22/04/2026
เด็กจะฮู้จักควมได้ ต้องเริ่มตั้งแต่ปฐมวัย
ศรีสะเกษโมเดล: เติบโตเป็น ‘เด็กฮู้จักควม’ พัฒนาทั้งร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม และสติปัญญา
พื้นที่ต้นแบบ จังหวัดศรีสะเกษได้ขับเคลื่อนงานด้านปฐมวัยโดยมุ่งเน้นไปที่การวางโครงสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ เพื่อสร้าง ‘เด็กฮู้จักควม’ หรือเด็กที่มีสมรรถนะในการจัดการตนเองและมีจิตสำนึกความเป็นพลเมือง โดยใช้ ‘บ้านโกโมเดล’ ซึ่งมีการระบุเป้าหมายเรื่องทักษะทางสังคมอารมณ์ (Self) และทักษะสมอง (EF) ลงไปในวาระจังหวัด ด้วยมุ่งหวังให้การพัฒนาทักษะเหล่านี้เป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันและพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็กในจังหวัดศรีสะเกษ
ในระดับห้องเรียน ครูริน-ธนกร โพธิ์งาม ครูแกนนำปฐมวัยโรงเรียนบ้านโก สพป.ศรีสะเกษ เขต 2 ได้นำเสนอรูปแบบการเรียนรู้ที่เรียบง่ายแต่ลึกซึ้ง ผ่านกิจกรรมจิตศึกษาพัฒนาปัญญาภายใน ใช้พลังบวกในการสร้างสถานที่ที่สงบ สถานที่ที่ปลอดภัย รวมถึงท่าทางของคุณครูที่แสดงออกจะต้องเป็นกัลยาณมิตรต่อเด็ก
“คุณครูจะสร้างสถานการณ์จากนิทาน เรื่องเล่า รูปภาพ หรือสื่อต่างๆ เพื่อให้เขาเกิดการคิด ฝึกการไตร่ตรอง แล้วก็ตัดสินใจในเชิงคุณธรรม ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นในการสร้าง Self-control หรือการกำกับตัวเอง อันเป็นคุณลักษณะสำคัญของเด็กฮู้จักควม คือรู้จักว่าตนเองจะปฏิบัติตัวอย่างไรในสังคม”
จากนั้นเด็กๆ จะได้เรียนรู้ผ่าน ‘ห้าง’ ในชีวิตจริง ซึ่งประกอบด้วย งานครัว งานสวน งานบ้าน งานสำรวจ กิจกรรมเหล่านี้ไม่ได้มุ่งเน้นแค่ความสนุกสนานเพียงอย่างเดียว แต่ยังเป็นการฝึกให้เด็กมีการคิดวิเคราะห์ในการแก้ไขปัญหาต่างๆ ในช่วงวัยของตนเอง โดยครูรินได้ยกตัวอย่างกิจกรรมการสำรวจที่พาเด็กๆ ไปสำรวจดินในโรงเรียนว่า
“เขารู้จักดินชนิดไหนบ้าง พาเขาไปสังเกต พาเขาไปสัมผัสว่าดินแต่ละชนิดมีลักษณะอย่างไร ให้เขาได้คิดแล้วคุณครูก็ร่วมพูดคุยกับเขา ซึ่งกิจกรรมนี้สามารถนำไปเชื่อมโยงต่อได้ในเรื่องของกิจกรรมการทดลองทางวิทยาศาสตร์ ว่าการไหลซึมของน้ำผ่านดินร่วน ดินเหนียว ดินทรายเป็นอย่างไร แล้วคุณครูก็จะบันทึกผลการทดลองมาสรุปให้เด็กๆ ได้ฟัง”
นอกจากนี้ยังมีการสำรวจร่างกายผ่านการอาบน้ำก่อนนอนพักผ่อน ซึ่งไม่ใช่แค่กิจวัตรประจำวัน แต่เป็นการสร้าง Self-concept ให้กับเด็ก เด็กจะได้เรียนรู้ว่าร่างกายของเขามีลักษณะอย่างไร แตกต่างจากเพื่อนอย่างไร นำไปสู่การเคารพซึ่งกันและกัน และการเรียนรู้สิทธิหน้าที่ของตัวเอง
ทั้งนี้ความร่วมมือในการพัฒนาเด็กร่วมกันกับผู้ปกครองก็เป็นสิ่งที่สำคัญ มีบางครั้งหรือบางกรณีที่ผู้ปกครองทำชิ้นงานแทนลูก เพียงเพราะผู้ปกครองคิดว่าเด็กที่ทำสวยอาจจะได้รับการยอมรับจากเพื่อนและคุณครูมากขึ้น คุณครูจึงได้อธิบายให้ผู้ปกครองเข้าใจว่า
“เด็กอนุบาลเป็นช่วงสำคัญในการพัฒนากล้ามเนื้อมัดเล็ก แล้วก็การสร้างความมั่นใจในตนเอง งานของเด็กที่ทำด้วยลายมือของตัวเองอาจจะไม่สวย อาจจะโยกเยกไปบ้าง หรือระบายสีออกนอกกรอบบ้าง แต่นี่คือความภูมิใจและเป็นพัฒนาการที่นำไปประเมินเด็ก เพื่อที่จะได้นำมาพัฒนาเด็กได้ตรงจุด ก็ขอความร่วมมือให้คุณพ่อคุณแม่เน้นให้กำลังใจ นั่งดูอยู่ข้างๆ เด็ก” พร้อมกันนี้ครูรินยังกล่าวเสริมอีกว่า
“โรงเรียนบ้านโกมุ่งพัฒนาแบบองค์รวม ทั้งทางร่างกาย อารมณ์ จิตใจ สังคม และสติปัญญา เพื่อให้มั่นใจว่า เด็กปฐมวัยของเราเติบโตไปเป็นเด็กฮู้จักควม ที่มีความภาคภูมิใจในตนเอง มีพัฒนาการสมองที่แข็งแกร่ง และพร้อมที่จะเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพในอนาคต”
อ่านบทความ เตรียมเด็กปฐมวัยให้พร้อมสู่โลกอนาคต: ถอดรหัสการจัดการเรียนรู้ภายใต้บริบทพื้นที่ จังหวัดภูเก็ตและศรีสะเกษ https://thepotential.org/creative-learning/together-we-grow-4/
เรื่อง ผ่องอำไพ รำพรรณ์