Dugong Pathology and Health Research Group

พยาธิในพะยูน... มากกว่าที่คิด
จากการศึกษาพะยูนเกยตื้นชายฝั่งอันดามัน พบว่าพะยูนกว่า 62% ติดพยาธิตัวกลม Paradujardinia halicoris ซึ่งอาศัยอยู่ในกระเพาะอาหารและลำไส้ โดยบางตัวพบพยาธิหลายร้อยตัวภายในร่างกาย
แม้หลายกรณีจะไม่ก่อโรครุนแรง แต่เมื่อมีพยาธิจำนวนมาก อาจทำให้เกิดแผลในทางเดินอาหาร ลำไส้อุดตัน หรือแม้แต่ลำไส้ทะลุได้
อย่างไรก็ตาม คำถามที่น่าสนใจยังคงมีอีกมาก เช่น พยาธิเหล่านี้มาจากไหน? พะยูนได้รับเชื้อจากสิ่งแวดล้อมหรืออาหารอย่างไร? มีการถ่ายทอดจากแม่สู่ลูกหรือไม่? และในธรรมชาติพะยูนสามารถกำจัดพยาธิเหล่านี้ออกจากร่างกายได้มากน้อยเพียงใด?
🔬 คำถามเหล่านี้เป็นสิ่งที่ทีมวิจัยของเรากำลังเร่งค้นหาคำตอบ และหวังว่าจะมีข้อมูลใหม่ ๆ มาอัปเดตให้ทุกท่านได้ติดตามภายในปีหน้า
#พะยูน #อนุรักษ์ทะเลไทย #งานวิจัยพะยูน

สามารถอ่านบทความฉบับเต็มเพิ่มเติมได้ที่ https://he02.tci-thaijo.org/index.php/vis/article/view/276854/188389

เมื่อโลกร้อนส่งผลถึงพะยูน ☀️🌞🌅 พะยูนไทยไปไกลถึงเนปาลแล้ว! 🌏💚

เมื่อวานนี้ ผศ.น.สพ.ดร.วัชรพล สูยะโพธิ์ นักวิจัยด้านโรคและสาเหตุการตายในพะยูน จากคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ได้รับเกียรติเป็นวิทยากรใน Symposium ของงาน Conservation Asia Conference (CAC) 2026 ณ กรุงกาฐมาณฑุ ประเทศเนปาล

โดยได้นำเสนอผลงานเกี่ยวกับผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภาวะโลกร้อน และปัจจัยด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับการตายของพะยูนในประเทศไทย เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้กับนักอนุรักษ์ นักวิจัย และผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์ป่าจากหลากหลายประเทศในเอเชีย

องค์ความรู้ที่นำเสนอในครั้งนี้เกิดขึ้นจากความร่วมมือของหลายภาคส่วน โดยเฉพาะทีมงานกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) เจ้าหน้าที่ภาคสนาม สัตวแพทย์ นักวิจัย และเครือข่ายผู้ปฏิบัติงานที่ร่วมกันติดตามและศึกษาพะยูนไทยมาอย่างต่อเนื่อง

ขอขอบคุณทีม ทช. ทุกท่าน และขอขอบคุณ “พี่ป๊อป” นักวิจัยอิสระคนสำคัญของพวกเรา ที่ช่วยผลักดันงานวิจัยและองค์ความรู้ด้านพะยูนไทยให้เป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติครับ

#พะยูน

อีกหนึ่งความภาคภูมิใจของทีมพะยูนไทย 🌊💚

อ.สพ.ญ.ชญานิศ ดาวฉาย อาจารย์และนักวิจัยร่วมของทีม ได้รับเกียรติเป็นวิทยากรบรรยายในงานประชุมวิชาการ Asian Marine Mammal Stranding Network (AMMSN) 2026 ณ ประเทศสิงคโปร์

โดยนำเสนอองค์ความรู้ด้านการตรวจรอยโรคระดับมหภาค (Gross Pathology) ในพะยูน ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นฐานสำคัญของการวินิจฉัยสาเหตุการตายและการเฝ้าระวังสุขภาพสัตว์ทะเลเลี้ยงลูกด้วยนม

นอกจากนี้ อ.สพ.ญ.ชญานิศ ยังได้รับเชิญให้ทำหน้าที่เป็น Facilitator ในการอบรมด้านการช่วยชีวิตและการตอบสนองต่อเหตุสัตว์ทะเลเลี้ยงลูกด้วยนมเกยตื้น ร่วมกับผู้เชี่ยวชาญจากหลายประเทศในภูมิภาคเอเชียอีกด้วย

ความสำเร็จนี้เกิดขึ้นจากความร่วมมือของหลายหน่วยงานและหลายบุคคลที่สนับสนุนงานวิจัยและงานอนุรักษ์มาอย่างต่อเนื่อง ขอขอบคุณทีมงานกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) พี่ป๊อป ทีมสถานีวิจัยพะยูนและหญ้าทะเล (DSRS) ทีมนักวิทยาศาสตร์จาก DPH Lab และคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ที่ร่วมกันสร้างองค์ความรู้และพัฒนาศักยภาพบุคลากรไทยสู่เวทีนานาชาติ

และอีกไม่กี่วันข้างหน้า อาจารย์กำลังจะก้าวสู่บททดสอบสำคัญของการศึกษาระดับปริญญาเอก ขอส่งกำลังใจให้การสอบป้องกันวิทยานิพนธ์ผ่านไปอย่างราบรื่นและประสบความสำเร็จครับ ✨🎓

🦭พะยูนผอม = ไม่มีหญ้ากิน จริงหรือ? 🌿🌱🍃
ที่ผ่านมา หลายคนเชื่อว่า “พะยูนผอม เพราะไม่มีหญ้าทะเลกิน” แต่ข้อมูลล่าสุดอาจซับซ้อนกว่านั้น
งานวิจัยล่าสุดพบว่า พะยูนที่มีภาวะ “กินอาหารไม่เพียงพอ” (underfeeding) ไม่ได้พบเฉพาะในพะยูนผอมเท่านั้น แต่พบได้ในพะยูนทุกสภาพร่างกาย (Khumraksa et al., 2026)
พะยูนผอม พบ underfeeding ประมาณ 87%
พะยูนรูปร่างปกติ พบ underfeeding ประมาณ 80%
แม้แต่พะยูนที่ดูอ้วนหรือสมบูรณ์ ก็ยังพบภาวะนี้ได้

ดังนั้น การเห็นพะยูนผอมเพียงอย่างเดียว อาจยังสรุปไม่ได้ว่า "ตายเพราะไม่มีหญ้ากิน"
ลองนึกถึงคนเรา บางคนเป็นโรคตับ โรคหัวใจ หรือเบาหวาน 🥩🫀🫁แม้จะกินอาหารได้ แต่ร่างกายกลับนำสารอาหารไปใช้ได้ไม่ดี จนเกิดภาวะผอมแห้งได้เช่นกัน พะยูนอาจกำลังเผชิญปัญหาที่ซับซ้อนในลักษณะเดียวกัน ไม่ว่าจะเป็นโรค การอักเสบ การติดเชื้อ หรือปัจจัยอื่น ๆ ที่เรายังต้องศึกษาเพิ่มเติม

แล้วเรารู้ได้อย่างไรว่าพะยูนตัวไหนผอม ตัวไหนอ้วน?
ปัจจุบันทีมวิจัยของเราได้พัฒนา "ตารางมาตรฐานสภาพร่างกายพะยูน" ขึ้นเป็นครั้งแรกของทั่วโลก โดยใช้ข้อมูลจากพะยูนเกยตื้นจำนวนมากในทะเลอันดามัน เพื่อช่วยให้สัตวแพทย์และนักวิจัยประเมินได้ว่าพะยูนตัวนั้นอยู่ในเกณฑ์ผอม ปกติ หรืออ้วนอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่อาศัยความรู้สึกเพียงอย่างเดียว
เพราะบางครั้ง พะยูนที่ดูอ้วนจากภายนอก อาจกำลังเผชิญปัญหาสุขภาพอยู่ก็ได้ คำถามสำคัญจึงอาจไม่ใช่แค่ "พะยูนผอมหรือไม่"
แต่คือ...
"อะไรทำให้พะยูนไม่สามารถใช้ประโยชน์จากอาหารที่กินเข้าไปได้?"

สามารถอ่านบทความเพิ่มเติมได้ที่ https://he02.tci-thaijo.org/index.php/vis/article/view/277340

เคยสงสัยไหมว่าทำไมเมื่อก่อนเวลาพูดถึง “พะยูนตาย” หลายคนมักนึกถึงสาเหตุจากมนุษย์ก่อน เช่น เรือชน ติดอวน ติดเครื่องมือประมง หรือการล่า
☠️👹 แต่เมื่อมีการศึกษาข้อมูลเชิงลึกจากการชันสูตรซาก (necropsy) และการวิเคราะห์สาเหตุการตายอย่างเป็นระบบ กลับพบภาพที่ซับซ้อนกว่านั้นมาก

🫍🐋🐳จากการศึกษาการเกยตื้นและการตายของสัตว์ทะเลเลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลอันดามันช่วงปี 2018–2023 ทีมนักวิจัยของเราร่วมมกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ได้รวบรวมข้อมูลสัตว์ทะเลเลี้ยงลูกด้วยนมจำนวน 363 ตัว และพบว่าหลังจากตรวจสอบซากที่สามารถวินิจฉัยสาเหตุการตายได้อย่างละเอียด สาเหตุส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์โดยตรง แต่กลับเป็นสาเหตุตามธรรมชาติ เช่น การติดเชื้อ โรคปอด ภาวะผอมแห้งขาดอาหาร การแยกลูกออกจากแม่ ปรสิต หรือภาวะเจ็บป่วยอื่น ๆ 🦠🧫🪱

นี่ไม่ได้หมายความว่าปัญหาจากมนุษย์ไม่สำคัญ เพราะการชนเรือและเครื่องมือประมงยังคงเป็นภัยคุกคามสำคัญต่อพะยูนและสัตว์ทะเลหายาก แต่สิ่งที่การศึกษานี้ทำให้เราเข้าใจมากขึ้นคือ “สิ่งที่เราเห็นจากภายนอกอาจเป็นเพียงปลายเหตุ”

เบื้องหลังการตายของพะยูนอาจเกี่ยวข้องกับสุขภาพ โรค ภาวะโภชนาการ หรือแม้แต่การเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ เช่น การลดลงของหญ้าทะเล ซึ่งอาจค่อย ๆ เพิ่มความเปราะบางให้สัตว์จนท้ายที่สุดไม่สามารถอยู่รอดได้
เพราะฉะนั้น การอนุรักษ์พะยูนอาจไม่ได้มีแค่การลดการชนเรือหรือลดการติดอวน แต่ยังรวมถึงการดูแล “สุขภาพของทะเลทั้งระบบ” ด้วย 🌊💚

อ่านเอกสารอ้างอิงได้ที่: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39897355/

📈 **ข่าวดีสำหรับพะยูนไทย: วันนี้เราไม่ได้แค่ชันสูตรพะยูนเกยตื้น… แต่เรากำลังพัฒนาการ “สรุปสาเหตุการตายได้ชัดเจนขึ้น” อย่างเป็นระบบ**

ที่ผ่านมา การชันสูตรพะยูนเกยตื้นในไทยมีการดำเนินงานมาอย่างต่อเนื่อง และสามารถระบุสาเหตุการตายได้ในหลายระดับ
แต่ความท้าทายสำคัญคือ หลายกรณีอาจยังไม่สามารถไปถึงระดับ **final diagnosis (การยืนยันสาเหตุการตายอย่างชัดเจนที่สุด)** ได้ เนื่องจากข้อจำกัดด้านสภาพซาก การเก็บตัวอย่าง หรือข้อมูลสนับสนุนทางห้องปฏิบัติการ

วันนี้ ด้วยการทำงานอย่างหนักของ **DPH Lab คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (ม.อ.)** ร่วมกับ **กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.)** เราไม่ได้เพียงเพิ่มความสามารถในการตรวจวินิจฉัย
แต่ยังร่วมกันพัฒนา **flow การชันสูตรและวิเคราะห์สาเหตุการตายในพะยูนอย่างเป็นระบบครั้งแรก** เพื่อเพิ่มโอกาสในการยกระดับจาก presumptive diagnosis ไปสู่ tentative และ final diagnosis ได้ดีขึ้นกว่าที่เคย

# # # 🔬 จาก “การตรวจซาก” สู่ “ระบบวิเคราะห์สาเหตุการตาย”

แนวทางนี้ครอบคลุมตั้งแต่
➡️ การประเมินสภาพซาก
➡️ การเก็บตัวอย่างอย่างเป็นระบบ
➡️ Gross pathology
➡️ Histopathology
➡️ Parasitology
➡️ Bacteriology / PCR / Molecular diagnostics
➡️ การจัดระดับความมั่นใจของการวินิจฉัย

# # # 📈 สิ่งที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน

ข้อมูลล่าสุดสะท้อนว่า ระบบการชันสูตร การเก็บตัวอย่าง และการตรวจวิเคราะห์ที่พัฒนาขึ้น
ช่วยลดสัดส่วนเคสที่ไม่สามารถสรุปได้ชัดเจน และเพิ่มโอกาสในการไปถึงระดับการวินิจฉัยที่แม่นยำสูงขึ้น

# # # 🌊 ทำไมเรื่องนี้สำคัญ?

เพราะยิ่งเรารู้สาเหตุการตายได้ละเอียดและแม่นยำมากขึ้น
เรายิ่งเข้าใจภัยคุกคามที่พะยูนไทยกำลังเผชิญได้ดีขึ้น
🚤 การชนจากเรือ
🪢 เครื่องมือประมง
🦠 โรคติดเชื้อ
🪱 พยาธิ
🌱 และการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศหญ้าทะเล

# # # 💚 สรุปง่าย ๆ

นี่ไม่ใช่แค่การชันสูตรพะยูนทีละตัว
แต่นี่คือการยกระดับ “ระบบสืบสวนสาเหตุการตายของพะยูนไทย”
เพื่อสร้างองค์ความรู้ที่แม่นยำขึ้น สำหรับการอนุรักษ์ การเฝ้าระวังสุขภาพประชากร และการปกป้องพะยูนไทยในระยะยาว

**ไม่ใช่แค่รู้ว่าพะยูนตาย**
แต่ต้องรู้ให้ชัดขึ้นว่า “ตายเพราะอะไร” เพื่อช่วยชีวิตตัวต่อไป 🇹🇭🐋

#พะยูน #สัตวแพทย์มอ #กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

อ่านบทความวิชาการ เพิ่มเติมได้ที่
https://he02.tci-thaijo.org/index.php/vis/article/view/280780/190824