03/09/2018
สิ่งที่เด็กควรทำได้ก่อนเริ่มเขียนตัวอักษร
ก่อนที่เด็กจะเขียน "A B C" หรือ "ก ข ค” ได้ เด็กๆ ควรทำสิ่งต่างๆ เหล่านี้ได้ก่อน
1. Hand and finger strength: ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อมือและนิ้วมือ เพื่อที่จะจับอุปกรณ์การเขียนได้
2. Crossing the midline: ข้ามเส้นกึ่งกลาง หากเด็กเอื้อมไปทั่วร่างกายเพื่อไปยังปลายทั้งสองข้างของร่างกายได้ จะสามารถเขียนทั้งสองแถบบนพื้นที่กระดาษได้
3. Correct pencil grasp: สามารถจับดินสอได้ถูกต้อง โดยต้องดูตามความเหมาะสมตามวัย
4. Hand eye coordination: ตาและมือประสานงานกันได้ดี เช่น ตามองมือเอื้อมจับสิ่งนั้นได้ถูกต้อง
5. A strong core: ความแข็งแรงของร่างกายแกนกลาง เพื่อที่จะนั่งเขียนได้อย่างมั่นคง
6. A strong neck: คอที่เเข็งแรงเพื่อที่จะนั่งเขียนโดยที่ศีรษะตั้งอยู่มั่นคง
7. A strong shoulders and wrists: ไหล่ ข้อมือทั้งสองข้างที่แข็งแรง เพื่อช่วยให้เขียนได้โดยไม่เมื่อยล้าไปเสียก่อน และลงน้ำหนักการเขียนได้เหมาะสม ไม่หนักหรือเบาจนเกินไป
8. Visual perception: การรับรู้ภาพ เพื่อแยกแยะความแตกต่างระหว่างภาพ เพื่อพัฒนาไปสู่การจดจำภาพ ตัวอักษรที่แตกต่างกัน
**********
เมื่อร่างกายและท่าทางของเขาเหมาะสมแล้ว เขาควรจะวาดเส้นและรูปทรงเหล่านี้ให้ได้เสียก่อน ก่อนที่เราจะสอนเขาเขียนตัวอักษร เพื่อให้เขาสามารถเขียนได้อย่างมั่นคง และคล่องแคล่วจากการเขียนเส้นและรูปทรงเหล่านี้ได้
เด็กวัย 1-1 ขวบครึ่ง เราคาดหวังแค่ให้เขาได้ใช้กล้ามเนื้อมัดเล็ก (มือ นิ้วมือ) ของเข้าในการกำ ขยำ (โดยอาจจะให้ขยำตุ๊กตา แป้งโดว์ ทราย) ดังนั้นสีเทียนด้ามใหญ่พิเศษ (Jumbo crayon) มีความเหมาะสมกว่าดินสอนัก และกระดาษควรมีขนาดใหญ่กว่า A4 ยิ่งกว้าง ยิ่งใหญ่ ยิ่งดี ให้เขานอนคว่ำตัวละเลงสีเทียนที่กำในมือไปจนทั่วได้เลย
วัยนี้เราไม่คาดหวังการเขียน เราแค่หวังว่า “เขาจะสนุกกับการใช้สีละเลงไปทั่วกระดาษ และพัฒนากล้ามเนื้อมัดเล็กให้พร้อมก็เพียงพอ”
***
เด็กวัย 2-2 ขวบครึ่ง เรายังคงเน้นพัฒนากล้ามเนื้อมัดเล็กเช่นเดิม แต่เราสามารถให้เขาลองฝึกวาดเส้นตรงแนวตั้ง และแนวนอนได้ อุปกรณ์ที่ใช้ควรเป็นสีเทียนด้ามใหญ่ หรือ ดินสอไม้ด้ามใหญ่ เพื่อให้เด็กจับได้ถนัดมือ หรือ ถ้าเป็นดินสอไม้ธรรมดาอาจจะมีปลอกจับดินสอให้เขา กิจกรรมที่เราชวนเขาวาดเส้นตรง อาจจะชวนเขาวาดฝนตกลงมา (ขีดลง) และวาดถนน (ขีดขวาง)
***
เด็กวัยวัย 3-4 ขวบ เรายังคงเน้นพัฒนากล้ามเนื้อมัดเล็กต่อไป (กิจกรรมปั้น ขยำ ดินทรายจำเป็น) ช่วง 3 ขวบ “วงกลม” จะเป็นสิ่งที่เด็กวัยนี้จะเริ่มวาดได้ เพราะความเเข็งแรงที่กล้ามเนื้อมือของเขาที่มีมากขึ้น และวัย 3 ขวบครึ่ง จะเริ่มวาดเครื่องหมายบวก (+) ได้ ซึ่งเป็นผลมาจากการวาดเส้นแนวตั้งและแนวนอนได้ เมื่ออายุ 4 ขวบ “สี่เหลี่ยมจตุรัส” เป็นรูปทรงต่อไปที่เขาวาดได้ เพราะเส้นพื้นฐานจกเส้นแนวตั้งและแนวนอนเช่นกัน
ในช่วงวัยนี้ เราควรคาดหวังให้เด็กๆ สนุกกับการวาดภาพอิสระ แต่เราเริ่มสอนเขาในรูปทรงใหม่ๆ กิจกรรมที่เหมาะกับการฝึกฝนเส้นและรูปทรงของเด็กวัยนี้ คือ การวาด “พระอาทิตย์” “รถยนต์” และภาพอื่นๆ ที่มีเส้นและรูปทรงเหล่านี้เป็นส่วนประกอบ
***
เด็กวัย 4-5 ขวบ การพัฒนากล้ามเนื้อมัดเล็กยังเป็นสิ่งที่ต้องทำควบคู่กันไปตลอด (เน้น การออกเเรงที่มือ นิ้ว เช่น ชวนเด็กๆ นวดแป้ง เช็ดพื้น ซักผ้า) ช่วง 4 ขวบครึ่ง เด็กๆ ควรฝึกเส้นแนวเฉียงขึ้น (/) เฉียงลง (\) เมื่อเขาวาดเส้นทั้งสองได้อย่างแม่นยำแล้ว จึงค่อยๆ เขยิบมาที่การวาดเครื่องหมายกากบาท (X) ซึ่งเกิดจากนำสองเส้นนี้มาวาดตัดกัน สุดท้ายช่วง 5 ขวบขึ้นไป เด็กๆ สามารถฝึกวาด “สามเหลี่ยม” ได้ เพราะ เส้นเฉลียงขึ้นเฉลียงลงที่ฝึกมาจะสามารถช่วยให้เขาวาดภาพนี้ได้
กิจกรรมที่เหมาะกับการฝึกฝนเส้นและรูปทรงของเด็กวัยนี้ คือ การวาด “บ้าน” “ภูเขา” และภาพอื่นๆ ที่มีเส้นและรูปทรงเหล่านี้เป็นส่วนประกอบ
**********
ถ้าเด็กๆ ยังไม่สามารถเส้นและรูปทรงต่างๆ ที่กล่าวไปข้างต้นได้ จะเป็นการยากที่เราจะเริ่มให้เขาเขียนตัวเลขหรือตัวอักษร โดยเฉพาะตัวอักษรภาษาไทย
ทั้งนี้การวาดเส้นและรูปทรงต่างๆ ควรทำควบคู่กับการพัฒนากล้ามเนื้อมัดเล็ก คือ มือ และนิ้วมือทั้งสองของเด็กด้วย เขาไม่ควรใช้เวลากับการนั่งบนโต๊ะและฝึกวาดเส้นและรูปทรงเป็นระยะเวลาที่นานเกินไป โดยประมาณวันละ
10 นาทีในเด็กวัย 2-2 ขวบครึ่ง (3-5 วันต่อสัปดาห์)
15 นาทีในเด็กวัย 3-3 ขวบครึ่ง (3-5 วันต่อสัปดาห์)
20 นาทีในเด็กวัย 4-5 ขวบ (3-5 วันต่อสัปดาห์)
ซึ่งการทำกิจกรรมนี้ ควรเป็นไปด้วยความสนุกสนาน เพื่อสร้างทัศนคติที่ดีต่อการจับดินสอขึ้นมาวาดเขียนลงบนกระดาษ และทำอย่างสม่ำเสมอมากกว่าการทำครั้งละยาวนาน
ส่วนการเริ่มเขียน ควรเริ่มไล่ไปจาก ตัวเลขอารบิค>ตัวอักษรภาษาอังกฤษ>ตัวอักษรภาษาไทย เพราะลักษณะเส้นที่เริ่มควรเริ่มจากเส้นพื้นฐาน (เส้นตรง มุมฉาก มุมแหลม) ไปยังเส้นที่ยากขึ้น (ม้วนหัว โค้งมน คดเคี้ยว)
ถึงแม้ว่า “การเขียน” จะเป็นหนึ่งในทักษะที่ผู้ใหญ่มักเป็นกังวลมากทักษะหนึ่ง เพราะ สำหรับโรงเรียนส่วนใหญ่แล้ว การเขียนเป็นแบบทดสอบว่า เด็กคนนี้พร้อมสำหรับการเรียนหรือไม่
อย่างไรก็ตามนอกจาก "ทักษะการเขียน” แล้วยังมี "ทักษะการช่วยเหลือตนเอง" “ทักษะการสื่อสาร" และอื่นๆ ที่เราควรให้ความสำคัญไม่แพ้กัน หรือ ควรจะให้ความสำคัญก่อนการเขียนเสียด้วยซ้ำ เพราะถ้าหากเด็กคนนี้ยังช่วยเหลือตัวเอง (ตามวัย) ไม่ได้ เราอาจจะต้องสอนเขาเรื่องนี้ก่อนการเขียน
**********
สุดท้าย แม้ว่า เด็กๆ ของเราจะยังวาดหรือเขียนไม่ได้ตรงตามค่าเฉลี่ยของเด็กวัยเขา นั่นไม่ได้หมายความว่า เด็กคนนี้จะไม่มีความสามารถในการเรียนรู้ อย่างที่กล่าวไปข้างต้นว่า “การเขียน” เป็นเเค่หนึ่งในทักษะที่ผู้ใหญ่คาดหวังให้เด็กสามารถทำได้ ดังนั้นเมื่อเขาทำไม่ได้ตามวัยของเขา
เด็กแต่ละคนมีจังหวะในการเรียนรู้ และเดินไม่เท่ากัน เราจึงมีหน้าที่สอนเขา ฝึกฝน และค่อยๆ ทำให้เขาก้าวไปข้างหน้าได้
ข้อสำคัญ “อย่าใช้การเขียน ในการตัดสินตัวเด็ก”
เพราะ เราใช้ “การเขียน” เพื่อพัฒนาสมองของเขา ไม่ใช่ เพื่อตีตราว่า เขาไม่มีความสามารถ
ดังนั้น เมื่อ “เด็กยังเขียนไม่ได้" เรามีหน้าที่มองกลับไปยังการจับดินสอ กล้ามเนื้อมัดเล็ก และทัศนคติที่มีต่อการเขียนของเขา ไม่ใช่มาเพื่อจับผิด และทำโทษเขา
“ไปทีละขั้น อย่าเร่งเขาจนเกินวัย อย่าสร้างทัศนคติแง่ลบต่อการเรียนรู้”
เพราะ “การเรียนรู้ที่ดี” ไม่ใช่ การวิ่งระยะสั้น แต่คือ การวิ่งมาราธอน
ใครวิ่งเร็วอาจจะได้เปรียบในช่วงแรก แต่ใครที่วิ่งไปได้ตลอดคือผู้ที่ไปถึงเป้าหมาย
ด้วยรักจากใจ
เม
เพจตามใจนักจิตวิทยา
ป.ล. “การเขียน” ไม่เคยทำร้ายเด็ก แต่ “การให้เขียนในสิ่งที่เกินวัย และคาดหวังว่า เขาต้องทำได้” ต่างหากที่ทำร้ายเขา
อ้างอิง
Schickedanz, J. A. (1999). Much More than the ABCs: The Early Stages of Reading and Writing. NAEYC, 1509 16th Street, NW, Washington.
https://www.growinghandsonkids.com/hands-on-ways-to-practice-pre-writing-lines.html
