардо таъмин мегардад.
Аз ин нигоҳ, ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» даъватест ба тамоми инсоният барои арҷ гузоштан ба сулҳ ҳамчун волотарин арзиши тамаддуни башарӣ. Паёмест, ки аз таҷрибаи воқеии миллати тоҷик сарчашма гирифта, ба ояндаи тамоми инсоният нигаронида шудааст. Зеро сулҳро бояд бо хирад бунёд кард, бо ваҳдат ҳифз намуд ва ҳамчун муқаддастарин мероси инсонӣ ба наслҳои оянда ба ёдгор гузошт.
Фотима ҲИКМАТОВА, сармутахасиси маркази бақайдгирӣ ва маркази тестии Коллеҷ.

СУЛҲ - ГАНҶИНАИ НОДИР ВА БУЗУРГТАРИН ДАСТОВАРД
Сулҳ ин оромиву осудагӣ, хандаи тифлон, хушбахтии хонадон ва ободии Ватан мебошад. Хушбахтона ин неъмати бебаҳо насиби миллати сарбаланди тоҷик гардидааст. Дар баробари Истиқлолият, соҳибихтиёрӣ ва ваҳдат ҷузъи ҷудонашавандаи пойдевори ҳастии давлату миллати мо мебошад.
Сулҳ аст, ки Ватан азизу маҳбуби мо ободу зебо, сарсабзу хуррам ва пойдору беҳамтост. Ҳамаи ин аз шарофату баракату сулҳу оромӣ сарчашма мегирад.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз суханрониҳои худ қайд намуданд, ки “Ҳар як фарди бедордили ҷомеа, ҳар як шаҳрванди бонангу номуси Тоҷикистон, ки барояш Ватан ва сарзамини аҷдодӣ қадру манзалат дорад, бояд сулҳу ваҳдатро чун гавҳараки чашм ҳифз карда, барои ободиву пешрафти кишвар ҷаҳду талош намояд”.
Аз ин рӯ, мо бояд қадри сулҳу ваҳдат ва оромиву осудагии кишвари азизамон бирасем, ҳамдигарфаҳмӣ ва ватандӯстиро пешаи худ намоем ва тамоми кӯшишу талошҳои худро барои рушди мамлакати биҳиштосоямон равона намоем.
Ҳамасола дар кишвари маҳбубамон рӯзи 1-уми сентябр ҳамчун рӯзи дониш ва сулҳ таҷлил карда мешавад. Дар муассисаҳои таҳсилоти миёна, ибтидоӣ ва олии касбӣ таҳсил бо Дарси сулҳ оғоз мегардад. Дар Дарси сулҳ дар баъзе муассисаҳои таълимӣ Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон шахсан иштирок менамоянд, ки ин ҳисси ватандӯстиву сулҳдӯстии таҳсилкунандагонро меафзояд, зеро Пешвои муаззами миллат худ рамзи сулҳу дӯстии тоҷикон мебошанд.
Ҳақиқати бебаҳс он аст, ки сарватҳо метавонанд аз байн раванд, биноҳо метавонанд фарсуда шаванд, аммо сулҳи пойдор метавонад садсолаҳо барои миллат шукуфоӣ оварад. Аз ҳамин ҷост, ки сулҳ беҳтарин мерос барои наслҳои оянда буда, ҳифзи он қарзи шаҳрвандӣ, рисолати ахлоқӣ ва вазифаи муқаддаси ҳар як инсони соҳибватан аст.
Инсоният ҳамеша дар ҷустуҷӯйи оромӣ, амният ва зиндагии шоиста аст. Ҳарчанд ҷаҳон ба дастовардҳои бузурги илмӣ, технологӣ ва иқтисодӣ ноил гардида бошад ҳам, то ҳол сулҳу субот ҳамчун арзишмандтарин неъмати зиндагӣ боқӣ мемонад. Бе сулҳу оромӣ рушди ҷомеа, пешрафти иқтисод, шукуфоии фарҳанг ва таъмини зиндагии арзанда ғайриимкон аст. Аз ҳамин ҷост, ки сулҳро дар тамоми ҷаҳон бузургтарин дастоварди инсоният ва беҳтарин мерос барои наслҳои оянда меноманд.
Сулҳ танҳо маънои набудани ҷангро надорад, он муҳити эътимод, адолат, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон, таҳаммулгароӣ ва ҳамкории созандаро дарбар мегирад. Ҷомеае, ки дар он сулҳу субот ҳукумфармост, имкон пайдо мекунад, ки неруи худро ба рушди иқтисод, маориф, илм, фарҳанг ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии мардум равона созад.
Ҳар дастоварде, ки имрӯз инсоният ба он ноил гардидааст, дар муҳити сулҳу оромӣ ба вуҷуд омадааст. Пешрафти илму техника, рушди муассисаҳои таълимӣ, дастовардҳои тиббӣ, ихтирооти нав ва кашфиёти илмӣ-ҳама маҳсули муҳити орому устувор мебошанд. Аз ҳамин сабаб, ҳифзи сулҳ аз муҳимтарин вазифаҳои давлатҳо ва кулли ҷомеаи ҷаҳонӣ маҳсуб мешавад.
Боиси ифтихор аст, ки имрӯз Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари сулҳпарвар ва ҷонибдори ҳалли мусолиматомези мушкилот эътироф шудааст, ки ин мавқеи баланд барои ҳар як шаҳрванди кишвар боиси сарфарозист.
Бояд ёдовар шуд, ки таҳкими сулҳ танҳо вазифаи давлат нест, ҳар як шаҳрванди кишвар вазифадор аст, дар ин раванд саҳми худро гузорад. Эҳтироми қонун, муносибати нек бо дигарон, таҳаммулпазирӣ, ҳифзи манфиатҳои миллӣ, иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷомеа, тарбияи дурусти фарзандон ва ҳифзи муҳити зист ҳама ба таҳкими сулҳу субот мусоидат мекунанд ва агар ҳар як инсон худро масъули оромии ҷомеа донад, сулҳ дар кишвар устувортар мегардад.
Аз ин рӯ, фарҳанги сулҳ бояд ба ҷузъи ҷудонашавандаи зиндагии ҳар як шаҳрванд табдил ёбад.
Мусаллам аст, ки тарбияи фарҳанги сулҳ аз оила оғоз меёбад. Муҳаббат, эҳтиром, ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулият аввалин арзишҳое мебошанд, ки кӯдак онҳоро дар оила меомӯзад. Муассисаҳои таълимӣ бошанд, ин тарбияро дар раванди таълим идома ва такмил медиҳанд.
Дар замони имрӯз муассисаҳо бояд на танҳо ҷойи омӯзиши илму дониш, балки мактаби инсондӯстӣ, ватанпарварӣ, масъулиятшиносӣ ва ҳамзистии осоишта бошанд.
Дар солҳои соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ташаббусҳои муҳими ҷаҳонӣ пешниҳод намудааст, ки аксари онҳо ба таъмини рушди устувор, ҳамкорӣ ва беҳбудии зиндагии инсоният равона гардидаанд. Идомаи чунин сиёсати сулҳпарварона нишон медиҳад, ки Тоҷикистон сулҳро танҳо арзиши миллӣ не, балки арзиши умумибашарӣ медиҳад.
Имрӯз ҳар як ташаббусе, ки ба таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ, муколама ва пешгирии низоъҳо мусоидат мекунад, барои ҷомеаи ҷаҳонӣ аҳаммияти калон дорад. Дар ҷаҳоне, ки баъзе минтақаҳо ҳанӯз аз ҷанг ранҷ мебаранд, таҷрибаи сулҳи Тоҷикистон метавонад ҳамчун намунаи ҳалли мусолиматомези ихтилофҳо хизмат намояд.
Пешвои маҳбуби миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ҳамчун як шахсияти сулҳпарвар бори дигар собит намуданд, ки ҳифзи сулҳу субот, таҳкими дӯстиву ҳамкорӣ ва муколама роҳи асосии таъмини амният ва пешрафти ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад. Мавқеи пайгиронаи эшон дар самти таҳкими сулҳу субот, муносибатҳои дӯстона, ҳалли масъалаҳо бо роҳи музокирот дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун беҳтарин намунаи сиёсати созанда ва дурбинона арзёбӣ мегардад, ки ин гуна иқдомҳо ба таҳкими эътимод, ваҳдату ягонагӣ ва рушди устувори кишварҳо мусоидат намуда, нуфузи Тоҷикистонро дар арсаи ҷаҳон ҳамчун кишвари орому обод боз ҳам боло мебардорад.
Набояд фаромӯш кард, ки сулҳ неъмати бебаҳо, дастоварди бузурги инсоният ва муҳимтарин шарти рушди давлату ҷомеа мебошад. Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки танҳо дар фазои сулҳу субот метавон иқтисоди пуриқтидор, илму маорифи пешрафта, фарҳанги ғанӣ ва зиндагии шоистаро бунёд намуд. Тоҷикистон бо роҳи душвори сулҳофарӣ собит сохт, ки муколама, ҳамдигарфаҳмӣ ва ваҳдати миллӣ метавонанд мушкилтарин ихтилофҳоро ҳал намояд.
Дар ҳақиқат ҳам, сулҳ ҳастӣ ва бақои ҳар миллату халқият буда, рушду пешрафти ҷомеа ва давлат аз тинҷиву осудагӣ сарчашма мегирад. Тамоми пешрафту ободониҳо ва имкониятҳои фароҳами барои ҳаёту фаъолияти инсоният аз сулҳу ваҳдати миллӣ ва тинҷиву осудагӣ дар кишварамон ибтидо гирифта, мояи саодату хушбахтии мардумон мегардад.
Насли бузургсоли миллати тоҷик ҳам боре шоҳиди чунин нооромиҳо, оқибати парешониву ҳодисаҳои шаҳрвандӣ ва талафоти ҷониву тахриби шаҳру деҳаҳои ободи диёри хеш шуда буд.
Насли ҷавони миллати тоҷик, ки дар даврони Истиқлолият ҳастии хешро дарёфтаву аз воқиаҳои нангини ба сари миллат омада, танҳо тавассути Васоити ахбори оммо маълумот дошта, дар баробари насли калонсоли ҷомеаи мо оқибати нооромиҳои сиёсиро дарк карда наметавонад. Бинобар ин, баъзан ҷавонони ногоҳ аз сабаби камдонишӣ фирефтаи ҳар гуна гурӯҳҳои ифротгаро гардида, ноогоҳона ба ташкилотҳои пинҳонӣ таъсисёфтаи экстремистӣ- террористӣ шомил мешаванд. Аз мушоҳидаҳо бармеояд, ки инчунин ҷавонони гумроҳ дар овони наврасӣ ва таҳсил дур монда, дониши хуб наомӯхтаанду аз тарбияи хонавода дар канор монданд.
Сулҳ вожае иборат аз чаҳор ҳарфу чаҳор овоз басо ширину гӯшнавоз аст ва зери ин маҳфум амният, амонӣ, оромӣ ва бахту саодати ҳар миллату халқият маҳфуз аст, онро пос доштану қадр кардан ба ҳар як фарди миллати тоҷик ҳам қарз асту ҳам фарз ва кам нестанд фарзандони содиқи Ватан, ки дар масири ба даст овардани он ҷони худро нисор кардаанд!
Бигзор, ҳар як қадами мо, ҳар як сухани нек ва ҳар як амали созандаи мо барои таҳкими сулҳ, ваҳдат ва ободии Ватан равона гардад, то фарзандони мо дар фазои орому обод зиндагӣ карда, ин мероси бебаҳоро бо ифтихор ба наслҳои оянда интиқол диҳанд.
Сайёра ХОЛИҚОВА, муаллими калони кафедраи педагогика ва психологияи Коллеҷ.

ТАШАББУСИ ҶАҲОНИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР РОҲИ СУЛҲИ ПОЙДОР

Дар шароите, ки ҷаҳони имрӯз бо таҳдидҳои бесобиқа, аз ҷумла, низоъҳои мусаллаҳона, терроризму ифротгароӣ, тағйирёбии иқлим, буҳронҳои иқтисодиву иҷтимоӣ ва афзоиши нобоварӣ байни давлатҳо рӯ ба рӯ гардидааст, масъалаи таҳкими сулҳ ва ҳамдигарфаҳмии байни халқҳо ба яке аз муҳимтарин вазифаҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст. Маҳз дар чунин вазъи ҳассос Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ташаббуси нави ҷаҳониро бо унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда (солҳои 2027–2036)» пешниҳод намуд, ки аҳаммияти бузурги сиёсӣ, инсонпарварона ва тамаддунсоз дорад.
Ин ташаббуси таърихӣ идомаи мантиқии сиёсати сулҳҷӯёнаи Тоҷикистон мебошад. Кишвари мо, ки худ роҳи пурмашаққати расидан ба сулҳу субот ва ваҳдати миллиро тай намудааст, имрӯз таҷрибаи нодири худро дар самти барқарорсозии сулҳ ва ҳамзистии осоишта ба ҷомеаи ҷаҳонӣ пешниҳод мекунад. Сулҳи тоҷикон, ки баъди ҷанги шаҳрвандӣ бо талошҳои пайгиронаи Пешвои миллат ба даст омад, имрӯз ҳамчун намунаи муваффақи ҳалли низоъ бо роҳи муколама ва созиш эътироф шудааст.
Ташаббуси «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда» аз он шаҳодат медиҳад, ки Тоҷикистон на танҳо ҷонибдори сулҳ, балки ташаббускори сиёсати ҷаҳонии сулҳофарин мебошад. Ҳадафи асосии ин ибтикор муттаҳид намудани талошҳои кишварҳо, созмонҳои байналмилалӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ, муассисаҳои илмӣ ва ҷавонон барои таҳкими фарҳанги сулҳ, пешгирии низоъҳо, густариши ҳамдигарфаҳмӣ ва таъмини зиндагии орому амн барои наслҳои имрӯзу фардо мебошад.
Дар солҳои охир ҷаҳон шоҳиди афзоиши низоъҳои мусаллаҳона дар минтақаҳои гуногун гардид. Дар натиҷаи ин даргириҳо миллионҳо нафар хонаҳои худро тарк намуда, ҳазорон кӯдак аз таҳсил, ғизо ва зиндагии осоишта маҳрум шудаанд. Дар чунин шароит ташаббуси Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аҳаммияти хос пайдо намуда, ҷомеаи байналмилалиро ба масъулияти муштарак барои ҳифзи сулҳ ва пешгирии низоъҳо даъват мекунад.
Ҷумҳурии Тоҷикистон тайи солҳои соҳибистиқлолӣ борҳо ташаббусҳои сатҳи ҷаҳониро пешниҳод намудааст, ки аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид бо иттифоқи оро пазируфта шудаанд. Аз ҷумла, ташаббусҳо дар соҳаи об, рушди устувор, ҳифзи пиряхҳо ва масъалаҳои иқлим обрӯи байналмилалии Тоҷикистонро ҳамчун кишвари ташаббускор ва масъули ҷомеаи ҷаҳонӣ боз ҳам таҳким бахшиданд. Пешниҳоди нав оид ба Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ низ идомаи ҳамин сиёсати созанда буда, ки мақоми Тоҷикистонро ҳамчун кишвари сулҳпарвар боз ҳам баланд мебардорад.
Моҳияти аслии ин ташаббус дар он аст, ки сулҳ бояд танҳо ҳамчун набудани ҷанг маънидод нашавад. Сулҳи воқеӣ дар заминаи адолат, эҳтироми ҳуқуқи инсон, таҳсилу маърифат, ҳамкории иқтисодӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми гуногунрангии фарҳангҳо устувор мемонад. Аз ин рӯ, Даҳсолаи байналмилалӣ метавонад ба густариши барномаҳои омӯзишӣ, рушди дипломатияи мардумӣ, тарбияи ҷавонон дар руҳияи сулҳдӯстӣ ва таҳкими эътимоди байни давлатҳо мусоидат намояд.
Дар маркази ин ташаббус маҳз наслҳои оянда қарор доранд. Ҷавонон бояд дар муҳите ба воя расанд, ки арзишҳои сулҳ, инсондӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ бар ҳама гуна низоъ ва хушунат бартарӣ дошта бошанд. Аз ин ҷиҳат, ибтикори Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон на танҳо ба ҳалли мушкилоти имрӯз, балки ба бунёди ҷаҳони амну осоиштаи фардо нигаронида шудааст.
Имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ беш аз ҳар вақти дигар ба чунин ташаббусҳои созанда ниёз дорад. Ҳифзи сулҳ танҳо вазифаи як давлат ё як созмон нест, балки масъулияти муштараки тамоми инсоният мебошад. Тоҷикистон бо пешниҳоди ин ташаббус бори дигар собит месозад, ки сиёсати хориҷии он бар пояи эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ, муколамаи тамаддунҳо ва ҳамкории созанда бо ҷомеаи байналмилалӣ асос ёфтааст.
Дар маҷмуъ, ташаббуси «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда (2027–2036)» паёми умед, ҳамбастагӣ ва масъулияти муштарак барои ояндаи инсоният мебошад. Ин ибтикор бори дигар нақши Тоҷикистон ва Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро ҳамчун пешбарандаи сиёсати сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкории байналмилалӣ муаррифӣ намуда, метавонад барои таҳкими сулҳи пойдор, амнияти ҷаҳонӣ ва зиндагии шоистаи наслҳои оянда заминаи устувор гузорад.
Л.РАҲИМОВА, муаллими калони кафедраи математика ва информатикаи Коллеҷ.