16/05/2026
[นาคาไททัน - ไดโนเสาร์ไทยชนิดใหม่ของโลกและถือเป็นสัตว์บกที่ใหญ่ที่สุดที่เคยครองผืนแผ่นดินไทยนับตั้งแต่มีบันทึกประวัติทางธรณีกาลของไทย]
🦕
ในช่วง 1-2 วันนี้ หลายๆ คนคงเคยทราบข่าวการค้นพบฟอสซิลไดโนเสาร์ไทยชนิดใหม่ของโลกมาแล้วในชื่อ “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” (Nagatitan chaiyaphumensis) โดยการศึกษาวิจัยร่วมกันระหว่างกรมทรัพยากรธรณี ศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และ University College London ซึ่งได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสาร Scientific Reports เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2569 ที่ผ่านมานี้
🔎 การค้นพบความยิ่งใหญ่นี้มาจากความบังเอิญและความช่างสังเกตของพ่อถนอม (นายถนอม หลวงนันท์) ชาวบ้านพนังเสื่อ อ.หนองบัวระเหว จ.ชัยภูมิ ในขณะหาปลาในสระน้ำสาธารณะช่วงหน้าแล้งของวันที่ 2 มีนาคม 2559 ได้เดินไปพบกับก้อนหินรูปร่างปริศนาอยู่ริมสระน้ำคล้ายกระดูกสัตว์ขนาดใหญ่คาดว่าเป็นกระดูกไดโนเสาร์ จึงได้แจ้งผ่าน ทต.หนองบัวระเหวและ ทสจ.ชัยภูมิ ประสานมายังกรมทรัพยากรธรณี เข้ามาตรวจสอบจึงพบว่าเป็นฟอสซิลกระดูกไดโนเสาร์จริง โดยเป็นชิ้นส่วนของกระดูกใต้กระเบนเหน็บ (sacral vertebrae) ของไดโนเสาร์คอยาวหางยาวกลุ่มซอโรพอดขนาดใหญ่ จึงได้เริ่มสำรวจขุดค้นอย่างเป็นระบบนับแต่นั้นมา
⚒️ จากการสำรวจขุดค้นพบว่ามีฟอสซิลกระดูกไดโนเสาร์ฝังอยู่ในชั้น หินทรายแป้ง สีน้ำตาลแดง จัดอยู่ในหมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน โดยกระดูกมีการวางตัวลักษณะกระจัดกระจาย ไม่เรียงต่อกัน บนพื้นที่ราว 80 ตารางเมตร และไม่พบชิ้นส่วนที่ซ้ำกันเลย จึงสันนิษฐานว่าฟอสซิลทั้งหมดมาจากไดโนเสาร์ตัวเดียวกัน และเมื่อไดโนเสาร์ตัวนี้ตายลง เนื้อเยื่อย่อยสลายไปหมดแล้ว เหลือเพียงชิ้นส่วนกระดูกได้ถูกพัดพามาสะสมตัวอยู่บริเวณริมแม่น้ำบรรพกาลในช่วงยุคครีเทเชียส (ไม่ใช่สระน้ำในปัจจุบัน ให้นึกถึงสภาพแวดล้อมบรรพกาลแบบแม่น้ำโค้งตวัดคล้ายแม่น้ำเจ้าพระยาในปัจจุบัน) จึงเป็นสาเหตุว่าทำไมไม่พบกระดูกเรียงต่อกันทั้งตัวเลย
การสำรวจขุดค้นอย่างเป็นระบบยังคงดำเนินต่อไป จนพบชิ้นส่วนกระดูกที่สำคัญอีกหลายชิ้น ได้แก่ กระดูกสันหลัง (dorsal vertebrae) กระดูกต้นขาหน้า (humerus) ยาว 1.78 เมตร กระดูกต้นขาหลัง (femur) ยาวกว่า 2 เมตร กระดูกเชิงกราน (pelvis) และกระดูกซี่โครง (ribs) พร้อมด้วยฟอสซิลสัตว์ร่วมสมัยกลุ่มอื่นๆ เช่น ฟันไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอด (theropods) ฟันจระเข้ เศษกระดองเต่า ฟันฉลามน้ำจืด และเปลือกหอยสองฝาน้ำจืด ที่แสดงให้เห็นถึงความหลากหลายทางชีวภาพและสภาพแวดล้อมบรรพกาลได้เป็นอย่างดี แม้ว่างานสำรวจขุดค้นและศึกษาวิจัยในช่วงนั้นจะสามารถทำได้อย่างค่อยเป็นค่อยไป ด้วยข้อจำกัดเรื่องงบประมาณ กำลังคน และกระบวนการอนุรักษ์ที่ต้องใช้เวลานาน แต่ในระหว่างนั้นก็ได้มีการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ นิทรรศการ และเสริมสร้างองค์ความรู้ด้านธรณีวิทยาและซากดึกดำบรรพ์แก่คนในชุมชนควบคู่ไปอย่างต่อเนื่องกว่า 7 ปี โดยความร่วมมือระหว่างกรมทรัพยากรธรณี หน่วยงานท้องถิ่น เอกชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2567 ศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินฯ ได้รับทุนสนับสนุนและความร่วมมือจากทีมวิจัยทั้งในและต่างประเทศ เข้ามาศึกษาวิจัยอย่างจริงจังอีกครั้ง
🦕 กระบวนการศึกษาวิจัยดำเนินต่อไปอีกเกือบ 2 ปี จนเสร็จสิ้นพบว่าชิ้นส่วนฟอสซิลกระดูกขนาดมหึมานี้ มีสัณฐานที่ไม่เหมือนกับไดโนเสาร์ชนิดใดเลยในโลกนี้ โดยเฉพาะกระดูกสันหลังและกระดูกขาที่โดดเด่นจนสามารถจำแนกถึงความแตกต่างจากไดโนเสาร์ชนิดอื่นได้ จึงตั้งชื่อเป็นไดโนเสาร์ชนิดใหม่ของโลก และเป็นไดโนเสาร์ไทย ลำดับที่ 14 ชื่อว่า “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” (Nagatitan chaiyaphumensis) โดยชื่อมีความหมายว่า พญานาคแห่งชัยภูมิ (great naga of chaiyaphum) ซึ่งบ่งบอกถึงความยิ่งใหญ่ของไดโนเสาร์ชนิดนี้ที่มีขนาดยาวถึง 27 เมตร (เทียบเท่ารสบัส 2 คันต่อกัน) และมีน้ำหนักมากถึง 26 ตัน (เทียบเท่าช้างเอเชีย 9 ตัว) ซึ่งถือเป็นสัตว์บกที่ใหญ่ที่สุดที่เคยครองผืนแผ่นดินประเทศไทยและในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นับตั้งแต่มีบันทึกประวัติทางธรณีกาลเลยทีเดียว นอกจากนี้ การค้นพบนี้ยังช่วยเติมเต็มข้อมูลด้านวิวัฒนาการและความหลากหลายของไดโนเสาร์ซอโรพอดในภูมิภาคนี้ โดยเฉพาะในพื้นที่จังหวัดชัยภูมิที่ค้นพบซอโรพอดที่มีครบถึงสามรุ่นจากสามยุค (three generations of sauropod) ได้แก่ รุ่นแรกยุคไทรแอสซิก อย่างอีสานโนซอรัส (Isanosaurus) รุ่นกลางยุคจูแรสซิก อย่างวัลคาโนดอนทิด (Vulcanodontid) และรุ่นแอดวานซ์ยุคครีเทเชียส อย่างนาคาไททัน (Nagatitan)
💎 การค้นพบ นาคาไททัน นับเป็นอีกหนึ่งก้าวสำคัญของวงการบรรพชีวินวิทยาไทย เพราะไม่เพียงเป็นการค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่ของโลกเท่านั้น แต่ยังสะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของประเทศไทยที่จะเป็นหมุดหมายสำคัญของนักวิจัยทั้งในและต่างประเทศในการสำรวจศึกษาวิจัยด้านธรณีวิทยาและซากดึกดำบรรพ์ที่จะช่วยไขอดีตและเติมเต็มข้อมูลในระดับสากล นอกจากนี้ เรื่องราวของนาคาไททันยังแสดงให้เห็นถึงพลังของความร่วมมือระหว่างชุมชน นักวิชาการ หน่วยงานรัฐ และสถาบันการศึกษาทั้งในและต่างประเทศ ที่ร่วมกันสืบค้นอดีตของโลกผ่านหลักฐานที่ซ่อนอยู่ใต้ผืนแผ่นดินไทยมาอย่างยาวนาน พร้อมทั้งสร้างแรงบันดาลใจให้คนรุ่นใหม่หันมาสนใจวิทยาศาสตร์ ธรณีวิทยา และบรรพชีวินวิทยามากยิ่งขึ้น
🪨 จาก “ก้อนหินปริศนา” ที่ชาวบ้านคนหนึ่งสังเกตเห็นริมสระน้ำในวันธรรมดา กลายมาเป็นการค้นพบระดับโลกที่ถูกบันทึกไว้บนหน้าธรณีกาลของไทยอีกครั้ง เรื่องราวของ “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของไดโนเสาร์ยักษ์เมื่อร้อยล้านปีก่อนเท่านั้น หากยังสะท้อนถึงความพยายาม ความร่วมมือ และศรัทธาในคุณค่าขององค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ที่ค่อยๆ เติบโตจากจุดเล็กๆ ภายในชุมชน สู่ผลงานวิจัยที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ
💜 ขอรำลึกและขอบคุณ “พ่อถนอม หลวงนันท์” ผู้ล่วงลับ (ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2562) ผู้ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการค้นพบครั้งประวัติศาสตร์นี้ ด้วยความช่างสังเกตและความใส่ใจในสิ่งรอบตัวของท่าน ได้นำไปสู่การจุดประกายการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ การสร้างองค์ความรู้ใหม่ และการพัฒนางานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นประโยชน์ต่อทั้งประเทศไทยและประชาคมโลกอย่างแท้จริง
เรียบเรียงและศิลปกรรม : อดุลย์วิทย์ กาวีระ
📃 อ้างอิง:
Sethapanichsakul, T., Khansubha, S.-O., Manitkoon, S., Hanta, R., Mannion, P.D. & Upchurch, P., 2026. The first sauropod dinosaur from the Lower Cretaceous Khok Kruat Formation of Thailand enriches the diversity of somphospondylan titanosauriforms in southeast Asia. Scientific Reports, 16: 12467 (2026). https://doi.org/10.1038/s41598-026-47482-x
กรมทรัพยากรธรณี (2562). คู่มือผู้เล่าเรื่องธรณี แหล่งเรียนรู้: ไดโนเสาร์พนังเสื่อ. กรมทรัพยากรธรณี: 46 หน้า
ศศอร ขันสุภา (2563). แนวทางการบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์บ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ. รายงานวิชาการ ฉบับที่ พสธ 05/2563, พิพิธภัณฑ์สิรินธร สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 2 กรมทรัพยากรธรณี: 82 หน้า.
