17/07/2024
ไซยาไนด์…น่ากลัวจริงหรือ?
ตอนนี้ข่าวเกี่ยวกับไซยาไนด์กำลังได้รับความสนใจ เกี่ยวข้องกับการเสียชีวิตปริศนา แล้วมันน่ากลัวจริงไหม? ผมก็คิดว่ามันน่ากลัวครับ แต่เราต้องกลัวแล้วหาความรู้ ใส่ใจกับสารเคมีรอบตัวที่ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อชีวิต
ในทางเคมีเวลาพูดถึง “ไซยาไนด์” ไม่ใช่ชื่อจำเพาะ ไม่ได้หมายถึงสารเคมีเดี่ยวๆ มันหมายถึงสารเคมีใดๆ ที่มีพันธะคาร์บอน-ไนโตรเจน (CN) และซึ่งพบได้ในธรรมชาติด้วย เช่นจากพืชผักบางชนิด ในยารักษาโรคบางชนิดก็พบโครงสร้างเคมีพวกไซยาไนด์ในสารประกอบไนไตรล์บางชนิด เช่น ซิตาโลแพรม และไซเมทิดีน ซึ่งปกติแล้วสารพวกไนไตรล์จะไม่เป็นพิษเนื่องจากไม่ได้ปล่อยคาร์บอน-ไนโตรเจน (มีพิษ) ออกมาโดยง่าย นอกจากนี้มีการใช้สารเคมีพวกไซยาไนด์ในงานพวกแร่โลหะ การผลิตพลาสติก การรมควัน และกิจการถ่ายภาพ ในห้องปฏิบัติการเคมีก็มีใช้กันบ่อยในการสังเคราะห์ปฏิกิริยาเคมีต่างๆ
สารเหล่านี้ไม่ได้พบบ่อยในชีวิตประจำวัน เป็นกลุ่มสารไซยาไนด์ที่ต้องระวัง เป็นอันตรายถึงแก่ชีวิต ได้แก่:
-โซเดียมไซยาไนด์ (NaCN)
-โพแทสเซียมไซยาไนด์ (KCN)
-ไฮโดรเจนไซยาไนด์ (HCN)
-ไซยาโนเจนคลอไรด์ (CNCl)
และโปรดระวังการได้รับสารไซยาไนด์เกินขนาดจากน้ำยาล้างเล็บ (nail polish remover) ที่มีสารพวก organic cyanide เช่น acetonitrile (methyl cyanide) เป็นองค์ประกอบ เพราะพนักงานร้านทำเล็บที่ต้องอยู่ให้บริการเป็นเวลานานๆ อาจจะมีความเสี่ยงเกิดขึ้นได้ หรือการเก็บเอาไว้ที่บ้านก็ต้องระวังเด็กเล็กที่อาจจะเปิดฝากินเข้าไปโดยไม่รู้ตัว
สรุปแล้ว ช่องทางการรับสารพิษไซยาไนด์ที่อาจเป็นไปได้ ?
การสูดดมทางอากาศ: ไซยาไนด์อาจจะถูกปลดปล่อยไปในอากาศ นั่นคือหายใจเข้าเอาก๊าซไซยาไนด์เข้าไป ซึ่งทำให้เกิดพิษได้รวดเร็วที่สุด และยังเกิดการสัมผัสทางผิวหนังหรือทางดวงตา
การกินเข้าปาก: อาจจะกินไซยาไนด์ที่เป็นของแข็งหรือของเหลวโดยตรง หรือไซยาไนด์ถูกผสมในน้ำ ในของเหลวที่ปนเปื้อน
ดังนั้น ความรุนแรงจากพิษของไซยาไนด์จึงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ชนิดของสารเคมี ปริมาณที่ได้รับ และได้รับเป็นเวลานานแค่ไหน ?
แล้วอาการพิษที่เกิดจากไซยาไนด์เป็นอย่างไรหล่ะ ?
อาการพิษอาจแสดงให้เห็นภายในไม่กี่วินาทีหรือหลายนาทีหลังจากเข้าสู่ร่างกายแล้ว
อาการที่อาจจะเกิดขึ้น:
-รู้สึกร่างกายอ่อนล้า อ่อนแรง
-คลื่นไส้
-มึนงง สับสน
-ปวดศีรษะ
-หายใจลำบาก
-ชัก
-หมดสติ
-หัวใจหยุดเต้น
เราสามารถจำแนกอาการพิษจากไซยาไนด์ได้ส 2 ระยะ
1. พิษไซยาไนด์ในระยะเฉียบพลัน
พบไม่บ่อย และส่วนใหญ่เกิดจากการสัมผัสโดยไม่ได้ตั้งใจ หรือในกรณีที่เป็นข่าวการฆาตกรรม
เมื่อเกิดพิษประเภทนี้ อาการจะเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน และรุนแรงมาก
-หายใจลำบาก
-ชัก
-หมดสติ
-หัวใจหยุดเต้น
ถ้าสงสัยว่าคนใกล้ตัวกำลังได้รับพิษจากไซยาไนด์แบบเฉียบพลัน ให้รีบไปพบแพทย์โดยด่วน เนื่องจากอาจเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิต
2. พิษไซยาไนด์แบบเรื้อรัง
เป็นพิษที่ค่อยๆ เกิดขึ้น หลังจากที่ร่างกายได้รับสารสะสมปริมาณน้อยๆ เป็นเวลานาน ยิ่งได้รับเป็นเวลานาน อาการยิ่งรุนแรงขึ้น
-ปวดศีรษะ
-อาการง่วงนอน
-คลื่นไส้
-อาเจียน
-เวียนศีรษะ
-ผิวหนังสีแดงสด
-รูม่านตาขยาย
-ผิวชื้น
-หายใจช้าลง
-ชีพจรอ่อนลง
-ชัก
เมื่อเกิดพิษแล้ว รักษาได้ไหม ?
รักษาได้ เป็นการรักษาตามอาการ แต่ผู้ที่จะสามารถประเมินอาการ ความรุนแรง และตัดสินใจการรักษาได้ คือ แพทย์ ดังนั้นถ้าสงสัยว่าเกิดอาการพิษแล้วต้องไปพบแพทย์โดยด่วน ห้ามแสวงหาวิธีรักษาด้วยตนเอง เพราะทีมแพทย์จะประเมินการรักษาที่เหมาะสม เช่น ถ้าได้รับสารพิษทางปากก็อาจจะให้กินถ่าน (activated charcoal) ร่วมด้วย เพื่อให้ถ่านไปจับกับสารพิษ ลดการดูดซึม และขับออกจากร่างกาย และถ้าพิษมันรุนแรง คณะแพทย์ก็อาจจะพิจารณาให้ยาต้านพิษ เช่น cyanide antidote kit (amyl nitrite, sodium nitrite, and sodium thiosulfate) และ hydroxocobalamin (Cyanokit)
ดังนั้นคนไทยกำลังเรียนรู้จักกับไซยาไนด์จากข่าวดัง สารเคมีทุกชนิดมีความเสี่ยง เสี่ยงมาก เสี่ยงน้อย จึงต้องจัดการกับสารเคมี จัดการการเข้าถึง การค้าขายโดยเฉพาะทางออนไลน์ และจัดการกับการใช้ในชีวิตประจำวัน
แหล่งอ้างอิง
https://www.cdc.gov/chemicalemergencies/factsheets/cyanide.html
https://www.sciencedirect.com/topics/pharmacology-toxicology-and-pharmaceutical-science/cyanide-poisoning
https://www.healthline.com/health/cyanide-poisoning
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3299099/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9805361/
#ไซยาไนด์ #แอม #สมุนไพร #ข่าว #สุขภาพ #ยา
