15/08/2025
ปิแอร์ ปิชาร์ด์ ชาวฝรั่งเศสผู้บูรณะ “ปราสาทหินพิมาย-พนมรุ้ง” ด้วยวิธี “อนัสตีโลซิส”
ความขัดแย้งไทย-กัมพูชา ขณะนี้ ส่งผลกระทบต่อโบราณสถานอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะ “ปราสาทตาควาย” ซึ่งเป็นพื้นที่เชิงยุทธศาสตร์ ทุกคนจึงเอาใจช่วยไม่ให้ศาสนสถานอายุร่วมพันปีแห่งนี้เสียหาย
ในแวดวงโบราณคดี หากโบราณสถานทรุดโทรม วิธีหนึ่งที่ใช้ในการบูรณะให้กลับมาคงสภาพใกล้เคียงแบบเดิมมากที่สุดก็คือ “อนัสตีโลซิส” ((anastylosis) เป็นการนำชิ้นส่วนต่างๆ ของตัวปราสาทที่ตกทลายลงมา กลับขึ้นไว้ตามตำแหน่งดั้งเดิมให้ได้มากที่สุด และใช้ส่วนเสริมความแข็งแรงใหม่ให้น้อยที่สุด
บุคคลที่มีบทบาทสำคัญในการใช้วิธีนี้บูรณะปราสาทหินในไทย คือ “ศาสตราจารย์ปิแอร์ ปิชาร์ด์” (Pierre Pichard) ชาวฝรั่งเศสผู้เชี่ยวชาญด้านสถาปัตยกรรมและโบราณคดี ซึ่งบูรณะปราสาทหินพิมาย จ. นครราชสีมา, ปราสาทหินพนมรุ้ง จ. บุรีรัมย์ และปราสาทหินอีกหลายแห่ง
หลังได้รับประกาศนียบัตรด้านสถาปัตยกรรมศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. 2509 ที่กรุงปารีส ปีนั้นเขาก็ถูกส่งตัวมาเป็นสถาปนิกผู้ควบคุมงานบูรณะ “ปราสาทหินพิมาย” ประเทศไทย ซึ่งเริ่มดำเนินการสำรวจศึกษามาแล้วตั้งแต่ปี 2504 ภายใต้การนำของนายแบร์นาร์ด์ ฟิลิปป์ โกรส์ลิเย่ร์ (Bernard-Philippe Groslier) และได้ริเริ่มจัดทำเป็นโครงการบูรณะอย่างเป็นทางการโดยกรมศิลปากร ในปี 2507
ความสำคัญของโครงการบูรณะปราสาทหินพิมายก็คือ มีการนำวิธีอนัสตีโลซิสมาใช้เป็นครั้งแรกในงานบูรณะของไทย
ความสำเร็จของโครงการบูรณะครั้งดังกล่าว ทำให้เกิดการริเริ่มจัดทำโครงการบูรณะปราสาทหินอีกหลายแห่งในไทยขึ้น นายปิแอร์ได้รับการเชื้อเชิญจากไทยให้เข้ามาดูแลงานบูรณะอีกครั้ง ตั้งแต่ช่วงปี 2515 ในโครงการบูรณะโบราณสถานปราสาทหินพนมรุ้ง (ปี 2515–2521)
ในโครงการสำรวจทางโบราณคดี บูรณะ และจัดทำภูมิสถาปัตยกรรมปราสาทพนมวัน จ. นครราชสีมา (ปี 2532–2540) นายปิแอร์ได้ถ่ายทอดเทคนิควิธี และประสบการณ์การบูรณะต่างๆ ให้นักบูรณะของกรมศิลปากร และสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (École Française D'extrême-Orient-EFEO) เองด้วย โดยมีนายคริสตอฟ โปติเย่ร์ (Christophe Pottier) ลูกศิษย์ที่ยังคงปฏิบัติงานร่วมกับกรมศิลปากรอยู่ในปัจจุบัน
นอกจากงานในเมืองไทย นายปิแอร์ยังเป็นที่ปรึกษาให้องค์การสหประชาชาติ และร่วมในโครงการสำรวจและบูรณะโบราณสถานอื่นๆ ในอุษาคเนย์อีกหลายแห่ง อย่างการบูรณะกลุ่มโบราณสถานแห่งเมืองพระนคร ประเทศกัมพูชา, ปราสาทวัดพู สปป. ลาว ฯลฯ
ถึงจะเกษียณอายุแล้ว แต่นายปิแอร์ยังคงเดินทางไปทำงานทุกวัน ที่สำนักฝรั่งเศสฯ ศูนย์กรุงเทพฯ ตั้งอยู่ที่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) จวบจนปี 2559 นายปิแอร์ได้เดินทางกลับไปใช้ชีวิตที่บ้านเกิด กระทั่งเสียชีวิตเมื่อปี 2567 ขณะอายุ 88 ปี
ศาสตราจารย์ปิแอร์ ปิชาร์ด์ จึงเป็นผู้มีคุณูปการอย่างยิ่งในการบูรณะโบราณสถานของไทย โดยเฉพาะ “ปราสาทหิน” หลายแห่ง ด้วยวิธีการอนัสตีโลซิส ที่ได้รับการพูดถึงในขณะนี้
ภาพ : ศาสตราจารย์ปิแอร์ ปิชาร์ด์ ขณะลงพื้นที่สำรวจโบราณสถานวัดพู สปป. ลาว
#โบราณสถาน #ปราสาทหิน #ปราสาทหินพิมาย #ปราสาทหินพนมรุ้ง #ปราสาทตาควาย #โบราณคดี #ศิลปวัฒนธรรม