จุลินทรีย์รอบตัวเรา

23/08/2026

น่าสนใจ… มาดูกัน

☢️ รังสีแกมม่า vs ⚡ อีบีม อะไรฆ่าเชื้อได้ดีกว่ากัน?

คำถามนี้เป็นคำถามที่ผู้ประกอบการถามผมอยู่บ่อยๆ โดยเฉพาะลูกค้าที่เคยใช้ รังสีแกมม่า (Gamma) มานาน แล้วเริ่มสนใจว่า ถ้าเปลี่ยนมาใช้ ลำอิเล็กตรอน หรือ E-beam จะฆ่าเชื้อได้ดีเท่ากันไหม?

คำตอบคือ…

ถ้าได้รับปริมาณรังสี (Dose) ที่เหมาะสม ทั้ง Gamma และ E-beam สามารถลดหรือทำลายเชื้อจุลินทรีย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพครับ

เพราะสิ่งที่ทำให้จุลินทรีย์ถูกทำลาย ไม่ได้ขึ้นอยู่เพียงว่าเราเรียกรังสีนั้นว่า Gamma หรือ E-beam แต่เกี่ยวข้องกับ ปริมาณรังสีที่จุลินทรีย์ได้รับ ชนิดและปริมาณเชื้อตั้งต้น รวมถึงลักษณะของผลิตภัณฑ์และการจัดเรียงขณะฉายรังสี

แล้วทำไมเราต้องมีเทคโนโลยีหลายแบบ? 🤔

เพราะ Gamma และ E-beam มีคุณสมบัติทางกายภาพและข้อได้เปรียบต่างกัน

☢️ Gamma มีความสามารถในการทะลุทะลวงสูง เหมาะกับผลิตภัณฑ์ที่มีความหนาแน่นหรือจัดเรียงในปริมาตรมาก สามารถฉายผลิตภัณฑ์จำนวนมากในแต่ละรอบได้

⚡ E-beam มีอัตราการให้ปริมาณรังสีสูงมาก ใช้เวลาฉายสั้น สามารถเปิด–ปิดระบบได้ และเหมาะกับผลิตภัณฑ์ที่มีรูปแบบและความหนาแน่นสอดคล้องกับระยะทะลุทะลวงของอิเล็กตรอน

ดังนั้น เวลาลูกค้าถามผมว่า

“ถ้าจะฆ่าเชื้อ ควรเลือก Gamma หรือ E-beam?”

ผมมักตอบว่า อย่าเพิ่งเริ่มจากการเลือกชนิดของรังสีครับ ให้เริ่มจากผลิตภัณฑ์ของเราก่อน

เราต้องรู้ว่าเป็นผลิตภัณฑ์อะไร บรรจุอย่างไร กล่องมีขนาดเท่าไร ความหนาแน่นประมาณไหน มีเชื้อเริ่มต้นเท่าไร ต้องการลดเชื้อลงถึงระดับใด และผลิตภัณฑ์สามารถรับปริมาณรังสีได้มากน้อยเพียงใด

เมื่อมีข้อมูลเหล่านี้แล้ว เราจึงสามารถเลือกเทคโนโลยีและกำหนด Dose ที่เหมาะสมได้

เพราะเป้าหมายที่แท้จริงไม่ใช่การหาว่า
“Gamma กับ E-beam ใครชนะ?”

แต่คือการหาว่า

🎯 “ผลิตภัณฑ์ของคุณ เหมาะกับเทคโนโลยีไหนมากที่สุด”

ที่ ศูนย์ฉายรังสี สทน. เรามีทั้งเทคโนโลยี Gamma, Electron Beam และ X-ray พร้อมช่วยผู้ประกอบการวิเคราะห์และเลือกกระบวนการฉายรังสีให้เหมาะกับผลิตภัณฑ์แต่ละประเภท

มีผลิตภัณฑ์อยู่ในมือแล้วไม่แน่ใจว่าจะเลือกฉายแบบไหนดี
ลองเอาโจทย์มาคุยกับเราครับ แล้วเราช่วยกันหาคำตอบที่เหมาะกับผลิตภัณฑ์ของคุณ

#ศูนย์ฉายรังสี #สทน #เทคโนโลยีการฉายรังสี #ฆ่าเชื้อ #ลดเชื้อจุลินทรีย์ #อาหาร #สมุนไพร

23/08/2026

ฟังหน่อย

23/08/2026

🦠 ทำความรู้จัก E. coli: จุลินทรีย์ตัวร้าย หรือ ดัชนีชี้วัดความปลอดภัยทางอาหาร? 🔬
หลายคนพอได้ยินชื่อแบคทีเรีย Escherichia coli หรือที่เราเรียกกันติดปากว่า E. coli ก็มักจะนึกถึงภาพของโรคท้องร่วงหรืออาการอาหารเป็นพิษกันใช่ไหมครับ?
แต่ในความเป็นจริงแล้ว สำหรับนักจุลชีววิทยา E. coli ส่วนใหญ่บนโลกนี้ "ไม่ใช่เชื้อก่อโรค" นะครับ พวกเขาคือ "แบคทีเรียประจำถิ่น" (Normal flora) ที่อาศัยอยู่ร่วมกับเราในลำไส้ คอยช่วยสังเคราะห์วิตามินและรักษาสมดุลให้กับร่างกายของเรา
💩 แล้วทำไมเราถึงต้องตรวจหา E. coli ในอาหารและน้ำดื่ม?
คำตอบคือ E. coli เป็นแบคทีเรียที่พบได้ในปริมาณมหาศาลในอุจจาระของมนุษย์และสัตว์เลือดอุ่น ด้วยความที่มันมีจำนวนมาก เจริญเติบโตได้ดี และ "ตรวจหาได้ง่าย" ด้วยวิธีพื้นฐานในห้องปฏิบัติการ (เมื่อเทียบกับเชื้อก่อโรคตัวอื่นๆ ที่บอบบางหรือเพาะเชื้อยากกว่า) ทางสาธารณสุขและอุตสาหกรรมอาหารจึงยกให้ E. coli เป็น "ดัชนีชี้วัดสุขลักษณะ" (Indicator organism) ที่สำคัญครับ
⚠️ สัญญาณเตือนภัยจากการปนเปื้อน
หากเราทำการทดสอบแล้วพบเชื้อ E. coli ในน้ำดื่มหรืออาหาร นั่นไม่ได้แปลว่าผู้บริโภคจะป่วยจาก E. coli ตัวนั้นเสมอไป แต่มันคือ "สัญญาณเตือนระดับสีแดง" ที่บ่งบอกว่า อาหารหรือน้ำลอตนั้น "เคยสัมผัสหรือปนเปื้อนอุจจาระมาแล้ว" ไม่ว่าจะทางตรงหรือทางอ้อม เช่น:
* พนักงานเตรียมอาหารล้างมือไม่สะอาดหลังเข้าห้องน้ำ
* แหล่งน้ำที่ใช้ล้างผักมีการปนเปื้อนของน้ำทิ้ง
* กระบวนการชำแหละเนื้อสัตว์มีอุจจาระจากลำไส้รั่วซึม
และเมื่อมีการปนเปื้อนอุจจาระเกิดขึ้น ก็มีความเป็นไปได้สูงมากที่ "เชื้อก่อโรคอันตรายชนิดอื่นๆ" ที่แฝงมากับอุจจาระ (เช่น แบคทีเรียซัลโมเนลลา, เชื้ออหิวาต์, ไวรัสก่อโรค หรือปรสิตต่างๆ) จะปะปนมาด้วย เราจึงใช้ดัชนีนี้เป็นตัวชี้วัดว่าอาหารนั้น "ไม่ปลอดภัยต่อการบริโภค" นั่นเองครับ
🔬 เจาะลึกจากอินโฟกราฟิก
จากภาพสรุปเชิงลึกด้านบน จะเห็นว่าเราได้จำแนกกลุ่มของ E. coli ไว้อย่างชัดเจนครับ ฝั่งซ้ายคือกลุ่ม Commensal หรือกลุ่มแบคทีเรียประจำถิ่นที่ไม่ก่อโรค ส่วนฝั่งขวาคือกลุ่ม Pathogenic (พาทอไทป์) ที่ได้รับปัจจัยความรุนแรงเพิ่มเติมจนกลายเป็นเชื้อก่อโรค ทั้งในและนอกลำไส้
หวังว่าโพสต์นี้จะช่วยให้ทุกคนเข้าใจบทบาทของ E. coli ทั้งในมุมมองของนิเวศวิทยาในร่างกาย และความสำคัญต่องานด้านความปลอดภัยทางอาหารมากยิ่งขึ้นนะครับ
หากเห็นว่าโพสต์นี้มีประโยชน์ ฝากกดไลก์ กดแชร์ หรือคอมเมนต์แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันได้เลยครับ!
#จุลินทรีย์รอบตัวเรา #จุลชีววิทยา #ความปลอดภัยทางอาหาร #วิทยาศาสตร์ #สุขาภิบาลอาหาร

21/08/2026

ย้ำอีกที ตาม กฏหมาย (พรบ.เชื้อโรคฯ) เรา (ผู้ครอบครองเชื้อโรคฯ) ไม่สามาร ให้ (ส่งมอบ) เชื้อโรคกับใครๆ ก็ได้ ผู้รับต้องมีหนังสือรับรองฯ หรือใบอนุญาตด้วย

"การส่งมอบเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ตาม พ.ร.บ.เชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558"

#กฎหมายต้องรู้ 📖
#พระราชบัญญัติเชื้อโรคและพิษจากสัตว์ พ.ศ. 2558
#กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

21/08/2026

⚠️ รู้หรือไม่? การนำเทคนิคจากตู้ปลอดเชื้อมาใช้บนโต๊ะปฏิบัติการทั่วไป อาจพาความเสี่ยงมาสู่งานของคุณ! 🧫
มีผู้ปฏิบัติงานทางจุลชีววิทยาจำนวนหนึ่ง มักเผลอนำวิธีปราศจากเชื้อ (Aseptic technique) ที่ออกแบบมาสำหรับทำในตู้ชีวนิรภัย (Biosafety Cabinet) มาใช้บนโต๊ะปฏิบัติการทั่วไปในห้องปกติ ซึ่งวิธีนี้ทำให้เกิดการปนเปื้อน (Contamination) ได้ง่ายมากครับ
สาเหตุเพราะการที่เรายกก้นจานส่วนที่มีอาหารเลี้ยงเชื้อขึ้นมาเปิดรับอากาศโดยไม่มีสิ่งปกปิด อีกทั้งยังวางฝาจานเปิดหงายทิ้งไว้บนโต๊ะ ฝาจานนั้นจะกลายเป็นภาชนะรองรับฝุ่นละอองและจุลินทรีย์ในอากาศที่ตกลงมาสะสมได้ทันที และเมื่อเราปิดฝากลับไป เชื้อปนเปื้อนเหล่านั้นก็จะร่วงลงสู่อาหารเลี้ยงเชื้อของเราโดยตรง
✅ ซึ่งต่างกันอย่างสิ้นเชิงกับการ "แง้มฝาจานอาหาร" (Clamshell technique)...
การวางจานอาหารไว้บนโต๊ะแล้วแง้มฝาจานเปิดแค่มุมเล็กๆ คล้ายหอยแครงเปิดฝา แล้วจึงสอดลูปเข้าไปเขี่ยเชื้อ เป็นวิธีมาตรฐานที่ ปลอดภัยที่สุด สำหรับการทำงานแบบ Open bench ครับ
เพราะฝาจานจะทำหน้าที่เสมือน "โล่กำบัง" ป้องกันไม่ให้สปอร์หรือเชื้อเจือปนจากด้านบนตกลงมาสัมผัสอาหารโดยตรง และการที่ผิวด้านในของฝาจานคว่ำลงเสมอ ก็ช่วยให้มั่นใจได้ว่าจะไม่มีเชื้อใดๆ ไปสะสมอยู่ที่ฝาอย่างแน่นอน
การป้องกันการปนเปื้อนเริ่มต้นที่การจัดการฝาจานอย่างถูกวิธีครับ มาปรับเทคนิคการปฏิบัติงานให้เป๊ะ เพื่อให้ผลการทดลองทางจุลชีววิทยาของเราแม่นยำและปราศจากเชื้อกวนใจกันนะครับ! 🔬✨
#จุลินทรีย์รอบตัวเรา #เทคนิคปราศจากเชื้อ #จุลชีววิทยา #แล็บจุล #วิทยาศาสตร์น่ารู้

20/08/2026

โยเกิร์ต... ยิ่งเปรี้ยว ยิ่ง(ปลอดภัย)ดี! 🥛✨
ทำไมโยเกิร์ตถึงต้องมีรสเปรี้ยว? แล้วความเปรี้ยวนี้มีหน้าที่อะไรมากกว่าแค่การกระตุ้นต่อมรับรส? วันนี้เรามาเจาะลึกกลไกทางจุลชีววิทยาและเคมีอาหาร เบื้องหลังความอร่อยนี้กันครับ 🔬
🦠 พระเอกของเรา: Lactic Acid Bacteria (LAB)
ในการทำโยเกิร์ต แบคทีเรียกลุ่ม LAB จะเปลี่ยนน้ำตาลแลคโตสในนมให้กลายเป็น 'กรดแลคติก' (Lactic acid) ซึ่งกรดตัวนี้นี่แหละครับที่เป็นกุญแจสำคัญในการเปลี่ยนแปลงนมทั้งกระบวนการ
📉 เมื่อค่า pH ลดลง... พลังแห่งกรดจึงเริ่มทำงาน
ตามมาตรฐานความปลอดภัยอาหาร ค่า pH ของโยเกิร์ตจะต้องลดลงมาอยู่ที่ 4.6 หรือต่ำกว่า ซึ่งความเปรี้ยว (กรด) ในระดับนี้มีหน้าที่สำคัญ 2 ประการหลักๆ ครับ:
* ทำลายและยับยั้งเชื้อก่อโรค (Pathogen Control): กรดแลคติกไม่ได้แค่ทำให้เปรี้ยว แต่สภาวะกรดที่ pH ต่ำกว่า 4.6 จะเข้าไปรบกวนเยื่อหุ้มเซลล์และการทำงานของเอนไซม์ในจุลินทรีย์ก่อโรค ทำให้เชื้อไม่สามารถรักษาสมดุลภายในเซลล์ได้และตายในที่สุด เชื้ออันตรายอย่าง Salmonella, E. coli หรือ Staphylococcus aureus จึงเจริญเติบโตไม่ได้ ที่สำคัญที่สุดคือ สภาวะนี้ป้องกันไม่ให้สปอร์ของแบคทีเรียที่สร้างสารพิษรุนแรงอย่าง Clostridium botulinum งอกได้ครับ 🛡️
* เปลี่ยนนมเหลวเป็นเนื้อเนียนนุ่ม (Isoelectric Precipitation): เมื่อ pH ลดลงถึง 4.6 ซึ่งเป็นจุดไอโซอิเล็กทริก (Isoelectric point) ของโปรตีนเคซีนในนม โมเลกุลโปรตีนจะเสียสภาพประจุไฟฟ้าและจับตัวกันตกตะกอนเป็นโครงสร้างร่างแห (Curd) ทำให้เราได้เนื้อโยเกิร์ตที่ข้นหนืด 🥄 และหาก pH ลดลงในระดับที่พอดี (ช่วง 3.6 - 4.2) เนื้อโยเกิร์ตจะคงตัวสวยงาม ไม่เกิดการคายน้ำ (Syneresis)
นอกจากกรดแล้ว แบคทีเรีย LAB บางสายพันธุ์ยังสร้างสารต้านจุลชีพที่เรียกว่า Bacteriocins ออกมาช่วยยับยั้งเชื้อที่ทำให้อาหารเน่าเสีย (Spoilage microorganisms) เป็นการยืดอายุการเก็บรักษาตามธรรมชาติอีกด้วย
ดังนั้น ความเปรี้ยวของโยเกิร์ต จึงเป็น 'กลไกความปลอดภัย' ที่จุลินทรีย์ตัวจิ๋วสร้างไว้เพื่อปกป้องอาหารและกระเพาะลำไส้ของเราครับ!
สำหรับในห้องปฏิบัติการทางจุลชีววิทยา ทุกท่านมักจะเลือกใช้จุลินทรีย์สายพันธุ์ไหน (Starter culture) เป็นพิเศษในการผลิตโยเกิร์ตเพื่อให้ได้เนื้อสัมผัสและปริมาณกรดที่เหมาะสมที่สุดครับ? 👇
#จุลินทรีย์รอบตัวเรา #วิทยาศาสตร์อาหาร #จุลชีววิทยา #แบคทีเรียแลคติก

20/08/2026

🔬 วันนี้ในอดีต: 20 สิงหาคม 1897
การค้นพบที่เปลี่ยนโฉมหน้าวงการปรสิตวิทยาโลก!
20 สิงหาคม ของทุกปี ถูกกำหนดให้เป็น "วันยุงโลก" (World Mosquito Day) เพื่อรำลึกถึงการค้นพบครั้งสำคัญทางจุลชีววิทยาและการแพทย์ที่ไขปริศนาอายุร้อยปีของโรคมาลาเรีย
👨‍🔬 The Breakthrough (การค้นพบสะท้านโลก)
ผู้ค้นพบ: เซอร์ โรนัลด์ รอสส์ (Sir Ronald Ross) แพทย์ทหารชาวอังกฤษ
สิ่งที่พบ: ค้นพบเชื้อมาลาเรียระยะ Oocyst เจริญเติบโตอยู่บนผนังกระเพาะอาหาร (Midgut) ของยุงก้นปล่อง (Anopheles mosquito)
ความสำคัญ: เป็นหลักฐานชิ้นแรกที่ยืนยันว่า "ยุงก้นปล่อง" ไม่ใช่แค่พาหะเชิงกล (Mechanical vector) แต่เป็น Biological vector ที่จำเป็นต่อวงจรชีวิตของเชื้อ
🦠 The Microbiological Spotlight (เจาะลึกทางจุลชีววิทยา)
The Pathogen (เชื้อก่อโรค): โปรโตซัวจีนัส Plasmodium (เช่น P. falciparum, P. vivax)
The Vector (พาหะ): ยุงก้นปล่องตัวเมีย (Female Anopheles spp.)
The Cycle: การค้นพบนี้พิสูจน์ถึงระยะ Sporogonic Cycle (การสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศของเชื้อในตัวยุง) ซึ่งไมโครแกมีตและมาโครแกมีตจะผสมกันในกระเพาะยุง กลายเป็น Ookinete และพัฒนาเป็น Oocyst ในที่สุด
🏆 Impact on Global Health (ผลลัพธ์ต่อมวลมนุษยชาติ)
เซอร์ โรนัลด์ รอสส์ ได้รับ รางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ ในปี ค.ศ. 1902
เปลี่ยนกระบวนทัศน์ทางระบาดวิทยา นำไปสู่กลยุทธ์ Vector Control (การควบคุมพาหะ) ซึ่งเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการยับยั้งการระบาดของมาลาเรียจนถึงปัจจุบัน

ในบันทึกต้นฉบับ รอสส์ไม่ได้ระบุชื่อสปีชีส์ของยุงก้นปล่องโดยตรง แต่เขาเรียกมันว่า "dapple-winged mosquitoes" (ยุงปีกจุด) ตามลักษณะทางสัณฐานวิทยาที่เขาสังเกตเห็นใต้กล้องจุลทรรศน์!

20/08/2026

สนุกสนาน วันวิทยาศาสตร์ สาขาจุลชีววิทยา

18/08/2026

เรียกคืนไข่ เนื่องจากพบเชื้อโรค ในอเมริกา

18/08/2026

พบเชื้อโรคปริมานมากเกินมาตรฐานในนมโรงเรียน ที่นครราชสีมา

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1618734100283332&id=100064402730843

สาธารณสุขนครราชสีมา สั่ง สหกรณ์โคนมปากช่อง หยุดผลิต 'นมโรงเรียน' ชนิดถุง หลังพบเชื้อบาซิลลัส ซีเรียส เกินมาตรฐาน 34 เท่า