31/12/2020
เจว็ด...ความเชื่อท้องถิ่นขุมพลังแห่งธรรมชาติ
เจว็ด อุปกรณ์ที่สำคัญที่สุดในการตั้งศาลเจ้าที่ เจว็ด เป็นรูปเทพารักษ์ ในสมัยโบราณทำจากไม้ หรือดินปั้น ซึ่งต่างจากปัจจุบันที่ทำจากแผ่นทองเหลือง มีความเชื่อกันว่า เจว็ดเป็นตัวแทนของพระชัยมงคล ซึ่งมีการสร้างที่ถอดแบบมาจากลักษณะของเทวดา กล่าวคือ มือขวาถือพระขรรค์ มือซ้ายถือสมุด หรือถุงเงินถุงทอง ซึ่งตามคติความเชื่อแล้ว สิ่งเหล่านี้จะเป็นตัวแทนของความร่ำรวยเงินทองและสติปัญญาในการดำเนินชีวิต แต่กระนั้น การนำเจว็ดไปประดิษฐานในศาลพระภูมิ จะต้องได้รับการประกอบพิธีกรรม ปลุกเสกเจว็ดให้เป็นองค์พระภูมิเสียก่อน โดยบรรจุธาตุทั้ง 6 ได้แ่ก่ พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ เทวคุณ และวิญญาณธาตุเข้าไปในเจว็ด เพื่อให้เจว็ดมีอำนาจศักดิ์สิทธิ์คุ้มครองเจ้าบ้านให้แคล้วคลาดปลอดภัยและเจริญรุ่งเรืองสืบไป
ในตำราหนังสือโบราณหลายเล่มยืนยันว่า รูปปั้นเจว็ดที่ยังไม่ผ่านพิธีกรรมจะเป็นแค่แผ่นไม้ หรือดินธรรมดาเท่านั้น ไม่มีปฏิหาริย์แต่อย่างใด และจะกลายเป็นพระภูมิหรือเทวดาที่เปี่ยมด้วยฤทธานุภาพได้ ก็ต่อเมื่อได้รับการประกอบพิธีกรรมแล้วเท่านั้น เจว็ดจึงเปรียบเหมือนรูปเคารพตามความเชื่อของชาวสุวรรณภูมิที่แฝงเร้นไปด้วยความเชื่อและการเคราพสุงสุด
นอกจากนี้ ความหมายของคำว่า เจว็ด ยังปรากฏในพจนานุกรมไทย มีความหมายว่า ผู้ที่ได้รับยกย่องให้เป็นใหญ่ แต่ไร้ซึ่งอำนาจ ทั้งนี้ อุปกรณ์ในการตั้งศาลเจ้าที่ที่สำคัญ ยังมีตุ๊กตาช้างม้า ตุ๊กตานางรำ อันเป็นทาสบริวารของศาลพระภูมิ ต้นโพธิ์เงิน ต้นโพธิ์ทอง ฉัตรเงิน ฉัตรทอง ซึ่งจะประกอบให้ศาลพระภูมิมีความสมบูรณ์ตามคติความเชื่อโบราณ
หมายเหตุ
- จากภาพคือเจว็ดไม้รูปเทวสตรี ในนิทรรศการเรื่อง เทวสตรี : คติพุทธ พราหมณ์ และความเชื่อในประเทศไทย นิทรรศการจัดขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเผยแพร่ความรู้เรื่องคติความเชื่อที่เกี่ยวเนื่องกับทางสตรีในประเทศไทย โดยแสดงผ่านหลักฐานจากรูปเคารพเนื่องในศาสนา ตามความเชื่ออันหลากหลายของผู้คนแต่ละยุคสมัย เนื้อหานิทรรศการแบ่งการจัดแสดงเป็น ๔ ส่วนหลักๆ ได้แก่
ส่วนที่ ๑ เทวสตรี: คติความเชื่อจากอดีตกาล
ส่วนที่ ๒ เทวสตรีในศาสนาพราหมณ์ - ฮินดู: พลังอำนาจอันยิ่งใหญ่ของสตรีจัดแสดงรูปเคารพเทวสตรีในศาสนาพราหมณ์-ฮินดูที่ค้นพบในประเทศไทยสมัยต่างๆ เน้นการแสดงออกด้านอำนาจ โดยมีวัตถุชิ้นสำคัญๆ อาทิ เทวสตรี (นางปารวตี) ศิลปะสุโขทัย พระลักษมี ศิลปะอยุธยา พระสุรัสวดี หรือนางพรหมมี ศิลปะลพบุรี
ส่วนที่ ๓ เทวสตรีในศาสนาพุทธ: ผู้ทรงพลังแห่งพุทธิปัญญาจัดแสดงรูปเคารพ
เทวสตรีในศาสนาพุทธ เน้นการแสดงออกด้านปัญญา อาทิ พระนางปรัชญาปารมิตา ศิลปะลพบุรี นางตาราแปดกร ศิลปะศรีวิชัย
ส่วนที่ ๔ พระแม่ เจ้าแม่ ในความเชื่อท้องถิ่น: ขุมพลังแห่งธรรมชาติจัดแสดงรูปเคารพของเทวสตรีตามความเชื่อท้องถิ่น อาทิ พระแม่ธรณีบีบมวยผม พระแม่โพสพ ตำราแม่ซื้อ (หนังสือสมุดไทยขาว)
ผู้สนใจสามารถเข้าชมนิทรรศการดังกล่าวได้ตั้งแต่วันที่ ๒๙ เมษายน ถึงวันที่ ๒๖ กรกฎาคม ๒๕๕๘ (ยกเว้นวันจันทร์ - วันอังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์) เวลา ๐๙.๐๐ – ๑๖.๐๐ น. ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร นอกจากนี้ กรมศิลปากรยังจัดพิมพ์หนังสือประกอบนิทรรศการเรื่องดังกล่าว เพื่อเผยแพร่ความรู้ให้แก่ผู้เข้าชมและบุคคลทั่วไปอีกด้วย สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมที่หมายเลขโทรศัพท์ ๐ ๒๒๒๔ ๑๓๓๓, ๐ ๒๒๒๔ ๔๗๐๒
เอกสารประกอบการเขียน/ขอบคุณ
- ศรัทธาของชาวสุวรรณภูมิ, อ.สิริเดชะกุล
- กราบขอบพระคุณภาพประกอบสวยๆ จากฝีมือของคุณ Aksorn Q Pichai
น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายความรู้ทั้งหลายนี้เป็นพุทธบูชาเนื่องในมหาสมัยครบรอบ ๒,๖๐๐ ปีแห่งการตรัสรู้ของสมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า พระมหาสมณโคดม น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในพระราชพิธีศุภมงคลเฉลิมพระชนมพรรษา
ทำอย่างไรถึงจะได้รับข้อความที่ทางเพจโพสทุกครั้ง ... กดคำว่า “ถูกใจ” แล้ว ใต้ “ภาพหน้าปก” จะมีคำว่า “รับการแจ้งเตือน” ให้กดที่คำนี้ จนเห็นเครื่องหมาย ‘ถูก’ ปรากฎขึ้น เพียงเท่านี้คุณก็จะไม่พลาดข้อความดีๆอีกต่อไป
fb: นิทรรศการพลังแผ่นดิน
อัศจรรย์งานศิลป์ แผ่นดินสยาม
https://www.facebook.com/Signnagas