23/08/2026
မှတ်သားစရာ ၃၁-မျိုးသော အံ့ဖွယ်ဂမုန်းများ
===============================
မြန်မာ့ရှေးဟောင်းဆေးပညာ၊ တောတွင်းဆေးဖက်ဝင်အပင်လေ့လာမှုနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများအတွင်း “ဂမုန်း” ဟူသောအမည်သည် ထူးခြားစွာ တွေ့ရသည်။ ရှေးကျမ်းများတွင် ဂမုန်းအမျိုးအစားများကို အပင်၏ အရွက်ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရောင်၊ အမြစ်၊ အစေး၊ အနံ့နှင့် ပေါက်ရောက်သည့်နေရာတို့ကို အခြေခံ၍ ခွဲခြားဖော်ပြထားသည်။
အချို့ဂမုန်းများကို လူ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် သဘာဝအင်အားများအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်စေနိုင်သည်ဟု ရိုးရာယုံကြည်ချက်များနှင့် တွဲဖက်ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ အချို့ကို သတ္တုနှင့် ဆေးဖက်ဆိုင်ရာ အသုံးပြုမှုများနှင့်လည်း ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဂမုန်း ၃၁-ပါးစာရင်းသည် အပင်အမည်စာရင်းတစ်ခုမျှမဟုတ်ဘဲ ရှေးလူတို့၏ သဘာဝလေ့လာမှု၊ ဆေးပညာအယူအဆနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုတို့ ပေါင်းစပ်တည်ရှိနေသည့် မှတ်တမ်းတစ်ရပ်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အောက်တွင် “ဂမုန်းညွှန်းကျမ်း” လာ ဖော်ပြချက်များကိုလည်း မူရင်းအဓိပ္ပာယ်မပျက် ပြန်လည်ကိုးကား တင်ပြလိုက်သည်။
၁။ ဂမုန်းဖြူ
--------------------------------------------------
ဂမုန်းဖြူသည် နနွင်းရွက်နှင့် ဆင်တူသော အရွက်ရှိပြီး အမြစ်မှာ ဖြူစင်သည်ဟု ဆိုသည်။ တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်ခန့် နေရာရွေ့၍ ပေါက်တတ်သဖြင့် “ဂမုန်းလည်” ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ အဖြူစင်ဆုံးမျိုးမှာ နေရာတစ်နေရာတည်းတွင် အမြဲမတည်ဘဲ ရွေ့လျားပေါက်တတ်သည်ဟု ရှေးကျမ်းက ဆိုသည်။ ထိုအမျိုးကို ကြေးဖြူနှင့်လည်း ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည်။
၂။ ဂမုန်းနီ
--------------------------------------------------
ဂမုန်းနီ၏ အရွက်သည် ဆိတ်ဖူးရွက်ကဲ့သို့ရှိပြီး အရောင်မှာ ပြာလဲ့လဲ့ ဖြစ်သည်။ ပင်ရင်းမှာ နီပြီး နနွင်းတက်နှင့် ဆင်တူသည်။ ထုံးတွင် ခတ်ကြည့်လျှင် အနီရောင်ထင်ရှားလာပြီး ဟင်္သပြဒါးကဲ့သို့ နီရဲမှသာ အစစ်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။
ရှေးရိုးရာယုံကြည်ချက်အရ ဂမုန်းနီသည် သဗ္ဗရာဇ၊ အစိမ်း၊ ဖုတ်၊ တဇ္ဇေ၊ ဘီလူးတို့ကို အနိုင်ယူနိုင်သည်ဟု ဆိုထားပြီး ဂဝံထု၍ ဆောင်ထားလျှင် ရှိမ်းပြီးသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
၃။ ဂမုန်းနက်
--------------------------------------------------
ဂမုန်းနက်သည် နနွင်းတက်ပုံနှင့် ဆင်တူပြီး ကျောက်မီးသွေးကဲ့သို့ နက်မှသာ အစစ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကိုယ်တွင် လိမ်းထားလျှင် ရှိမ်းပြီးစေသည်ဟူသော ရိုးရာယုံကြည်ချက်ရှိသည်။
ထို့ပြင် ဂဝံထု၍ ဆောင်ထားပါက ရှိမ်းဆာယာအောင်စေသည်ဟု ဆိုပြီး အမှုန့်ပြု၍ ကြေးခပ်ပြားကို လင်းလက်စေရန် အသုံးပြုခြင်း၊ ရေနံတွင် သွန်း၍ “သုဝဏ္ဏဓမ္မရာဇ်” ဖြစ်စေခြင်းတို့ကိုလည်း ရှေးကျမ်း၌ ဖော်ပြထားသည်။
၄။ ဂမုန်းကတိုး
--------------------------------------------------
အရွက်သည် လက်ဝါးခန့်ရှိပြီး အရှည်ဝန်းဝန်းဖြစ်ကာ မြေပြင်မှ တစ်ထွာခန့်အထိ မြင့်တတ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အနံ့မွှေးကြိုင်ပြီး အမျိုးသမီးများနှင့် သက်ဆိုင်သော ရိုးရာယုံကြည်ချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည့် “ဣတ္ထိသျှို” ကောင်းသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
၅။ ဂမုန်းခတ္တာ
--------------------------------------------------
ဂမုန်းခတ္တာသည် ဂမုန်းကတိုးနှင့် အရွက်ပုံသဏ္ဌာန်ဆင်တူသည်။ သို့သော် အရွက်အနားတွင် လက်တစ်လုံးခန့် ရေးရေးနီသော အရောင်ရှိသည်။ ဂမုန်းကတိုးကဲ့သို့ပင် “ဣတ္ထိသျှို” ကောင်းသည်ဟု ရှေးကျမ်းတွင် ဆိုထားသည်။
၆။ ဂမုန်းခွေးလာ
--------------------------------------------------
အရွက်မှာ လက်ဝါးခန့်ရှိပြီး အရွက်ကြောသည် ပြာသာဒ်ပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားသည်။ ဆိတ်ဖူးရွက်ကဲ့သို့ ပြာပြာ၊ စိမ်းစိမ်း၊ ညိုညိုအရောင်များ တွေ့ရသည်။ ခွေးများကို ချစ်စေတတ်သည်ဟု ရိုးရာအယူအဆအရ ဖော်ပြထားသည်။
၇။ ဂမုန်းကြက်လာ
--------------------------------------------------
ဆိတ်ဖူးရွက်ကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ပြာရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျှင်များ တွေ့ရသည်။ ရိုးရာယုံကြည်ချက်အရ ကြက်များကို ချစ်စေတတ်သော ဂမုန်းဟု ဆိုသည်။
၈။ ဂမုန်းဝက်လာ
--------------------------------------------------
အတွင်းဝမ်းမှာ နီပြီး ကျောက်မဲကဲ့သို့ အရောင်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဝက်ကို ချစ်စေတတ်သည်ဟု ရိုးရာအယူအဆအရ သတ်မှတ်ထားသည်။
၉။ ဂမုန်းနွားလာ
--------------------------------------------------
အရွက်ကြောမှာ ညိုရောင်ရှိပြီး အတွင်းဝမ်းမှာ နီသည်။ ညိုမောင်းသောအရောင်ပေါ်တွင် ဖြူဖြူအပြောက်များ ပါရှိသည်။ ရိုးရာယုံကြည်ချက်အရ နွားကို ချစ်စေတတ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။
၁၀။ ဂမုန်းပြောက်ကြီး
--------------------------------------------------
နနွင်းပင်နှင့် ဆင်တူပြီး ညိုမောင်းသော အရောင်ပေါ်တွင် အဖြူရောင် ညှင်းပြောက်များ ပါရှိသည်။ အရွက်၏ အစက်အပြောက်ပုံစံကို အဓိကလက္ခဏာအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
၁၁။ ဂမုန်းပြောက်ငယ်
--------------------------------------------------
ဆိတ်ဖူးရွက်နှင့် ဆင်တူပြီး ဥတွင် ပြာသာဒ်ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။ အရွက်တွင် ညှင်းပြောက်များ ရှိသည်။
၁၂။ ဂမုန်းရှင်သူငယ်
--------------------------------------------------
ဆေးတစ်လုံးပင်နှင့်လည်း ဆင်တူပြီး ငှက်ပျောရွက်နှင့်လည်း ဆင်တူသည်။ အရွက်အဖျားမှာ တိတိဝန်းဝန်းဖြစ်ပြီး အရွက်အရောင်မှာ နီသည်။ ငှက်ပျောခေါင်း၊ ပိန်းခေါင်းကဲ့သို့ သဏ္ဌာန်ရှိမှ အစစ်ဟု ဆိုထားသည်။
အမှုန့်ပြု၍ ဘင်တွင် ဖြူးပြီး ထိုးခြင်း၊ နွားချေးရေတွင် သွန်း၍ ဘင်ဖြူစေခြင်း၊ ဒန်ကို ဖြူး၍ ဒန်သေစေခြင်းတို့ကိုလည်း ရှေးကျမ်းတွင် အသုံးပြုပုံအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
၁၃။ ရစ်ဂမုန်း
--------------------------------------------------
နနွင်းသဏ္ဌာန်ရှိပြီး အရွက်မှာ နီသည်။ ပြာစိမ်းစိမ်းအရောင်တွင် ညှင်းသေးသေးပြောက်များ ပါရှိပြီး အရွက်သားထူကာ ရွက်ဖျားမှာ စိမ်းသည်။
ရိုးရာအယူအဆအရ “ဣတ္ထိသဗ္ဗသျှို” ပြီးသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် စားသောက်တန်ပြန်၊ သေဆေးစသည်တို့ကို နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး ကျားမွေ မကိုက်ဝံ့ဟူသော အယူအဆလည်း ပါဝင်သည်။
၁၄။ ဂမုန်းလိပ်မတွား
--------------------------------------------------
ဆိတ်ဖူးရွက်နှင့် ဆင်တူပြီး အရွက်ပုံစံမှာ ကွကွရှိသည်။ အရွက်ကျရာနေရာ၌ အညွန့်နှင့် အပင်သစ်ပေါက်တတ်ပြီး အမြစ်ပေါ်နေတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ရှေးရိုးရာယုံကြည်ချက်အရ အိမ်မှ ထွက်ပြေးတတ်သော ကျွန်ကျေးများအား ထိုအပင်၏ အမှုန့်ကို ထမင်းဟင်းတွင် ခတ်ကျွေးလျှင် မပြေးနိုင်တော့ဟု ဆိုထားပြီး “ဣတ္ထိသျှို” ကောင်းသည်ဟုလည်း ဖော်ပြထားသည်။
၁၅။ ဂမုန်းလိပ်မေ့
--------------------------------------------------
ဂမုန်းလိပ်မေ့သည် ဇရစ်၊ မဟောရာတို့နှင့် ဆင်တူသည်။ အပင်မှာ သေးငယ်ပြီး အရွက်တစ်ချပ်သာရှိကာ အမြစ်မှာလည်း တစ်လုံးတည်းရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အရိုးကို ဆိတ်လျှင် နို့ရည်ကဲ့သို့ အရည်ထွက်တတ်သည်။
အမည်အတိုင်းပင် မေ့စေတတ်သည်ဟူသော ရိုးရာယုံကြည်ချက်နှင့် ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည်။
၁၆။ ဂမုန်းဆိတ်လာ
--------------------------------------------------
ခတ္တာရွက်ကဲ့သို့ အရွက်ရှိပြီး ကျောဘက်မှာ နက်ကျောကျော ဖြစ်သည်။ အမြစ်သည် တမာမြစ်နှင့် ဆင်တူသည်ဟု ဆိုထားသည်။
၁၇။ ဂမုန်းလိပ်လာ
--------------------------------------------------
ဆိတ်ဖူးရွက်နှင့် ဆင်တူပြီး အရွက်အတွင်းဝမ်း၌ အပြောက်များ ပါရှိသည်။ အမြစ်တွင် အပေါက်အပေါက်များရှိသည်ဟု ရှေးကျမ်းက ဖော်ပြထားသည်။
၁၈။ ဂမုန်းသင်္ဃာစင်
--------------------------------------------------
အမြစ်သည် ဇလတ္ထာပုံကဲ့သို့ လုံးလုံးဝန်းဝန်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသော ဂမုန်းမျိုးဖြစ်သည်။
၁၉။ ဂမုန်းဂေါ်သဇင် - ဂမုန်းပေါင်း
--------------------------------------------------
ဂမုန်းမျိုးများကို သတ်မှတ်ထားသည့် အစီအစဉ်အတိုင်း မှန်ကန်စွာ စုစည်းအသုံးပြုပါက “ဂမုန်းပေါင်း” ဟူ၍ ခေါ်သည်ဟု ရှေးကျမ်းက ဆိုထားသည်။
၎င်းသည် ခြင်္သေ့၊ ကျား၊ သစ်၊ ဆင်၊ မြင်း၊ ကျွဲ၊ နွား၊ နဂါး၊ မိကျောင်း၊ ဝံ၊ ဘီလူး၊ တဇ္ဇေ၊ ဝနေရုက္ခ၊ ဘုမ္မဋ္ဌနတ်များ၊ ပြိတ္တာများနှင့် စုန်းတို့ကို နိုင်သည်ဟု ရိုးရာယုံကြည်ချက်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။
ထို့ကြောင့် ဂမုန်းဂေါ်သဇင်ကို အခြားဂမုန်းမျိုးများနှင့် ဆက်စပ်၍ “ဂမုန်းပေါင်း” ဟူသော အယူအဆ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် တွေ့ရသည်။
၂၀။ ဂမုန်းဆင်လာ
--------------------------------------------------
ဆေးတစ်လုံးရွက်နှင့် ဆင်တူပြီး ရွက်ကြောမှာ စိမ်းစိမ်းဖြစ်သည်။ သရက်ကင်းနှင့်လည်း ဆင်တူကာ အထက်ဖျားမှာ ဆင်ခေါင်းကဲ့သို့ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ဆင်ကို ချစ်စေတတ်သည်ဟူသော ရိုးရာယုံကြည်ချက်ကြောင့် “ဂမုန်းဆင်လာ” ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ “ဂမုန်းဆင် ကာလကဏ္ဍိ” ဟူ၍လည်း အခြားအမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
၂၁။ ဂမုန်းမြင်း ကာလကဏ္ဍီ
--------------------------------------------------
အရွက်တစ်ဖက်တွင် အရိုး၊ အကြောနှင့် အရွက်အလုံးစုံ နီပြီး တစ်ဖက်မှာ စိမ်းသည်။ အတက်သည် သရက်ကင်းနှင့် ဆင်တူသည်။ မြင်းကို ချစ်စေတတ်သည်ဟု ရိုးရာအယူအဆရှိသည်။
၂၂။ ဂမုန်းလူ ကာလကဏ္ဍီ
--------------------------------------------------
အရွက်သည် ကြက်ဖြူရွက်နှင့် ဆင်တူသည်။ အရွက်ခေါင်းတွင် လှံနှစ်စင်း ကြက်ခြေခတ်ထားသကဲ့သို့ ထူးခြားသော အမှတ်အသားရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ “သဗ္ဗရာဇဣတ္ထိသျှို” ဟု ရှေးကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
၂၃။ ဂမုန်းမ
--------------------------------------------------
ရွှေသားသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ပင်လုံးသည် ဝင်ရိုးဖျားကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ကြောင်ပန်းနှင့် ရှားစောင်းပင်များတွင် ပေါက်တတ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
၂၄။ ဂမုန်းကြက်တောင်စင်
--------------------------------------------------
အရွက်ခက်များမှာ ကြက်မွေး၊ ကြက်တောင်နှင့် ဆင်တူသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသောကြောင့် ထိုအမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။
၂၅။ ရှင်သီဝလိဂမုန်း
--------------------------------------------------
အရွက်များသည် တောက်ပသော အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိပြီး လှပသည်။ အပွင့်သည် အဖြူရောင်ရှိပြီး အနံ့အနည်းငယ် (သင်းသင်းလေး) မွှေးသည်။ အစိမ်းရောင် ရိုးတံဖြောင့်ဖြောင့် အပေါ်တွင် အဖြူရောင်အပွင့် ငွားငွားစွင့်စွင့် ပွင့်နေသည်မှာ အင်မတန် ကြည့်ကောင်းပါသည်။ အစိမ်းနှင့် အဖြူ ဆန့်ကျင်ဘက်အရောင်နှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းထားသော ပန်းပွင့်၏ အလှသည် ပန်းချီဆန်လှပါသည်။
၂၆။ ဂမုန်းစံပါစု
--------------------------------------------------
နွားမြက်ရင်းပင်နှင့် ဆင်တူသည်။ အစေးထွက်ပြီး အရွက်သားထူထူ၊ အရွက်ကြောစိမ်းစိမ်းနှင့် အမြစ်စုစုရှိသည်ဟု ဆိုထားသည်။
၂၇။ ဂမုန်းလက်ညှိုး
--------------------------------------------------
လက်ညှိုးထိုးနေသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသောကြောင့် ထိုအမည်ရသည်။ ကျောက်ပင်၊ သစ်ပင်များတွင် ပေါက်တတ်သည်ဟု ရှေးကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
၂၈။ ဂမုန်းကျီးခြေ
--------------------------------------------------
အပင်သေးသေးလေးဖြစ်ပြီး အရွက် သို့မဟုတ် အကိုင်းအခက်မှာ ကျီးခြေပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ဆင်တူသည်ဟု ဆိုထားသည်။
၂၉။ ဂမုန်းလက်ဆက်
--------------------------------------------------
အလက်များသည် တစ်လက်နှင့်တစ်လက် ဆက်စပ်နေသည့်ပုံရှိပြီး အဖြူနှင့် အနီရောင် နှစ်မျိုးရှိသည်။ အနီရောင်အမျိုးမှာ “ပီယ” ဖြစ်သည်ဟု ရှေးကျမ်းတွင် သတ်မှတ်ထားသည်။
၃၀။ ဂမုန်းလဝန်း
--------------------------------------------------
အရွက်သည် ကံ့ကော်ရွက်၊ ပိတောက်ရွက်တို့နှင့် ဆင်တူသည်။ အမြစ် သို့မဟုတ် ခေါင်းပိုင်းမှာ ကြက်သွန်ဖြူခေါင်းနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
၃၁။ ဂမုန်းပြာသာဒ်
--------------------------------------------------
ဆိတ်ဖူးပင်နှင့် ဆင်တူပြီး အရွက်တွင် “ပြာသာဒ်” ဟု ခေါ်သည့် ထူးခြားသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ရိုးရာအယူအဆအရ “ပီယ” ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဂမုန်း ၃၁-ပါး၏ ထူးခြားချက်
--------------------------------------------------
ဂမုန်းမျိုး ၃၁-ပါးကို လေ့လာကြည့်လျှင် ရှေးမြန်မာတို့သည် အပင်များကို အမည်ပေးရာတွင် အပင်၏ အရွက်ပုံ၊ အရောင်၊ အမြစ်၊ အစေး၊ အနံ့၊ အပင်အမြင့်၊ ပေါက်ရောက်ရာနေရာနှင့် အခြားအရာများနှင့် ဆင်တူသည့် ပုံသဏ္ဌာန် တို့ကို အလေးထားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။
“ဂမုန်းဖြူ၊ ဂမုန်းနီ၊ ဂမုန်းနက်” ကဲ့သို့ အရောင်ကို အခြေခံ၍ ခွဲခြားသည့် အမည်များရှိသကဲ့သို့ “ဂမုန်းခွေးလာ၊ ဂမုန်းကြက်လာ၊ ဂမုန်းဝက်လာ၊ ဂမုန်းနွားလာ၊ ဂမုန်းဆင်လာ၊ ဂမုန်းမြင်း” စသည်ဖြင့် တိရစ္ဆာန်အမည်များနှင့် ဆက်စပ်ပေးထားသည့် အမည်များလည်း တွေ့ရသည်။
ထို့အပြင် “ဂမုန်းလက်ညှိုး၊ ဂမုန်းကျီးခြေ၊ ဂမုန်းလဝန်း၊ ဂမုန်းပြာသာဒ်” စသည့် အမည်များကလည်း အပင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို တိုက်ရိုက်အခြေခံထားပုံရသည်။
သို့ရာတွင် ဤဖော်ပြချက်များအနက် အချို့သည် ခေတ်သစ်ရုက္ခဗေဒအရ အတည်ပြုထားသော မျိုးစိတ်ခွဲခြားချက်များ မဟုတ်ဘဲ ရှေးဟောင်းကျမ်းစာနှင့် ရိုးရာယုံကြည်ချက်များအပေါ် အခြေခံထားသော မှတ်တမ်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ဂမုန်းအမည်တစ်ခုချင်းစီကို ခေတ်သစ်အပင်သိပ္ပံအမည်နှင့် တိုက်ရိုက်တူညီသည်ဟု မယူဆသင့်ပေ။
အထူးသဖြင့် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်နိုင်သော အပင်များ၊ သတ္တုများနှင့် ဆေးဖက်ဆိုင်ရာ အသုံးပြုမှုများနှင့် ပတ်သက်သည့် ရှေးနည်းများကို လက်တွေ့အသုံးချမည်ဆိုပါက ခေတ်သစ်ဆေးပညာနှင့် ရုက္ခဗေဒပညာရှင်များ၏ အတည်ပြုချက်မရှိဘဲ မစမ်းသပ်သင့်ပေ။
နိဂုံး -
“ဂမုန်းမျိုး ၃၁-ပါး” ဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာ့အပင်လေ့လာမှုနှင့် ရိုးရာအယူအဆများ၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းထဲတွင် အပင်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် သဘာဝလက္ခဏာများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ လူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ တိရစ္ဆာန်များ၊ ဆေးပညာ၊ သတ္တုနှင့် ရိုးရာမှော်အယူအဆများအထိ ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည်။
ထို့ကြောင့် ဂမုန်း ၃၁-ပါးစာရင်းကို ရိုးရိုး “အပင်အမည်စာရင်း” အဖြစ်သာ မမြင်ဘဲ ရှေးမြန်မာတို့၏ သဘာဝကိုကြည့်မြင်ပုံ၊ အပင်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပုံနှင့် ယုံကြည်မှုယဉ်ကျေးမှုတို့ကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ထင်ဟပ်ပြသနေသော ရိုးရာပညာမှတ်တမ်းတစ်ရပ် အဖြစ် လေ့လာသင့်ပေသည်။
“ကျမ်းလာသည်” နှင့် “သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားသည်” ဟူသော အချက်နှစ်ရပ်ကို ခွဲခြားနားလည်ပြီး ရှေးစာပေအမွေအနှစ်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းလေ့လာနိုင်လျှင် ဂမုန်းညွှန်းကျမ်းကဲ့သို့သော ရှေးဟောင်းဗဟုသုတများသည် မြန်မာ့ရိုးရာပညာသမိုင်းကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အဖိုးတန်သော အထောက်အထားများ ဖြစ်လာနိုင်မည်သာတည်း။ (ပြီး)
သျှင်ပျို(ဉာဏပဒေသာ)
ကိုးကား/-
▪ သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန်
“အသိပညာသည်သာ ဘဝ၏ အလင်းရောင်ဖြစ်ပါသည်။
ဤ ‘ဉာဏပဒေသာ’ မှ ရရှိသော အသိအမြင်များဖြင့် မိမိနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အကျိုးပြုနိုင်သော ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပါစေ။”
မှတ်ချက်။ ။ လွတ်လပ်စွာ ကူးယူဖော်ပြခွင့်ပြုပါသည်။
#အသိပညာရေးဆိုင်ရာပရဟိတဖောင်ဒေးရှင်း
#သျှင်ပျို_ဉာဏပဒေသာ #ဉာဏပဒေသာ
20/08/2026
ငါးရာ့ငါးဆယ် ရှင်းတမ်း
==============================
- ဇာတ်နိပါတ်တော် ၅၅၀ ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဇာတ်ဝတ္ထုအရေအတွက် -
ဗုဒ္ဓဘာသာဝေါဟာရတွင် “ငါးရာ့ငါးဆယ်” ဟူသော စကားကို ကြားလိုက်သည်နှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ဇာတ်နိပါတ်တော်များကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစု သိရှိကြပါသည်။ သို့သော် “၅၅၀ ဇာတ်” ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း အမှန်တကယ် နိပါတ်အသီးသီးတွင် ပါဝင်သော ဇာတ်ဝတ္ထုအရေအတွက်ကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်လျှင် ၅၄၇ ဇာတ်သာ ရှိသည်ကို တွေ့ရပါသည်။
ထို့ကြောင့် “ငါးရာ့ငါးဆယ်” ဟူသော အမည်သည် မည်သို့ဖြစ်ပေါ်လာသည်၊ နိပါတ်မည်မျှခွဲခြားထားသည်၊ နိပါတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် ဇာတ်ဝတ္ထုမည်မျှပါဝင်သည်တို့ကို အကျဉ်းမျှ ရှင်းလင်းတင်ပြလိုပါသည်။
နိပါတ်တော်များ၏ အစဉ်အတိုင်း
-------------------------------------------------------
ဇာတ်နိပါတ်တော်ကို ဇာတ်တော်တစ်ခုချင်းစီ၏ ဂါထာအရေအတွက်နှင့် အခြားဖွဲ့စည်းပုံများအလိုက် နိပါတ်အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားပါသည်။ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
၁။ ဧကကနိပါတ်
အပဏ္ဏကဇာတ်မှ စတင်၍ သဉ္စီဝဇာတ်အထိ ဇာတ်ဝတ္ထု ၁၅၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၂။ ဒုကနိပါတ်
ရာဇောဝါဒဇာတ်မှ ကပိလဇာတ်အထိ ၁၀၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၃။ တိကနိပါတ်
သင်္ကပ္ပဇာတ်မှ ဗကဇာတ်အထိ ၅၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၄။ စတုကနိပါတ်
စူဠကလိင်္ဂဇာတ်မှ ဒေဝတာပဥှဇာတ်အထိ ၅၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၅။ ပဉ္စကနိပါတ်
မဏိကုဏ္ဏလဇာတ်မှ ကပေါတဇာတ်အထိ ၂၅ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၆။ ဆက္ကနိပါတ်
အဝါရိယဇာတ်မှ ပါရာဝတဇာတ်အထိ ၂၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၇။ သတ္တကနိပါတ်
ကုက္ကုရဇာတ်မှ ပရန္တဇာတ်အထိ ၂၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၈။ အဋ္ဌကနိပါတ်
ကစ္စာနိဇာတ်မှ ဒီပိဇာတ်အထိ ၁၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၉။ နဝကနိပါတ်
ဂိဇ္ဈဇာတ်မှ တိတ္တိရဇာတ်အထိ ၁၂ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၀။ ဒသကနိပါတ်
စတုဒွါရဇာတ်မှ ဃဋပဏ္ဍိတဇာတ်အထိ ၁၆ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၁။ ဧကာဒသကနိပါတ်
မာတုပေါသကဇာတ်မှ သုပ္ပါဒကဇာတ်အထိ ၉ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၂။ ဒွါဒသကနိပါတ်
စူဠကုဏာလဇာတ်မှ မိတ္တာမိတ္တဇာတ်အထိ ၁၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၃။ တေရသကနိပါတ်
အမ္ဗဇာတ်မှ သရဘဇာတ်အထိ ၁၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၄။ ပကိဏ္ဏကနိပါတ်
ကေဒါရဇာတ်မှ ဘိက္ခာပရံပရဇာတ်အထိ ၁၃ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၅။ ဝီသတိနိပါတ်
မာတင်္ဂဇာတ်မှ အယောဃရဇာတ်အထိ ၁၄ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၆။ တိံသနိပါတ်
ကိံဆန္ဒဇာတ်မှ ဘဏ္ဍုတိန္ဒုကဇာတ်အထိ ၁၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၇။ စတ္တာလီသနိပါတ်
တေသကုဏဇာတ်မှ စူဠသုတသောမဇာတ်အထိ ၅ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၈။ ပဏ္ဏာသနိပါတ်
နိလိနိကာဇာတ်မှ မဟာဗောဓိပရိဗ္ဗာဇကဇာတ်အထိ ၃ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၁၉။ သဋ္ဌိနိပါတ်
သောဏဇာတ်မှ သံကိစ္စဇာတ်အထိ ၂ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၂၀။ သတ္တတိနိပါတ်
ကုသဇာတ်မှ သောဏနန္ဒဇာတ်အထိ ၂ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၂၁။ အသီတိနိပါတ်
စူဠဟံသဇာတ်မှ မဟာသုတေသောမဇာတ်အထိ ၅ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
၂၂။ မဟာနိပါတ်
တေမိဇာတ်မှ ဝေဿန္တရာဇာတ်အထိ ၁၀ ဇာတ် ပါဝင်သည်။
“၅၅၀” ဟူသော အမည် မည်သို့ဖြစ်လာသနည်း
-------------------------------------------------------
အထက်ပါ နိပါတ် ၂၂ ခုတွင် ပါဝင်သော ဇာတ်ဝတ္ထုအရေအတွက်များကို အမှန်အတိုင်း စုစုပေါင်းတွက်ချက်ကြည့်ပါက -
၁၅၀ + ၁၀၀ + ၅၀ + ၅၀ + ၂၅ + ၂၀ + ၂၀ + ၁၀ + ၁၂ + ၁၆ + ၉ + ၁၀ + ၁၀ + ၁၃ + ၁၄ + ၁၀ + ၅ + ၃ + ၂ + ၂ + ၅ + ၁၀ = ၅၄၇ ဇာတ် ဟူ၍ ရရှိပါသည်။
သို့ဖြစ်ရာ နိပါတ်တော်တွင် အတိအကျ ရေတွက်လျှင် ၅၄၇ ဇာတ်သာ ရှိပါသည်။ သို့သော် ရှေးခေတ်အိန္ဒိယနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာအလေ့အထတွင် အရေအတွက်ကို တိတိကျကျ သင်္ချာတွက်ချက်ခြင်းထက် အဓိကသင်္ချာ၊ သင်္ချာပိုဟူသော အယူအဆဖြင့် အနီးစပ်ဆုံး ကိန်းပြည့်သို့ တင်၍ ခေါ်ဝေါ်သည့် အစဉ်အလာရှိပါသည်။
ထို့ကြောင့် ၅၄၇ ဇာတ်ကို အနီးစပ်ဆုံး ၅၅၀ ဟု သင်္ချာပိုဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ ဗုဒ္ဓဘာသာလောကတွင် “ဇာတ်တော် ၅၅၀” သို့မဟုတ် “ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်” ဟူသော အမည်ဖြင့် လူသိများလာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဇာတ်နိပါတ်တော်တို့၏ အဓိပ္ပာယ်
-------------------------------------------------------
ဇာတ်နိပါတ်တော်များသည် ရှေးဘဝဖြစ်ရပ်များကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားလောင်း၏ ပါရမီဖြည့်ဆည်းပုံ၊ သီလ၊ စာဂ၊ ခန္တီ၊ မေတ္တာ၊ သစ္စာ၊ ပညာ စသော ကောင်းမြတ်သည့် အကျင့်တရားများကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားသော ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေ အမွေအနှစ်ကြီးတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။
ဇာတ်တော်တစ်ပုဒ်ချင်းစီတွင် အံ့ဖွယ်အဖြစ်အပျက်များ၊ လူ့သဘာဝ၏ အားနည်းချက်များ၊ မိတ်ဆွေကောင်းနှင့် မိတ်ဆွေဆိုးတို့၏ သဘောသဘာဝ၊ ကံနှင့်ကံ၏အကျိုး၊ သီလ၏တန်ဖိုး၊ ပညာရှိတို့၏ ဆုံးမစကားများ စသည်တို့ကို ပုံပြင်သဘောဖြင့် နားလည်လွယ်အောင် တင်ပြထားသည်ကို တွေ့ရပါသည်။
ထို့ကြောင့် ဇာတ်တော်များသည် ပုံပြင်များမျှသာ မဟုတ်ဘဲ လူတို့၏ အကျင့်စာရိတ္တကို ပြုပြင်ပေးရန်၊ ကောင်းမှုကို မြတ်နိုးစေရန်နှင့် မကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက်ကို သိမြင်စေရန် သင်ခန်းစာပေးသော ဓမ္မစာပေများလည်း ဖြစ်ကြပါသည်။
နိဂုံး -
“ငါးရာ့ငါးဆယ်” ဟူသော စကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား အလွန်ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော ဝေါဟာရတစ်ရပ် ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ အတွင်းအဓိပ္ပာယ်နှင့် အရေအတွက်ကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ကြည့်ရှုပါက ပိုမိုစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလှပါသည်။
နိပါတ် ၂၂ ခုအတွင်း ဇာတ်ဝတ္ထုများကို အစဉ်အတိုင်း ခွဲခြားထားပြီး၊ တစ်ခုချင်းစီ၏ အရေအတွက်ကို စုစုပေါင်းတွက်လျှင် ၅၄၇ ဇာတ် ရရှိပါသည်။ သို့သော် ရှေးအစဉ်အလာအရ အနီးစပ်ဆုံး အရေအတွက်ဖြစ်သော ၅၅၀ ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်လာခြင်းကြောင့် ယနေ့တိုင် “ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်” ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ထို့ကြောင့် “၅၅၀” ဟူသည်မှာ ဇာတ်ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ချင်း၏ အတိအကျရေတွက်ချက်ကိုသာ ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ဇာတ်နိပါတ်တော်တို့ကို စုပေါင်းရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသည့် အစဉ်အလာဆိုင်ရာ အမည်တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိထားသင့်ပါသည်။ (ပြီး)
သျှင်ပျို(ဉာဏပဒေသာ)
ကိုးကား/-
▪ သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန်
“အသိပညာသည်သာ ဘဝ၏ အလင်းရောင်ဖြစ်ပါသည်။
ဤ ‘ဉာဏပဒေသာ’ မှ ရရှိသော အသိအမြင်များဖြင့် မိမိနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အကျိုးပြုနိုင်သော ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပါစေ။”
မှတ်ချက်။ ။ လွတ်လပ်စွာ ကူးယူဖော်ပြခွင့်ပြုပါသည်။
#အသိပညာရေးဆိုင်ရာပရဟိတဖောင်ဒေးရှင်း
#သျှင်ပျို_ဉာဏပဒေသာ #ဉာဏပဒေသာ
18/08/2026
“မလုပ်ပါနဲ့ သားရယ်…”
=================================
ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်နေသော အဒေါ်ကြီးသည် လက်နောက်ပြန်ချည်နှောင်ခံထားရသည့်အကြားမှ မျက်ရည်များဝဲလျက် လူဆိုးများကို တိုးလျှိုးတောင်းပန်နေရှာသည်။
“မလုပ်ပါနဲ့ သားရယ်…၊
ငါ့သားမေးတာ အန်တီ အကုန်ဖြေပါ့မယ်...။”
သူမ၏အသံထဲတွင် အသက်ရှင်လိုသည့် မျှော်လင့်ချက်၊ သားသမီးများကို ပြန်တွေ့လိုသည့် ဆန္ဒနှင့် မိသားစုအပေါ်ထားသည့် မေတ္တာတို့ ရောနှောနေခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုတောင်းပန်သံသည် ကြမ်းတမ်းသောနှလုံးသားများရှေ့တွင် မည်မျှပင် နူးညံ့ပါစေ အဖြေမရခဲ့ပေ။
တစ်ချိန်က မိသားစုအတွက် အားထားရာဖြစ်ခဲ့သူတစ်ဦး၏ နောက်ဆုံးအချိန်သည် ထိုသို့သော ကြောက်ရွံ့ဝမ်းနည်းမှုများကြားတွင် ဖြတ်သန်းသွားခဲ့ရရှာသည်။
“မလုပ်ပါနဲ့ သားရယ်…” ဟူသော နောက်ဆုံးတောင်းပန်သံသည်ပင် သူမ၏ မပြောဖြစ်တော့သော စကားများအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
ဤမှတ်တမ်းသည် လူ့အသက်၏တန်ဖိုး၊ အကြမ်းဖက်မှု၏ နာကျင်ဖွယ်အကျိုးဆက်နှင့် အပြစ်မဲ့သူတစ်ဦး၏ နောက်ဆုံးကြောက်ရွံ့မှုကို မမေ့ပျောက်စေရန် ဝမ်းနည်းကြေကွဲစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် သစ္စာတရား တောင်းဆုပြုလွှာ
--------------------------------------------------------------
"ဤကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်တွင် အကြမ်းဖက်မှုဟူသမျှ လုံးဝချုပ်ငြိမ်းကြပါစေ။
လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှု၊ မေတ္တာတရားနှင့် သည်းခံခြင်းတို့ဖြင့် သာယာဝပြောသော လူ့ဘောင်အသိုက်အဝန်းကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။"
"မျက်စိဒဏ်ရာ၊ ရင်နာစရာဖြစ်စေမည့် မည်သည့်အနိဋ္ဌာရုံဆိုးများကိုမျှ မမြင်ရ၊ မတွေ့ကြရဘဲ၊ အမြဲတမ်း ဘေးဥပဒ်ကင်းရှင်း၍ ငြိမ်းချမ်းသာယာသော ဘဝများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ။"
"ပြည်သူအပေါင်းတို့၏ စိတ်နှလုံးသည် ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ လုံခြုံခြင်းတို့ဖြင့် အစဉ်ပြည့်ဝလျက် ကောင်းမွန်သောအနာဂတ်ကို လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေခဗျာ...။"
ဝမ်းနည်းခြင်းများစွာဖြင့် - သျှင်ပျို(ဉာဏပဒေသာ)
#အသိပညာရေးဆိုင်ရာပရဟိတဖောင်ဒေးရှင်း
#သျှင်ပျို_ဉာဏပဒေသာ #ဉာဏပဒေသာ
15/08/2026
လအလိုက် အရုဏ်တက်ချိန်ကို မှတ်သားနည်း
==================================
ရှေးမြန်မာတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် နာရီ၊ မိနစ်တို့ကို ယနေ့ခေတ်ကဲ့သို့ နာရီစက်များဖြင့် တိတိကျကျ တိုင်းတာနိုင်ခြင်းမရှိသေးသော်လည်း သဘာဝ၏ လည်ပတ်မှုများကို အခြေခံ၍ အချိန်အခါများကို မှတ်သားတွက်ချက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့သော ရှေးပညာရပ်များအနက် အရုဏ်တက်ချိန်ကို လအလိုက် မှတ်သားတွက်ချက်နိုင်ရန် ကဝိဆရာကြီးများ စီစဉ်ထားခဲ့သည့် လင်္ကာမှတ်သားနည်းသည်လည်း ပါဝင်သည်။
အရုဏ်တက်ချိန်ဆိုသည်မှာ ညမှ နေ့သို့ ကူးပြောင်းစပြုသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ နေမထွက်မီ ကောင်းကင်အရှေ့ဘက်တွင် အလင်းရောင်စတင်ထွန်းလာသည့် အချိန်ကို အရုဏ်တက်ချိန်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ရှေးကာလတွင် ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ အရုဏ်ဆွမ်း၊ ဆွမ်းကပ်လှူခြင်း၊ ဘုရားဝတ်ပြုခြင်း၊ သာသနာရေးတာဝန်များနှင့် နေ့စဉ်လူမှုဘဝအတွက်လည်း အရုဏ်တက်ချိန်သည် အရေးပါသော အချိန်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရှေးကဝိပညာရှိတို့သည် တစ်နှစ်လုံး၏ ဆယ့်နှစ်လတွင် အရုဏ်တက်ချိန် အနည်းငယ်စီ ကွာခြားနေသည်ကို လေ့လာမှတ်သားကာ အလွယ်တကူ မှတ်မိနိုင်စေရန် လင်္ကာသွားများဖြင့် စီစဉ်ထားခဲ့ကြသည်။ ထိုလင်္ကာတွင် စနေနံကို သုညယူ၍ လအလိုက် အရုဏ်တက်ချိန် နာရီနှင့် မိနစ်များကို မှတ်သားနိုင်ရန် စီစဉ်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။
လအလိုက် အရုဏ်တက်ချိန်
--------------------------------------------------------
ရှေးကဝိတို့ ချန်ထားခဲ့သည့် လင်္ကာအတိုင်း လအလိုက် အရုဏ်တက်ချိန်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြလိုက်သည် -
▪ လင်္ကာသွား ▪ မြန်မာလ ▪ အရုဏ်တက်ချိန်
▪ ကူး ပြန် နှင်းထွေး = တန်ခူး - ၅ နာရီ ၀၀ မိနစ်
▪ ဆုန် လေး ပေါ်နေ = ကဆုန် - ၄ နာရီ ၅၀ မိနစ်
▪ ယုန် ဝေ ဝေထပ် = နယုန် - ၄ နာရီ ၄၀ မိနစ်
▪ ဆို လပ် စာတော် = ဝါဆို - ၄ နာရီ ၃၀ မိနစ်
▪ ခေါင် လှော် လူထု = ဝါခေါင် - ၄ နာရီ ၄၀ မိနစ်
▪ လင်း လှု မတွေး = တော်သလင်း - ၄ နာရီ ၅၀ မိနစ်
▪ ကျွတ် မေး နင်တို့ = သီတင်းကျွတ် - ၅ နာရီ ၀၀ မိနစ်
▪ မုန်း ဖို့ အော်နေ = တန်ဆောင်မုန်း - ၅ နာရီ ၁၀ မိနစ်
▪ တော် မြေ ကျော်ဌေး = နတ်တော် - ၅ နာရီ ၂၀ မိနစ်
▪ ပြာ ပေး ဆန်တောင်း = ပြာသို - ၅ နာရီ ၃၀ မိနစ်
▪ တွဲ ပေါင်း ခေါ်နော် = တပို့တွဲ - ၅ နာရီ ၂၀ မိနစ်
▪ ပေါင်း ပျော် အထွက် = တပေါင်း - ၅ နာရီ ၁၀ မိနစ်
ဤဇယားကို ကြည့်လျှင် တန်ခူးလတွင် အရုဏ်တက်ချိန်သည် နံနက် ၅ နာရီတိတိ ဖြစ်ပြီး ကဆုန်မှစ၍ အရုဏ်တက်ချိန်သည် တဖြည်းဖြည်း စောလာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဝါဆိုလတွင် ၄ နာရီ ၃၀ မိနစ် ဖြင့် အစောဆုံးအချိန်သို့ ရောက်ရှိသည်။
ထို့နောက် ဝါခေါင်မှစ၍ အရုဏ်တက်ချိန်သည် တဖြည်းဖြည်း နောက်ကျလာပြီး သီတင်းကျွတ်တွင် ၅ နာရီတိတိ ပြန်ရောက်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်၊ ပြာသိုလများတွင် ဆက်လက်နောက်ကျလာကာ ပြာသိုလတွင် ၅ နာရီ ၃၀ မိနစ် ဖြင့် အဆိုပါစာရင်းအတွင်း အနောက်ကျဆုံး အရုဏ်တက်ချိန်ကို ရရှိသည်။ တပို့တွဲနှင့် တပေါင်းတွင် ပြန်လည်စောလာသည်။
လင်္ကာဖြင့် မှတ်သားရခြင်း
--------------------------------------------------------
ရှေးလူကြီးများသည် ယနေ့ခေတ်ကဲ့သို့ စာအုပ်၊ ပြက္ခဒိန်၊ နာရီနှင့် အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းများ အလွယ်တကူ မရရှိခဲ့ကြသော်လည်း မိမိတို့၏ အသိပညာများကို လင်္ကာ၊ အဆိုအမိန့်၊ ပုံပြင်နှင့် မှတ်သားစကားများ အဖြစ် စီစဉ်ပေးခဲ့ကြသည်။
“ကူး ပြန် နှင်းထွေး”၊ “ဆုန် လေး ပေါ်နေ”၊ “ယုန် ဝေ ဝေထပ်” စသည့် စကားလုံးများသည် လအမည်နှင့် အချိန်ကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ မှတ်သားရလွယ်ကူစေရန် အသံအနီးစပ်၊ စာလုံးနံနှင့် လင်္ကာသွားတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းဖြင့် စာရင်းရှည်ကြီးကို အလွတ်ကျက်မှတ်ရန် မလိုဘဲ လင်္ကာတစ်ကြောင်းချင်းစီကို ပြန်လည်ရွတ်ဆိုကာ လနှင့် အချိန်ကို တွဲဖက်မှတ်သားနိုင်သည်။
ဤသည်မှာ ရှေးမြန်မာ့ပညာရေးနည်းစနစ်၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ ပညာကို စာအုပ်ထဲတွင်သာ သိမ်းဆည်းမထားဘဲ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ်ထဲတွင် မပျောက်ပျက်အောင် လင်္ကာအဖြစ် ထည့်သွင်းပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
“အရုဏ်တက်၊ မပျက်တွက်လို့ရေ”
--------------------------------------------------------
ဤလင်္ကာ၏ နောက်ဆုံးပိုင်းတွင် -
"အရုဏ်တက်၊ မပျက်တွက်လို့ရေ။
နာရီပိုင်း၊ လူတိုင်း ယူပါလေ။
ကဝိများ ထားခဲ့ဥပဒေ။”ဟု ဆိုထားသည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ လအလိုက် အရုဏ်တက်ချိန်များကို လွယ်လင့်တကူ မပျက်မကွက် တွက်ချက်မှတ်သားနိုင်စေရန် ကဝိပညာရှိတို့က နည်းစနစ်တစ်ရပ်အဖြစ် ချန်ထားခဲ့ကြသည်ဟု နားလည်နိုင်သည်။
သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် အရုဏ်တက်ချိန်သည် နေရာဒေသ၊ လတ္တီတွဒ်၊ ရာသီဥတုနှင့် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အခြေအနေများအပေါ် မူတည်၍ အနည်းငယ်ကွာခြားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤလင်္ကာပါ အချိန်များကို ရှေးမြန်မာတို့၏ ရိုးရာအချိန်မှတ်သားနည်းနှင့် ပညာအမွေအနှစ်တစ်ရပ်အဖြစ် တန်ဖိုးထားဖတ်ရှုသင့်သည်။
နိဂုံး -
နာရီတစ်လုံးကို လက်တွင်မကိုင်ထားနိုင်သည့် ခေတ်ကပင် သဘာဝကို လေ့လာ၍ အချိန်ကို တွက်ချက်နိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးမြန်မာပညာရှိတို့၏ ဉာဏ်ပညာသည် အမှတ်ရဖွယ်ကောင်းလှသည်။ လအလိုက် အရုဏ်တက်ချိန်များကို လင်္ကာဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်သားစေခြင်းသည် ရိုးရာဗဟုသုတတစ်ခုသာမက ပညာကို မျိုးဆက်တစ်ဆက်မှ တစ်ဆက်သို့ မပျောက်မပျက် လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည့် ရှေးမြန်မာ့မှတ်ဉာဏ်ပညာ၏ နမူနာကောင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် နာရီကို ကြည့်ရုံဖြင့် အချိန်ကို သိနိုင်သော်လည်း ရှေးပညာရှိတို့၏ လင်္ကာတစ်ပုဒ်ကို ပြန်လည်ရွတ်ဆို၍ လတစ်လ၏ အရုဏ်တက်ချိန်ကို မှတ်မိနိုင်ခြင်းမှာ မတူညီသော ပညာအလှတစ်မျိုးပင် ဖြစ်ပါပေတော့သည်။ (ပြီး)
သျှင်ပျို(ဉာဏပဒေသာ)
ကိုးကား/-
▪ သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန်
“အသိပညာသည်သာ ဘဝ၏ အလင်းရောင်ဖြစ်ပါသည်။
ဤ ‘ဉာဏပဒေသာ’ မှ ရရှိသော အသိအမြင်များဖြင့် မိမိနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အကျိုးပြုနိုင်သော ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပါစေ။”
မှတ်ချက်။ ။ လွတ်လပ်စွာ ကူးယူဖော်ပြခွင့်ပြုပါသည်။
#အသိပညာရေးဆိုင်ရာပရဟိတဖောင်ဒေးရှင်း
#သျှင်ပျို_ဉာဏပဒေသာ #ဉာဏပဒေသာ
12/08/2026
ဩကာသ ရှင်းတမ်း
===============================
၁။ လက်အုပ်ကိုပင်၊ ကြာငုံသွင်၊ အရင်ချီလိုက်ပါ။
၂။ မျက်ခုံး,လက်မ၊ ညှိုး,ဆံစ၊ ထိကြ,ထားကြပါ။
၃။ လက်ချ-ဒူးချ-၊ တံတောင်ချ၊ နဖူးချကာ ရှိခိုးပါ။(ထိခြင်းငါးပါးရှိခိုးပုံ)
သြကာသ ဘုရားရှိခိုး သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ ဘုရား သို့မဟုတ် ဘုန်းတော်ကြီးများအား ဝတ်ပြုရာတွင် ပထမဆုံးသော ရွတ်ဆိုသော မြန်မာဘာသာဖြင့် ဘုရားရှိခိုး ဂါဌာဖြစ်သည်။ သြကာသ ဘုရားရှိခိုး ရည်ရွယ်ချက်မှာ မိမိအမှား များအား ဝန်ချတောင်းပန်ခြင်း နှင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရန် ဆုတောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း အလားတူ ဂါဌာများရှိသည်။ သြကာသ ဘုရားရှိခိုး ဂါဌာသည် မြန်မာနိုင်ငံ ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုင်း အတူဖြစ်သော်လည်း အနည်းငယ်မျှ ကွဲလွဲတတ်သည်။
သြကာသ ကန်တော့ချိုး
-------------------------------------------------------------
ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ
ကာယကံ ၀စီကံ မနောကံ တည်းဟူသော ကံသုံးပါးတို့တွင် တပါးပါးသော ကံဖြင့် ပြစ်မှားကျူးလွန်မိသည်ရှိသော် ထိုအပြစ်တို့မှ ပျောက်ပါစေခြင်း အကျိုးငှါ ပထမ ဒုတိယ တတိယ တကြိမ် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဘုရားရတနာ တရားရတနာ သံဃာရတနာ တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် အပါယ် ၄-ပါး, ကပ် ၃-ပါး, ရပ်ပြစ် ၈-ပါး, ရန်သူမျိုး ၅-ပါး, ဝိပတ္တိတရား ၄-ပါး, ဗျသနတရား ၅-ပါး, အနာမျိုး ၉၆-ပါး, ဘေး ၂၅-ပါး, ကံကြမ္မာ ၃၂-ပါး, ဥပဒ္ဒဝေါ ၁၆-ပါး, ဒဏ် ၁၀-ပါး, အပြစ် ၈-ပါးတို့မှ ဘ၀ဆက်တိုင်း ကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်သာဖြစ်၍ အဆုံးစွန်သောဘ၀ နောက်ကာလ၌ မဂ်တရား ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန် တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုရပါလို၏ အရှင်ဘုရား။
မဟာစည်ဆရာတော်ကြီး၏ သြကာသ ကန်တော့ချိုး
-------------------------------------------------------------
ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ
ကာယကံ ၀စီကံ မနေကံ တည်းဟူသော အပြစ်ခပ်သိမ်း ပပြောက်ငြိမ်း၍ အသက်ရှည်စွာ အနာမဲ့ရေး ရန်ဘေးကင်းကြောင်း ကောင်းမှုမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေခြင်း အကျိုးငှါ ဘုရားရတနာ တရားရတနာ သံဃာရတနာ တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါး ( မိဘ, ဆရားသမား ) တို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကောင်းမှုကံ စေတနာတို့ကြောင့် အပါယ် ၄-ပါး, ကပ် ၃-ပါး, ရပ်ပြစ် ၈-ပါး, ရန်သူမျိုး ၅-ပါး, ဝိပတ္တိတရား ၄-ပါး, ဗျသနတရား ၅-ပါး, အနာမျိုး ၉၆-ပါး, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးတို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်းလွတ်ငြိမ်းသည် ဖြစ်၍ မဂ်တရား ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန် တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာ ရပါလို၏ အရှင်ဘုရား။
မိုးကုတ်ဆရာတော်၏ သြကာသ ကန်တော့ချိုး
-------------------------------------------------------------
ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ
ကာယကံ ၀စီကံ မနောကံ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ်တို့ကို ပျောက်ပါစေခြင်း အကျိုးငှါ ပထမ ဒုတိယ တတိယ တကြိမ် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဘုရားရတနာ တရားရတနာ သံဃာရတနာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့် မိဘ ဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမျှော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကောင်းမှုကံ စေတနာတို့ကြောင့် တပည့်တော်တို့ အားထုတ်ဆဲဖြစ်သော ဝိပဿနာ ဉာဏ်သည် လျင်မြန်စွာ မဂ်ဉာဏ်သို့ ကျေးဇူးပြု၍ နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုရပါလို၏ အရှင်ဘုရား။
အများသုံး သြကာသ ကန်တော့ချိုး
-------------------------------------------------------------
သြကာသ ဘုရားရှိခိုး (၁)
-----------------------------------------
ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ
ကာယကံ၊ ၀စီကံ၊ မနောကံ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ်တို့ကို ပျောက်ပါစေခြင်း အကျိုးငှာ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ၊ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် အပါယ်လေးပါး၊ ကပ်သုံးပါး၊ ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး၊ ရန်သူမျိုးငါးပါး၊ ဝိပတ္တိတရားလေးပါး၊ ဗျဿနတရား ငါးပါး တို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ အဆုံးစွန်သော ဘဝ၌ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ တရားတော်မြတ်ကို ရပါလို၏အရှင်ဘုရား။
သြကာသ ဘုရားရှိခိုး (၂)
-----------------------------------------
ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ
ကာယကံ၊ ၀စီကံ၊ မနောကံ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ်တို့ကို ပျောက်ပါစေခြင်းအကျိုးငှာ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ ၊ သံဃာရတနာ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ကန်တော့ရသောအကျိုးအားကြောင့် အပါယ်(၄)ပါး၊ ကပ်(၃)ပါး၊ ရပ်ပြစ်(၈)ပါး၊ ရန်သူမျိုး(၅)ပါး၊ ဝိပ္ပတိတရား(၄)ပါး၊ ဗျသနတရား(၅)ပါးတို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတရားတော်မြတ်ကို ရပါလို၏ အရှင်ဘုရား။
ဆုတောင်း
-----------------------------------------
ဤသို့ ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံစေတနာကြောင့် အပါယ်လေးပါး၊ ကပ်သုံးပါး၊ ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး၊ ရန်သူမျိုးငါးပါး၊ ဝိပတ္တိတရားလေးပါး၊ ဗျသနတရားငါးပါးတို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်လွတ်ငြိမ်းသည်သာဖြစ်၍ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား၊ နိဗ္ဗာန် တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာ ရပါလို၏ အရှင်ဘုရား။
ဩကာသဘုရားရှိခိုး နောက်ခံ
-----------------------------------------
ဩကာသဘုရားရှိခိုးသည် အလွန်ရှေးကျသောခေတ် ကာလမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးဖြစ်ရာ တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ ဆိုသကဲ့သို့ပင် အနည်းနှင့်အများ မတူ ထူးခြားကွဲပြားလျက် မူအမျိုးမျိုးရှိပေ၏။ ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် တို့၌ လာသောနည်းမျိုးမဟုတ်၍ ဘယ်နည်းသာမှန်သည် ဘယ်နည်း မှားသည်ဟုမဆိုသာချေ။
ကန်တော့တောင်းပန်ရန်ကို ပဓာနထား၍ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရှေးပညာရှိတစ်ဦးဦးက စီစဉ် ထားသော ဘုရားရှိခိုးနည်းဖြစ်ပေသည်။ ရှင်အရဟံမထေရ်က စီစဉ်၍ နော်ရထာမင်းစောအား ပေးတော်မူသောနည်းဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကိုလည်းရှိလေ၏။ ထိုရေးသားချက်သည် ဘုရားရှိခိုးအတွက် လေးနက်စေလိုသဖြင့် ဂုဏ်တင်ကာ သရုပ် ဆောင်ရေးသားချက်လည်း ဖြစ်နိုင်၏။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာနွယ်ဝင် သူတော်စင်တို့၏ ကောင်း မြတ်သော အစဉ်အလာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွား တိုးတက်စေနိုင်သောကြောင့် လေးစားထိုက်သော ဘုရားရှိခိုးမူ ကြီးဖြစ်ပေ၏။
အနက်အဓိပ္ပာယ်
-----------------------------------------
ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မှန်ကန် ကျနစွာ သိသင့်သိထိုက်လှပေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို သိသာနိုင်ရန် ရေးသားဖော်ပြပါအံ့။
ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အစဆုံးပိုဒ်၌ ဩကာသ ဟူသည်မှာ ပါဠိစကားဖြစ်၍ မြန်မာပြန်ဆိုလျှင် ပါဠိအဘိဓာန်၌ "ဩကာသ" ၏အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို များစွာဖွင့်ဆိုထားသော်လည်း ယခုအခန်းကဏ္ဍနှင့်ကိုက်ညီစေရန် "ဩကာသ = အခွင့်" ဟုဖွင့်ဆိုရပါမည် ကန်တော့ရန်ခွင့်ပြုတော်မူပါဘုရားဟု ရှေးဦးစွာခွင့်တောင်းသော စကားမျိုးဖြစ်သည်။ ကန်တော့ တောင်းပန်သော အရာဖြစ်၍ အလေးဂရုဖြစ်စေလိုသောကြောင့် သုံးကြိမ်သုံးခါထပ်၍ ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤ၌ ရှေးဦးပထမ စိတ်ဓာတ်ကြည်ရွှင် လက်အုပ်တင်၍ အလေးပြုရာ ရတနာ သုံးပါးသို့ ကန်တော့ပန်ဆင်လိုက်လျှင် ထိုရတနာသုံးပါးတည်း ဟူသော အမြတ်ဆုံးရတနာများသည် မိမိ၏စိတ်အာရုံ၌ ကြည် နူးစွာ ပေါ်ပေါက်၍ လာနိုင်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်။ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ (လ) ပြစ်မှားမိသည်ရှိသော်ဟူသော စကားရပ်၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ရတနာသုံးပါးအပေါ်၌ ကံသုံးပါးတို့ တွင် ကာယကံဖြင့် အပြုမှား၊ ဝစီကံဖြင့် အပြောမှား၊ မနောကံ ဖြင့် အကြံမှားဖြစ်ခဲ့မိ၍ ပြစ်မှားမိသော အပြစ်တစ်စုံတစ်ရာ ရှိခဲ့ပါလျှင်ဟုဆိုလိုသည်။
ပျောက်ပစေခြင်းအကျိုးငှာဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ပြစ်မှားမိသော အပြစ်ကြီးအပြစ်ငယ်များ ပပျောက်ဖို့ရန် ကန်တော့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မှန်လှ၏။ မပြစ်မှားအပ်သော ရတနာသုံးပါး ဆရာမိဘ စသည်တို့အား ပြစ်မှားမိခဲ့သော် ကန်တော့တောင်းပန်ရမည်။ ယင်းသို့ကန်တော့တောင်းပန်လျှင် အပြစ်များပပျောက်၍ ယခုပစ္စက္ခ ဤဘဝ၌ ခံစားသင့် ခံစားထိုက်သော အကျိုးများကိုလည်းရနိုင်၏။ နတ်ရွာ မဂ်ဖိုလ် ကိုလည်း မဆီးတားနိုင်တော့ပြီ။ အနန္တရိယကံစသော ကြီး လေးသောကံများကား ကန်တော့တောင်းပန်သဖြင့် ပပျောက်နိုင် သော ကံများမဟုတ်ချေ။ ပါဏာတိပါတ စသောကံများလည်း ကန်တော့တောင်းပန်ရုံမျှဖြင့် ပပျောက်နိုင်သော ကံများမဟုတ်။ သို့သော် ထိုကံမျိုးကို နောင်တစ်ဖန်မပြုမိအောင် သတိပညာဖြင့် စောင့်စည်း၍ ကုသိုလ်တရားများကိုသာ ပွားများအားထုတ်၍ သွားလျှင် ကြီးလေးသောကံဖြစ်မူ ပေါ့၍သွားတတ်၏။ အချို့ ပေါ့သောကံများလည်း အကျိုးပေးခွင့်မရဘဲ ပပျောက်၍သွား တတ်သည်လည်းရှိ၏။
ကန်တော့တောင်းပန်၍ ကုစားသောအခါ၌လည်း ပြစ် မှားအပ်ပြီးသောသူ၏ ရှေ့မျက်မှောက်၌ဖြစ်စေ၊ ထိုသူ ထင်ရှား မရှိရာ၌ကား သွားလေပြီးသောအရပ်သို့ ရှေးရှု လက်အုပ်ချီ၍ ဖြစ်စေ၊ သေလေပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လျှင် ထိုသူ၏သင်္ချိုင်းရာ တိုင်အောင် သွား၍ဖြစ်စေ ကန်တော့တောင်းပန်ရမည်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ စသည်တို့၌ မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ကန်တော့ခန်း၌ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ် တို့ကို ဟူ၍လည်း တချို့ကထည့်ဆိုတတ်ကြ၏။ ထိုစကား၌ သဗ္ဗဒေါသဟူသည် ပါဠိစကားတည်း။ ခပ်သိမ်းသောအပြစ် ဟူသည် ယင်းပါဠိ၏ မြန်မာအနက်ဖွင့်ဖြစ်သည်။ ကန်တော့ တောင်းပန်ရုံမျှဖြင့် အလုံးစုံသော အပြစ်များပပျောက်နိုင်မည် မဟုတ်၍ ထိုသဗ္ဗဒေါသဟူသောပုဒ်၌ သဗ္ဗသဒ္ဒါသည် အကြွင်းရှိ သော သာဝသေသသဗ္ဗ သဒ္ဒါမျိုးဟူ၍ မှတ်ရမည်။ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် ဟုဆိုရာ၌ တစ်ကြိမ်က နှစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်ကသုံးကြိမ်တိုင်အောင် ကန်တော့ခြင်းသည် အလေးဂရုအထူးပြုရာကျရောက်သောကြောင့်သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ကန်တော့ပါ၏ဟု ဆိုရခြင်းဖြစ်သည်။ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ ဟူ၍ပါဠိစကားကိုလည်း အချို့ထည့်ဆိုတတ်ကြ၏။ ထိုစကားမှာ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဟူ သော မြန်မာစကားနှင့် သဘောတူပင်ဖြစ်သည်။ ဘုရားရတနာ (လ) ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့အားဟူသော စကားရပ်၌ ရတနာဟူသည် နှစ်သက်မွေ့လျော်ခြင်းကို ဖြစ်ပွား စေတတ်သော အရာမျိုးကိုဆိုသည်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာဟူ သော ဤသုံးပါးကို လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ နှစ်သက် မွေ့လျော်ခြင်းကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သော အတုမရှိ အဖိုးတန်မြင့် မြတ်သောအရာမျိုးသုံးပါးဖြစ်၍ ရတနာမြတ်သုံးပါးဟု ခေါ်ဆိုရ ပေသည်။
ရိုသေမြတ်နိုးလက်အုပ်မိုး၍ဟူသည် ရတနာသုံးပါးဂုဏ် ကို ရိုရိုသေသေ လေးလေးမြတ်မြတ် အာရုံကပ်လျက် လက်နှစ်ဖက်ပေါင်း ဆယ်ချောင်းသော လက်ချောင်းတို့ကို ညီညာထပ်ထား ကြာဖူးငုံအလား နဖူးပေါ်ထိအောင်မိုး၍ ရှိခိုး ခစားမှုကိုဆိုလိုသည်။
ရှိခိုးဟူသည် ဂုဏ်ကိုအာရုံပြု၍ ထိုဂုဏ်ကို ညွှတ်ခြင်း၊ ကိုင်းရှိုင်းခြင်းကိုဆိုလိုသည်။ ရှိခိုးခြင်းသည် (၁) ကိုယ်ဖြင့် ရှိခိုးခြင်း၊ (၂) နှုတ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်း၊ (၃) စိတ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်းဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။ ထိုသုံးမျိုးတွင် ကိုယ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်းသည်လည်း (က) ရပ်လျက်ရှိခိုးခြင်း၊ (ခ) ထိုင်လျက်ရှိခိုးခြင်း၊ (ဂ) ဝပ်လျက်ရှိခိုးခြင်းဟူ၍သုံးမျိုးရှိပြန်၏။ ထိုသုံးမျိုးတွင် ရပ်လျက် ရှိခိုးသောအခါ မိမိကိုယ်ကို အနည်းငယ်ရှေ့သို့ ညွှတ်စေ၍ လက်နှစ်ဖက်ကို လက်အုပ်ချီပြီးလျှင် ရှိခိုးရသည်။ ထိုင်လျက် ရှိခိုးသောအခါ ယောက်ျားဖြစ်က ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်၊ မိန်းမ ဖြစ်က ဒူးတုပ်ထိုင်၍ လက်အုပ်ချီမိုးရှိခိုးရသည်။ ဝပ်လျက်ရှိခိုး သောအခါ တည်ခြင်းငါးပါးဖြင့် သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ရှိခိုးရ သည်။ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတ တည်ခြင်းငါးပါးဖြင့် ရှိခိုးခြင်းဟူသည် လက်ဝါးနှစ်ဖက်၊ ပုဆစ်ဒူးနှစ်ဖက်၊ နဖူးပြင်တစ်ခု ဤကိုယ် အင်္ဂါငါးပါးတို့ကို မြေ၌ သို့မဟုတ် ကြမ်း၌ထား၍ ရှိခိုးဦးချ ခြင်းကိုဆိုသည်။
ပူဇော်-ဟူသည် ဂုဏ်ကိုအာရုံပြု၍ ထိုဂုဏ်၌ကြည်ညို သောအမူအရာပြခြင်းကိုဆိုလိုသည်။ ပူဇော်ခြင်းသည် ဝတ္ထု ပစ္စည်းကိုပေးလှူသောအားဖြင့်ပူဇော်ခြင်း အာမိသပူဇာ၊ အဆုံးအမ ကို လိုက်နာကျင့်ကြံသောအားဖြင့် ပူဇော်ခြင်း ဓမ္မပူဇာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
ဖူးမြော်-ဟူသည် ကြည့်ရှုတွေ့မြင်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ဖူးမြော်ခြင်းသည် ကြည်လင်သောမျက်စိတို့ဖြင့် ကြည့်ရှုတွေ့မြင် ခြင်းဟူသော မျက်စိဖြင့် ဖူးမြော်ခြင်း၊ အရိယာအဖြစ်ကိုပြုတတ် သော တရားကိုလည်းကောင်း၊ အရိယာသူတော်ကောင်းကို လည်းကောင်း ဝိပဿနာ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုတွေ့ မြင်ခြင်းဟူသော ဉာဏ်ဖြင့်ဖူးမြော်ခြင်းဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။ မာန်လျှော့-ဟူသည် မိမိကိုယ်၌ဖြစ်သော မာန်မာန တရားများကို ရတနာသုံးပါးအောက် လျှော့ချခြင်းကို ဆိုလို သည်။ ဤသို့မာန်လျှော့မှုကို နိဝါတမင်္ဂလာကြီးတစ်ပါးဟု မင်္ဂလသုတ်၌ ဟောတော်မူသည်။
ကန်တော့-ဟူသည် အပြစ်ရှိခဲ့လျှင် ကျေနပ်သည်းခံ တော်မူပါဟု ဝန်ချသည်ကိုဆိုသည်။ ကန်တော့ရသော ကုသိုလ် ကံစေတနာကြောင့်ဟူရာ၌ ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် ဟူ၍လည်း အချို့က ဆိုတတ်ကြ၏။ ရှိခိုးကန်တော့ခြင်းသည် အကျိုးဝိပါက်မျိုးမဟုတ်။ အကြောင်းကုသိုလ်မျိုးသာဖြစ်၍ မသင့်လျော်ချေ။
ဆုတောင်း ရှင်းလင်းချက်များ
-------------------------------------------------------------
အပါယ်(၄)ပါး
-----------------------------------------
၁။ ငရဲ
၂။ တိရစ္ဆာန်၊
၃။ ပြိတ္တာ၊
၄။ အသူရကာယ်။
၁။ [ငရဲ]
ကုသိုလ်ကောင်းမှု များစွာပြုခွင့်မရကြသော ငရဲကြီးများဖြစ်ကြသည့် ငရဲကြီး (၈)ထပ်မှာ -
(က) အကုလိုလ်ကံ မကုန်သေးသမျှတစ်ခါတည်း သေကြေပျောက်ပျက်မသွားဘဲ ထပ်ခါထပ်ခါ အသက်ရှင်လျှက် ငရဲထိန်းတို့၏ ခုတ်ဖြတ်မှုကိုသာ ပြင်းစွာခံကြရရှာသော သိဉ္စိုးငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
(ခ) ငရဲသားတို့ကို ငရဲထိန်းတို့က သားကောင်ကို ခွေးတွေ လိုက်သလို အတင်းလိုက်ကြပြီး မောဟိုက်သွားသည့်အခါ သစ်တုံးကြီးကို သစ်ရွေသမားတို့က ခုတ်ရွေကြသကဲ့သို့ ကျကျနန မျဉ်းကြိုးချ၍ ပက်လက်တစ်မျိုး ၊ မှောက်လျက်တစ်မျိုး ၊ ဝဲယာတစ်မျိုး ၊ ရှေ့နောက်တစ်မျိုး အားဖြင့် အကုလိုလ်ကံ မကုန်သေးသ၍ လွတ်ခွင့်မရနိုင်ကြ ဘဲ အမျိုးမျိုးခုတ်ရွေခံကြရသည့် ကာဠသုတ်ငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
(ဂ) အောက်မြေအပြင်မှာ မီးလျံတွေထလျှက် အထု (၉) ယူဇနာရှိသော သံမြေပြင်ကြီးဖြစ်၌ ငရဲသားတို့ဟာ ထန်းပင်ငုတ်လေးတွေစိုက်ထားသလို ခါးထိအောင်စိုက်ထားခြင်းခံရပြီး အရှေ့အရပ်မှ လာသော သံတောင်ကြီးက စားမည်ဝါးမည်ဆိုနေသလို တဒိန်းဒိန်း တခြိမ်းခြိမ်းမြည်ဟီးလျက် ကြိတ်ကာကြိတ်ကာ အနောက်အရပ်သို့ သွားပြီး ၊ နောက်တောင်အရပ်မှ သံတောင်ကြီးက ထိုနည်းအတိုင်းပင် ကြိတ်ကာကြိတ်ကာမြောက်အရပ်သို့သွားပြီးလျှင် အနောက်အရပ်သို့ ရောက်ပြီးသော သံတောင်ကြီးကလည်း အရှေ့အရပ်သို့ ကြိတ်ကာကြိတ်ကာ ပြန်၍လာခြင်းဖြင့် အရပ်လေးမျက်နှာမှသံတောင်တွေ သန်းဥတုတ်သလို ဖိနှိပ်ကြိတ်ချေသော်လည်း အကုသိုလ်ကံ မကုန်သမျှငုတ်စုစု ပေါ်ထွက်လျက် ဆက်ကာဆက်ကာ အကြိတ်ခံရရှာသော သံဃာတငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
(ဃ) မီးတောက်တို့သည် တဝုန်းးဝုန့်း ထလျက် ငရဲသို့ကျရောက်သူတို့၏ ဒွါရ (၉) ပေါက်မှ အတင်း၀င်ရောက်လောင်ကျွမ်းသဖြင့် အလွန်အားငယ်စွာ တစာစာအော်ကြရရှာပြီး ပြင်းစွာငိုကြွေးခြင်းဖြင့် မီးတောကမီးလျှံ အလောင်ခံနေကြရသေ ရောရုာ၀ငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
(င) မီးခိုးတို့တစ်ငရဲလုံးဖုံး လွမ်းနေပြီး ငရဲသို့ကျရောက်သူတို့ကို မီးခိုးတို့ကအတွင်းအပြင် အတင်း၀င်၍ နှူးနှပ်ကြသောကြောင့် ငရဲသူ ငရဲသားတို့မှာ ဘာမှမတတ်နိုင်ကြတော့ပဲ သနားစဖွယ် အားငယ်စွာ အော်နေကြရရှာသော မဟာရောရု၀ငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
(စ) ငရဲသို့ကျရောက်သော သတ္တဝါများကို ထန်းလုံးလောက်ကြီးမား၍ မီးလျှံထသော သံတံကျင်၌ မလှုပ်နိုင်အောင် စိုက်ထားပြီးလျှင် ထိုသံတံမှ ထွက်သော မီးလျှံတို့က အမြဲပူလောင်စေတတ်သော တာပနငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
(ဆ) မီးလျှံထနေသော သံတောင်ကြီးနှင့် ထိုသံတောင်၏အောက်ခြေ၌ သံတံကျင်တွေစိုက်ထူထားပြီး ငရဲသူငရဲသားတို့ကို ငရဲထိန်းတို့က သံတောင်ပေါ်သို့ မတက်တက်အောင် ရိုက်နှက်၍ တင်ကြပြီး သံတောင်ပေါ်သို့ရောက်သောအခါ ကံကြမ္မာအလျောက် လေမုန်တိုင်းပေါ်ပေါက်၍ ထိုလေမုန်တိုင်းက တောင်ခြေ၌ရှိသော တံကျင်ပေါ်ရောက်အောင် တိုက်လွှင့်ချလိုက်သဖြင့် တံကျင်အဖျား၌ ကား ခနဲ စူး၀င်ခြင်းခံကြရရှာသော မဟာတာပနငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
(ဇ) မီးတောက်မီးလျှံများ အကြားမရှိပဲ တစ်ငရဲလုံးမီးလျှံများဆက်နေပြီးငရဲသားချင်းလည်း ဝါးကျည်တောက်အတွင်း မုန်ညှင်းစေ့ကလေးတွေ ပြည့်ကျပ်နေသကဲ့သို့ အကြားမရှိပြည့်ကျပ်နေအောင် ဆင်းရဲဒုက္ခ အကြားအရှိ ၊ ဒုက္ခမှ လွတ်ကင်း၍ ချမ်းသာခွင့် လုံး၀မရနိုင်ဘဲ မီးလျှံ ၊ သတ္တဝါ ၊ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခဤသုံးမျိုးတို့ဆက်စပ်နေသော အဝီစိငရဲ တို့နှင့် ထို ငရဲတစ်ထပ်တစ်ထပ်၌ ဘင်ပုပ်ငရဲ ၊ ပြာပူငရဲ ၊ လက်ပံတောငရဲ ၊ သန်လျက်ရွက်တောငရဲ ၊ဝေတ္တရဏီ“ သံရည်မြစ်ငရဲ ၊ ဟု တံတိုင်းခတ်သကဲသို့ ရံပတ်၍နေသော ငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
၂။ [တိရစ္ဆာန်]
ဆင် ၊မြင်း ၊ ကျွဲ ၊ နွား ၊ ခွေး ၊ ကြက် ၊ ငှက် ငါးလိပ်စသော ကုန်းနေ ရေနေ အခြေလေးချောင်း ၊ အခြေနှစ်ချောင်း ၊ အခြေအများ သတ္တဝါတို့နှင့် မြွေ စသော အခြေမရှိသော သတ္တဝါများဖြစ်ကြသည့် တိရစ္ဆာန် အဖြစ်ရောက်ရခြင်း။
၃။ [ပြိတ္တာ]
တစ္ဆေ ၊ မှင်စာ ၊ သရဲ သဘက် အစိမ်းဖုတ်ကောင် ၊ကျတ်ကောင် စသည့် ပြိတ္တာ ဖြစ်ရခြင်း။
၄။ [အသူရကာယ်]
ပြိတ္တာအကြီးစားများ ဖြစ်ကြပြီး နေ့စံညခံ ၊ ညခံနေ့စံ စသည်ဖြင့်လည်း ခံနေကြရရှာသော အသူရကာယ် အရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်း။
ကပ်(၃)ပါး
-----------------------------------------
၁။ [သတ္တန္တရကပ်] = လက်နက်ကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်း (ဤသတ္တဝါတို့ကာ များသောအားဖြင့် ငရဲဘုံသို့ရောက်ကြရ၏။)
၂။ [ရောဂန္တရကပ်] = အနာရောဂါကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်း (ဤသတ္တဝါတို့ကာ များသောအားဖြင့်နတ်ရွာသုဂတိသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။)
၃။ [ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်] = အစာရေစာပြတ်လပ်မှုကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်း (ဤသတ္တဝါတို့ကာ များသောအားဖြင့် ပြိတ္တာဘုံသို့ရောက်ကြရ၏။)
ရပ်ပြစ်(၈)ပါး
-----------------------------------------
မဂ်ဖိုလ်ရအောင် တရားအားထုတ်ခွင့်မရခြင်းကြောင့် အပြစ်ဖြစ်သော အရပ်ဒေသများဖြစ်ကြသည့်
(၁၊၂၊၃။) ဘုရားပွင့်နေဆဲအခါ ငရဲ ၊ တိရစ္ဆာန် ၊ပြိတ္တာ စသော အပါယ်အရပ်တို့၌ဖြစ်ရခြင်း။ ( အသူတကယ်ကို ပြိတ္တာမျိုး၌ယူ )။
၄။ ဘုရားရှင်ပွင့်ဆဲ ဘုရားရှင်ကိုမဖူးတွေ့နိုင် ၊ တရားမနာနိုင်ကြရှာသော ခန္ဓာကိုယ်သာရှိ၍ စိတ်ဝိဉာဏ်မရှိသော အသညသတ်ဗြဟ္မာများနှင့် စိတ်ဝိဉာဏ်သာရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်မရှိသော အရူပဗြဟ္မာများဖြစ်ကြသည့် ဒီဃာယုနတ်တို့အရပ်၌ဖြစ်ရခြင်း။
၅။ အစွန်အဖျား တောတောင်အကြား လူရိုင်းများနေသည့် ပစ္စန္တရာဇ်အရပ်၌ လူဖြစ်ရခြင်း။
၆။ ဘုရားပွင့်ဆဲအခါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိနေခြင်း။
၇။ ဘုရားပွင့်ဆဲအခါ တရားနာလည်းလောက်သော ဉာဏ်မရှိသူဖြစ်ခြင်း။
၈။ တတ်သိနားလည်လောက်သော ဉာဏ်ရှိသော်ငြားလည်း ဘုရားမပွင့်သောအခါလူဖြစ်ရခြင်း။
ရန်သူမျိုး(၅)ပါး
-----------------------------------------
၁။ ရေ၊
၂။ မီး၊
၃။ မင်း၊
၄။ ခိုးသူ၊
၅။ မချစ်မနှစ်သက်သောသူ။(အမွေခံသားသမီးဆိုး)
၀ိပတ္တိတရား(၄)ပါး
-----------------------------------------
၀ိပတ္တိတရားဆိုသည်မှာ ဖောက်ပြန်ချို့ယွင်းခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေ၏။
၁။ ကာလဝိပတ္တိ = မင်းဆိုး၊ မင်းယုတ်အုပ်စိုးသောအခါ ကာလ။
၂။ ဂတိဝိပတ္တိ = အပါယ်လေးပါးတို့၌ဖြစ်ရခြင်း စသည့်မကောင်းသော ဂတိဖြစ်ခြင်း။
၃။ ဥပဓိဝိပတ္တိ = ရူပါအဆင်းအင်္ဂါချို့တဲ့ခြင်း။
၄။ ပယောဂဝိပတ္တိ = အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ၊ သတိဝီရိယမရှိပဲ ပြုမူ ၊ပြောဆို ကြံစည်မူ စသည့်မကောင်းသော အဖြစ်ဆိုးခြင်း။
ဗျဿနတရား(၅)ပါး
-----------------------------------------
၁။ ဉာတိဗျဿန = ဆွေမျိုးပျက်စီးခြင်း။
၂။ ဘောဂဗျဿန = စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း။
၃။ ရောဂဗျဿန = အနာရောဂါဖြစ်ခြင်း။
၄။ ဒိဋ္ဌိဗျဿန = မှားယွင်းသော မိစ္ဆာအယူကိုယူခြင်း။
၅။ သီလဗျဿန = သီလပျက်ခြင်း စသောပျက်စီးခြင်းတို့နှင့် ကြုံတွေ့ရခြင်း ဟူသော အခါခပ်သိမ်းကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ -ဤမကောင်းသော တရားတို့မှ အခါခပ်သိမ်းကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ ၊ မဂ်တရား - သောတာပတ္တိမဂ် ၊ သကဒါဂါမိမဂ် ၊ အနာဂါမိမဂ် ၊ အရဟတ္တမဂ် ၊ ဖိုလ်တရား - သောတာပတ္တိဖိုလ် ၊ သကဒါဂါမိဖိုလ် ၊ အနာဂါမိဖိုလ် ၊ အရဟတ္တဖိုလ် ၊ နိဗ္ဗာန် ချမ်းသာ - ခန္ဓာအသစ် တစ်ဖန်မဖြစ်ရာ ၊သေခြင်းသဘောလည်း မရှိရာ ၊ ဒုက္ခအပေါင်းမှလည်း ကင်းဝေးရာ အမြတ်ဆုံးချမ်းသာဖြစ်သည့် နိဗ္ဗာန် စသော ၊ တရားတော်မြတ်တို့ကို သံသရာ၌ ကြာရှည်စွာ မကျင်လည်ရတော့ပဲ အမြန်ဆုံး ရရပါလို၏ အရှင်ဘုရား။
နိဗ္ဗာန် ရကြောင်း
-------------------------------------------------------------
မဂ်တရား ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာရပါလို၏ အရှင်ဘုရားဟူသည် မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီးရ၍ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခမှ မြန်မြန်ကြီးကျွတ်လွတ် ရပါလို၏ ဘုရားဟုဆိုလိုသည်။
ဤ မဂ်တရားဟူသောစကား၌ မဂ်ဟူသောပုဒ်သည် မဂ္ဂ ဟူသောပါဠိစကားမှလာသည်ဖြစ်၍ သွားကြောင်းလမ်း ဟူ၍ အနက်ရ၏။ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရား လမ်းဟုဆိုလိုသည်။ ထိုတရားလမ်းမှာအခြားမဟုတ်၊ မဂ္ဂင် ရှစ်ပါးပေါင်းဆုံမိသောကြောင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်ဖျက် သုတ်သင်နိုင်လောက်သော သတ္တိထူးနှင့်တကွ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုမဂ်တရားသည် သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ်ဟူ၍ လေးပါး အပြားရှိ၏။ ဖိုလ်တရားဟူသောစကား၌ ဖိုလ်ဟူသော ပုဒ်သည် ဖလဟူသော ပါဠိစကားမှလာသည်ဖြစ်၍ အကျိုး ဟူသောအနက်ကိုရ၏။ မဂ်၏အကျိုးတရားဟု ဆိုလိုသည်။ ဖိုလ်တရားဆိုသည်မှာ မဂ်၏အကျိုး ကိလေသာ အပူအဆာ ကင်းကွာပြီးဖြစ်သဖြင့် ငြိမ်းအေးစွာဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော စိတ် ပင်ဖြစ်သည်။ ဖိုလ်တရားလည်းမဂ်တရားကဲ့သို့ပင် သောတာ ပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်၊ အရဟတ္တဖိုလ် ဟူ၍ လေးပါးအပြားရှိ၏။
ထိုမဂ်ဖိုလ်တရားတို့တွင် ပထမမဂ်ဖိုလ်တရားတို့ကို ဒိဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာဟူသော ကိလေသာနှစ်ပါး၏ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရှေးဦးစွာဆိုက်ရောက်သော မဂ်ဖိုလ်ဖြစ်၍ သောတာ ပတ္တိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်။
ဒုတိယမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကာမရာဂတရားနှင့် ဗျာပါဒ ဟူသောဒေါသတရားနည်းပါးမှုကြောင့် လူ့ပြည် နတ်ပြည် ဟူသော ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်ကြိမ်သာပြန်လာ စေတတ်သော သတ္တိရှိ၍ သကဒါဂါမိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်။ တတိယမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကာမရာဂတရားနှင့် ဗျာပါဒ ဟူသောဒေါသတရား အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် လူ့ပြည် နတ်ပြည်ဟူသော ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပြန်မလာစေတတ်သောသတ္တိရှိ၍ အနာဂါမိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်။ စတုတ္ထမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကိလေသာခပင်း အကြွင်း အကျန်မရှိ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၍ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်။
နိဗ္ဗာန်တရားဆိုသည်မှာ ကိလေသာမီး အပူသံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခတို့မှ ကျွတ်လွတ်မှုကြောင့် အေးပေပေါ့၊ ငြိမ်းပေပေါ့ ဟုဆိုရလောက်အောင် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏စိတ်၌ တွေ့ရှိအပ် သော အင်မတန်အေးမှု ငြိမ်းမှုဟူသော သီတိသန္တိသဘောတရား ကြီးကိုဆိုသည်။ မဂ်တရားဖိုလ်တရားတို့သည် ထိုသီတိသန္တိ သဘောတရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာရကြသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ပေါ်လာမှုကိုပင် နိဗ္ဗာန်ရသည်ဟု ဆိုရသည်။
ယခုဆိုခဲ့ပြီးသော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီး အလိုရှိလျှင် ထိုမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကိုရစေတတ်သော အကြောင်း တရားကို အားထုတ်ရမည်။ ယင်းသို့အားထုတ်က မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တသော် ရနိုင်၏။ မတောင့်တသော်လည်း ရနိုင်၏။ နှုတ်မြွက်၍ ဆုတောင်းရုံမျှဖြင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီးရနိုင်မည် မဟုတ်ဟုဆိုလိုသည်။ ထိုစကားမှန်၏။ အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘုံတို့၌ဖြစ်ခြင်းငှာ အနည်းငယ်မျှ အလိုမရှိကြ ကုန်ဘဲလျက် မကောင်းမှုဒုစရိုက်တည်းဟူသော အကြောင်း တရားတို့နှင့်ပြည့်စုံမှုကြောင့် အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘုံတို့၌ ဖြစ်လေကုန် သော သတ္တဝါတို့ကား အတိုင်းမသိများကုန်၏။ ဤကို ထောက်၍ တောင်းခြင်းသည် လိုရင်းမဟုတ်၊ အကြောင်းတရား နှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည်သာ လိုရင်းဖြစ်သည်ဟု သိမှတ်ရပေမည်။ ထို့ကြောင့် ရတနာသုံးပါးအား ကန်တော့ရုံမျှကို အားကိုး၍ မနေဘဲ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် အမြန်ရကြောင်း တရားကောင်းများကို ကြိုးစားမယုတ် အားထုတ်နိုင်ကြကုန်ရာသတည်း။ (ပြီး)
သျှင်ပျို(ဉာဏပဒေသာ)
ကျမ်းကိုး/-
▪ မျိုးဆက်သစ်များနှင့် အထက်တန်းစား ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်(စာအုပ်)။
▪ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)၊
▪ ဓမ္မတရားတော်ဆော့ဝဲလ်တို့မှ ကူးယူ၍ ပြန်လည်ရေးသားပူဇော်သည်။
စကားလက်ဆောင် -
“အသိပညာသည်သာ ဘဝ၏ အလင်းရောင်ဖြစ်ပါသည်။
ဤ ‘ဉာဏပဒေသာ’ မှ ရရှိသော အသိအမြင်များဖြင့် မိမိနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အကျိုးပြုနိုင်သော ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပါစေ။”
မှတ်ချက်။ ။ လွတ်လပ်စွာ ကူးယူဖော်ပြခွင့်ပြုပါသည်။
#အသိပညာရေးဆိုင်ရာပရဟိတဖောင်ဒေးရှင်း
#သျှင်ပျို_ဉာဏပဒေသာ #ဉာဏပဒေသာ
