12/12/2022
ยาวมากครับ แต่ ถ้าอยากรู้ว่า "เมนูไหนสร้างก๊าซเรือนกระจกน้อยที่สุด" ตามมาได้เลยครับ
จากข้อสอบ TGAT นั้นได้ให้เลือกระหว่าง ข้าวราดไก่ผัดกระเทียมพริกไทย, ราดหน้าหมู, สเต็กปลาแซลมอน และ สุกี้ทะเลรวมมิตร นั้น ในเบื้องต้นต้องบอกเลยว่ามันกำกวมมาก และ สามารถตีความได้หลากหลายมหาศาล
อย่างแรกเลยที่ต้องตีความคือคำว่า “ก๊าซเรือนกระจก” ซึ่งตัวมันเองนั้นไม่ได้จำกัดแค่ คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) เท่านั้น แต่ยังมีอีกมากมาย ยกตัวอย่างเช่น มีเทน (CH4) ไนตรัสออกไซด์ (N2O) ก๊าซไฮโดรฟลูออโรคาร์บอน (HFCs) ก๊าซเพอร์ฟลูออโรคาร์บอน (PFCs) ก๊าซซัลเฟอร์เฮกซะฟลูออไรด์ (SF6) ก๊าซไนโตรเจนไตรฟลูออไรด์ (NF3) และยังมีอีกมากมาย ทีนี้เราต้องเอาทั้งหมดมาพิจารณาร่วมกันหรือไม่ หรือ พิจารณาแค่ Carbon Footprint เท่านั้น
อย่างที่สองคือ “เมนู” ที่ให้มานั้นจะตีความออกมาอย่างไรล่ะ... Portionเท่ากันหรือไม่ วัตถุดิบและส่วนผสมในอาหารมีปริมาณเท่าไหร่และอะไรบ้าง แหล่งกำเนิดวัตถุดิบอยู่ที่ไหน การขนส่งพื้นฐานใช้อะไร และยังมีอีกมากมาย
ดังนั้นอย่างที่เคยบอกไปแล้วว่ามันกำกวมและยากจะตีความ แต่ว่ากันตามหลักการแล้วนั้น
ก๊าซเรือนกระจกที่เกี่ยวข้องกับอาหารนั้น จำนวนใหญ่ที่สุดมาจากภาคการเกษตรและการใช้ที่ดิน ตัวอย่างเช่น:
มีเทนจากกระบวนการย่อยอาหารของสัตว์, ไนตรัสออกไซด์จากปุ๋ยที่ใช้ในการผลิตพืช, ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากการตัดไม้ทำลายป่าเพื่อขยายพื้นที่เพาะปลูก และ การปล่อยมลพิษทางการเกษตรอื่นๆ จากการจัดการมูลสัตว์ การเพราะปลูก การเผาเศษพืชผล และการใช้เชื้อเพลิงในฟาร์ม
ต่อมา สัดส่วนที่น้อยรองลงมาของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในอาหารมีสาเหตุมาจาก
กระบวนการแช่เย็นและการขนส่งอาหาร, กระบวนการทางอุตสาหกรรม เช่น การผลิตกระดาษและอะลูมิเนียมสำหรับบรรจุภัณฑ์ รวมไปถึง การจัดการเศษอาหาร อีกด้วย
** ดังนั้น ถ้าลองพิจารณาจำลองให้ วัตุถุดิบอาหาร มีส่วนประกอบสำคัญอยู่ 3 ประเภท คือ คาร์โบไฮเดตร, โปรตีน และผัก โดยใช้ในปริมาณเท่ากัน คือ 100 กรัม ซึ่งจะขอหยิบยกวัตถุดิบมักพบในแต่เมนูนั้นขึ้นมาใช้อนุมาน ก็จะสามารถแยกแยะออกมาได้ดังนี้ (โดยอ้างอิงตามกราฟ จาก บทความ ของ องค์การสหประชาชาติ ในหัวข้อ Food and Climate Change: Healthy diets for a healthier planet)
1. ข้าวราดไก่ผัดกระเทียมพริกไทย : ข้าว = 0.36, เนื้อไก่ = 1.23, กระเทียมและพริกไทย = 0.07 : รวม 1.66
2. ราดหน้าหมู : เส้น = 0.16, เนื้อหมู = 1.23, ผักคะน้า = 0.07 : รวม 1.53
3. สเต็กปลาแซลมอน : คาโบไฮเดตร = 0, ปลาแซลมอน = 1.36, ผักสลัด = 0.07 : รวม 1.43
4. สุกี้ทะเลรวมมิตร : วุ้นเส้น = 0.36, อาหารทะเล(ขอใช้หอยเป็นตัวอ้างอิง) = 2.69, ผักรวม = 0.07 : รวม 3.12
ดังนั้นจะสามารถเรียงลำดับการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากน้อยไปมากออกมาได้ดังนี้
อันดับที่ 1 สเต็กปลาแซลมอน = 1.43
อันดับที่ 2 ราดหน้าหมู = 1.53
อันดับที่ 3 ข้าวราดไก่ผัดกระเทียมพริกไทย = 1.66
อันดับที่ 4 สุกี้ทะเลรวมมิตร = 3.12
จากการจำลองและคาดคะแนปริมาณอาหารและวัตถุดิบในประมาณเท่ากันนั้น “สเต็กปลาแซลมอน” คือ เมนูที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกน้อยที่สุด ดังนั้น เมนูนี้แหละ น่าจะเป็นคำตอบที่ -ถูกต้อง- สำหรับคำถามข้อนี้ แต่ทั้งนี้ อย่างที่กล่าวไปข้างต้น มันยังมีหลากหลายปัจจัยและความกำกวมของโจทย์เข้ามาเกี่ยวข้อง คำตอบที่ผมหามาได้ถ้าอ้างอิงและนำปัจจัยทั้งหมดมาคำณวนอาจจะมีความคาดเคลื่อนได้
สุดท้ายนี้ขอร้องเรียนไปยังผู้ที่มีอำนาจและออกข้อสอบว่า ข้อสอบในรูปแบบนี้ไม่เหมาะนำมาออกเป็นข้อสอบแบบเลือกตอบ เพราะมันมีต้องตีความและใช้ชุดข้อมูลเยอะมาก รวมถึงต้องมีการอภิปายถกเถียงอีกด้วย แล้วคือพวกท่านต้องการวัดอะไรจากตัวเด็กจากข้อสอบโจทย์ประมาณนี้ หรือแค่ท่านอยากจะแสดงความเป็นอำนาจนิยมและความเหนือกว่าของพวกผ่านข้อสอบให้เด็กประจักษ์เท่านั้น … จบ !!!
อ้างอิง:
- Babiker, M., G. Berndes, K. Blok, B. Cohen, A. Cowie, O. Geden, V. Ginzburg, A. Leip, P. Smith, M. Sugiyama, F. Yamba, 2022: Cross-sectoral perspectives (Chapter 12). In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi: 10.1017/9781009157926.005
- Poore, J., & Nemecek, T. (2018). Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987-992
- Food and Climate Change: Healthy diets for a healthier planet : https://www.un.org/en/climatechange/science/climate-issues/food?fbclid=IwAR1Tehm83wtZ0QgWtiT7SGpHhFuI4l1Yu93Jjh6XToswdp9TdBcmyGlLE8Q
- ภาพจาก workpointtoday.com