07/12/2025
แชร์ไว้ชวนกันคิดต่อไปว่าเราจะ #แกะสลักชีวิต เด็กอย่างไร ให้พร้อมสำหรับการเป็น #นักศึกษา วิชาการ วิชาชีพ และ วิชาชีวิต ได้อย่างแท้จริง
จากการนั่ง review งานของนักเรียนมัธยมปลายที่ส่งเข้ามาประกวดนางงามเข้าวิศวฯ จุฬาฯ ในรอบ Portfolio ของ TCAS69 ซึ่งผมได้รับมอบหมายให้นั่งดูงานของนักเรียนจำนวน 51 คน (จากไม่รู้กี่ร้อยกี่พันคนที่ส่งมาที่วิศวฯ จุฬาฯ) ผมมีข้อมูลเบื้องต้นและความเห็นตามนี้
1. เท่าที่ภาควิชาของผมเคยเก็บข้อมูลผลการเรียนของนิสิตที่เข้ามาเรียนที่ภาคผ่านรอบ Portfolio ตั้งแต่ขาเข้า-จนขาออก เราพบว่านิสิตที่มาด้วย Portfolio ไม่ได้มีผลการเรียนโดดเด่นแตกต่างกว่านิสิตที่เข้ามาในรอบอื่นๆ (เผลอๆ สู้ไม่ได้ด้วยซ้ำ)
(ที่ผ่านมา Portfolio ที่จะเข้าเรียนที่ภาค IE ไม่ได้รับเข้าตรง แต่มากองรวมกันที่คณะวิศวฯ ก่อน จบปีหนึ่งแล้วค่อยแยกมาเข้าภาควิชา และจนถึงตอนนี้ ภาควิชารับเด็กจาก Port ที่ผ่านมาทางคณะปีละ 5 คน จากจำนวนรวมประมาณ 90 คน)
2. แม้ดูผิวเผิน Portfolio จากสารพัดกิจกรรมวิชาการที่นักเรียนจะรวบรวมไว้ระหว่างเรียนช่วงมัธยมปลายเพื่อมายื่นให้มหาวิทยาลัยพิจารณารับเข้าจะดูมีหลักการที่น่าสนใจ แต่เอาเข้าจริงๆ Portfolio เหล่านี้ก็นำมาซึ่งความน่าสงสัยและเป็นกังวลหลายอย่างในประเด็นด้านคุณภาพ และน้ำหนักความน่าเชื่อถือ
- ถ้าเป็นกิจกรรมเทพๆ อย่างการแข่งขันโอลิมปิกวิชาการ (ทั้งระดับชาติและนานาชาติ) ก็หมดประเด็น เด็กที่ผ่านเวทีระดับนี้มาได้อย่างน้อยทักษะทางวิชาการไม่น่าจะแย่
- แต่กิจกรรมใน Portfolio จำนวนไม่น้อยก็ไม่ได้มาจากเวทีเทพระดับนั้น และมีการกระจายกว้างมาก ตั้งแต่ระดับโรงเรียน ระดับจังหวัด ระดับภูมิภาค ระดับประเทศหรือระดับชาติ และระดับนานาชาติ ไม่นับรวมว่าเป็นงานที่ผ่าน "โรงเรียนติวทำ Portfolio" มาด้วยหรือเปล่า
- มันยิ่งเริ่มประเมินยาก เมื่อแม้แต่ระดับนานาชาติ เราก็ต้องยอมรับว่าเวทีนานาชาติก็มีคุณภาพหลายระดับ ไม่ได้หมายความว่าพอนักเรียนเคยไปแข่งรายการระดับนานาชาติมา เอารางวัลเหรียญทองมายื่นให้ดูจะแปลว่าดีไปเสียหมด ไม่ต้องว่ากันถึงเวทีระดับชาติ ภูมิภาค หรือระดับโรงเรียนเลย
- ผลงานบางชิ้น คุณภาพที่นักเรียนได้รางวัลเหรียญเงินจากระดับชาติ อาจจะดีกว่าผลงานของนักเรียนบางคนที่ได้เหรียญทองจากเวทีนานาชาติด้วยซ้ำ
3. การให้ความสำคัญกับ Portfolio มากจนเกินไป อาจกลายเป็นการ "ถ่างความเหลื่อมล้ำทางวิชาการ" ของเด็กที่มีโอกาส กับเด็กที่ไม่มีโอกาส (ทั้งด้านทุนทรัพย์ เครือข่าย วงวานว่านเครือ) ออกจากกันมากกว่าเดิม
เฉพาะ Portfolio ที่ผ่านตาผม มี Range ของโอกาสทางวิชาการกว้างมาก ตั้งแต่โครงงานที่เด็กทำเล่นสนุกๆ เอง ไปจนถึงโครงงานวิจัยที่เด็กมีชื่ออยู่ใน International Publication เพราะมีโอกาสทำงานร่วมกับอาจารย์มหาวิทยาลัย และในกรณีนี้ยากมากที่เราจะตรวจสอบจากเอกสารเปล่าๆ ว่าเด็กมีส่วนร่วมในงานตีพิมพ์ที่ว่าจริงๆ มากแค่ไหน
4. สำหรับผม ระบบการคัดเลือกเข้ามหาวิทยาลัยที่ดี ไม่ว่าจะรอบอะไร ไม่ควรจะทำให้เกิดความได้เปรียบ-เสียเปรียบ ชัดเจนจากความขาดแคลนทุนทรัพย์ (เพราะฐานะทางบ้าน) โรงเรียนสังกัด หรือเครือข่าย หรือแม้แต่ทำให้นักเรียนที่มีโอกาสเข้าเรียนโปรแกรม EP หรือ International กลายเป็นได้เปรียบทางภาษาจนทำให้ Portfolio ที่ยื่นมามีแต่งานระดับนานาชาติ (ซึ่งระบบปัจจุบัน ก็จะให้แต้มเวทีระดับนานาชาติไว้สูงกว่าเวทีในประเทศ)
5. งานหลายชิ้นใน Portfolio ของนักเรียนทำให้ผมอ่านไปขมวดคิ้วไป นี่เด็กพวกนี้วันๆ มันหมดเวลาไปกับการทำอะไรกัน ทำไมต้องมาสนใจการวิจัย พัฒนาสิ่งประดิษฐ์แบบเอาเป็นเอาตาย ทั้งที่องค์ความรู้พื้นฐานที่จำเป็นก็ยังไม่ได้เรียน ลำพังความรู้วิทยาศาสตร์ระดับมัธยมมันยังไม่ใช่ความรู้ระดับที่นำไปประยุกต์ได้ เด็กพวกนี้ควรได้มีโอกาสเรียนรู้ชีวิตของตัวเองในช่วงเวลาที่ตัวเองกำลังเติบโตทั้งทางร่างกายและจิตใจ ไม่ใช่ต้องมาหมกมุ่นกับการโคจรของดวงดาว ปฏิกิริยาเคมี สร้างอุปกรณ์ช่วยคนพิการ เขียนโปรแกรมแปลภาษามือ ฯลฯ และยังต้องพยายามงานเอาไปประกวดกันในเวทีระดับนานาชาติเสียอีก
6. งานหลายชิ้น ได้รางวัลจากเวทีระดับนานาชาติแล้ว (ไม่ว่าจะนานาชาติดีหรือเปล่าก็ตาม) เด็กยังเอาไปประกวดต่อในเวทีเล็กลงอีก เพื่อให้มีผลงานมายัดเข้าไว้ใน Portfolio มากขึ้น ผมคิดว่าแบบนี้ไม่น่าจะดี
7. จากที่เห็นใน Portfolio ตอนแรกผมเดาว่าจะได้เห็นว่ามีการประกวดในเวทีจีนเยอะๆ เพราะคิดว่าน่าจะ mass ที่ไหนได้ ของจริงที่ผ่านตา คือ จำนวนไม่น้อยประกวดออนไลน์จากเวทีประกวด Indonesia จนชักจะสนใจว่านี่กำลังเกิดอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ Portfolio กันในกลุ่มประเทศ SEA หรือเปล่าเนี่ย
8. นั่งอ่านไปๆ จนลายตา อ่านไปสงสารตัวเองไป
แม้โดยส่วนตัวผมจะชมชอบเด็กที่ชอบทำกิจกรรม เด็กที่มี critical thinking เด็กที่มีของ แต่ผมกลับไม่ได้รู้สึกว้าวกับผลงานใน Portfolio ที่ผ่านตา
ในหัวมีแต่ความสงสัย ... นี่เรากำลังเสียทรัพยากร เสียเวลา ตั้งแต่เด็ก ผู้ปกครอง โรงเรียนกวดวิชา สนามประลอง ไล่จนมาปิดงานด้วยการเอาบุคลากรในมหาวิทยาลัยหลายสิบคนมานั่งทำพิธีกรรมอะไรบางอยางที่ได้ไม่คุ้มเสียอยู่หรือเปล่าเนี่ย
