14/09/2026
နားဝင်မချိုနိုင်သော အကြောင်းများ
ပြီးခဲ့တဲ့ August ထဲမှာ start-up ကျောင်းတွေရော လက်ရှိကျောင်းတွေရောနဲ့ ဘာရယ်မဟုတ် အလွတ်သဘော စကားစမြည်ပြောကြရင်းကနေ ခေါင်းစဉ်တခုက "လိုချင်တဲ့ ဆရာ၊မ" မရတော့တာပေါ့။ ဒါက ဓာတ်ပြားဟောင်း ပြန်ဖွင့်သလို တော်တော်များများက နိုင်ငံခြားထွက်ကုန်တာရယ်လို့ တထစ်ချ မဟုတ်ပြန်ဘူး၊ အကြောင်းအရင်းတခုက freelance ဆိုတဲ့ တဦးတစင် ဖြစ်ကုန်တာ။
ဘာလို့ဆိုတော့ ရှင်းတယ်။ AI, နည်းပညာ၊ internet, social media ကြောင့် တစင်ထောင်ဖို့ ကိုယ်ပိုင်သင်ဖို့ဆိုတာ ခက်လှချည်ရဲ့မဟုတ်တော့ဘူး ထင်ကြတာ (ဖြစ်လာကြတာ)။ အနည်းဆုံးတော့ ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်ဖို့ကတော့ လုံလောက်သွားတယ်။ ကျတော့်ဖုန်းဆက်ပြီး လာတိုင်ပင်တဲ့ ဆရာ၊မတွေကို နောက်လေ့ ရှိတယ်။ IELTS 8.0 လောက်ရရင် သင်စားဖို့ ပုံကောင်းကောင်းလေးရိုက်၊ canva သေချာဆွဲ၊ AI automation ဘာညာ ခဏထား၊ page ကိုပဲ သေချာ run ရင်တောင် တလတလစာကတော့ မပူရဘူး၊ ဖေ့စဘုတ်ကို လျှော့သုံး တီးတော့ပေါ်သွား ဆိုတာ (တကယ်လဲဟုတ်တယ်) မျိုး ပြောလေ့ရှိတယ်။
အထူးသဖြင့် subject ပိုင်းတွေဆို ကျူရှင်သင်စားကြလိမ့်မယ်။ ဒီမှာ အရမ်းထူးဆန်းတာက IS တွေ မှိုလိုပေါက်လာတဲ့အခါ ကျောင်းတွေ ပြန့်ကျဲကုန်ရင် ကျူရှင်နည်းသွားမယ် မထင်လိုက်နဲ့။ ပြန့်ကျဲကုန်ချိန် လိုချင်တဲ့အမှတ် သတ်မှတ်ချက် မရတဲ့အခါ ကျူရှင်ပြန်ခေါ်ရော။ နပ်တဲ့သူတွေက အဲ့တာကို ချောင်းနေကြတာ။ ဒါအပြစ်မဟုတ်ဘူးနော်။
ထားပါတော့ MA တခုလောက် သေသေချာချာ စာလုပ်တဲ့သူက IS တခုကို ဝင်ရင် HR အရ အခြေခံကစဝင်ရမှာပဲ။ လစာလဲ အခြခံပဲလေ၊ မြန်မာမှာ လစာကို ဘွဲ့ကြည့်ပေးတာ အတော်ရှားပါတယ်။ ဆိုတော့ IS တခုကို ၃-၄ သိန်းနဲ့ ဝင်မယ့်အစား၊ အဲ့ကထွက်ကျလာမယ့် စာမနိုင်တဲ့ကလေးကိုပဲ တယောက် ၃-၄ သိန်းယူသင်မယ်ဆိုတဲ့ logic ယုတ္တိဖြစ်လာတာ။ ဒါ အရင်ထဲက ရှိတယ်။ IS ကျောင်းတွေဘေးတင် ကျူရှင်ဖွင့်ထားတာဟာ တချိန်က အဲ့ကဆရာ၊မတွေပဲ ဖြစ်နိုင်သလို၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကတောက်ကဆဖြစ်ပြီး ထွက်တဲ့သူတွေ စုပြီး အိမ်ဝိုင်းထောင် မြေနီကုန်းတဝိုက်မှာ စုသင်ကြတာ စမတ်ဖုန်းတောင် ခေတ်မစားတဲ့အချိန်ထဲကပဲလို့ ဆိုရမယ်။
ခေတ်ဟာ အရင်ထဲက အဲ့အတိုင်းပဲ။ ခဗျားဆယ်တန်း ၄-၅ လုံးပါရင် အောင်စာရင်းထွက်ပြီးနောက်နေ့မနက် ခဗျားအိမ်ကို ကိုက်ငှားဖို့ ရောက်လာပါလိမ့်မယ် (ခဗျားမိဘတွေ ညကရပ်ကွက်ထဲမှာ ပတ်ကြွားထားပြီးသားမလို့)။ ခဗျားဟာ အဲ့လိုသင်ဖို့ ဘာပညာရေးသီအိုရီမှ မသိသလို၊ ဘာညာလက်မှတ်လဲ မရခဲ့ဘူး။ အခုခေတ်မှာလဲ GED ဖြေပြီးသားကလေးတွေ ပြန်သင်နေတာလဲ အဲ့အတိုင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ IELTS 8.0 လောက် ရတဲ့ကလေးဟာလဲ တခြားသူကို အနည်းဆုံးတော့ exam strategies ပြန်သင်ပေးနိုင်သလိုပါပဲ။
ဒါကြောင့် သိထားရမှာက freelance ဆိုတာ အခုခေတ်မှ မဟုတ်ဘူး အရင်ထဲကရှိတယ်၊ နောက်လဲ ရှိနေဦးမှာပဲ။ ဒါဆို ရှိသမျှ ဆရာတိုင်း freelance လုပ်မယ်ဆိုရင် ဘာဖြစ်မလဲ၊ ဆရာလုပ်ချင်သူတွေက ဘာမှမဖြစ်ပါဘူး၊ အဲ့လိုပဲ ကျောင်းသားတွေဘက်က ဘာပြဿနာမှ မရှိဘူး။ ကျောင်းတွေဘက်မှာတော့ အပေါ်မှာ ကျတော်ပြောချင်လာတဲ့ လူမရတဲ့ကိစ္စဖြစ်လာမှာပါ့။ အဲ့လိုကြောင့် လူမရ၊ ရတဲ့သူကိုဆွဲခန့် (မတွန်းတင်ပေး) ရသလောက် ကျောက်ခဲရေညှစ်ခိုင်း၊ one go two come strategy နဲ့ လုပ်လာရင် ခုနကလို အပြင်က မိန့်မိန့်ကြီးထိုင်စောင့်နေတဲ့ သူတွေဆီ ပြန်ရောက်ကြမှာပါပဲ။
ELT ဘက်ကိုပဲ ပြန်သွားရမယ့်ဆိုရင် အင်းဂိတ်စာသင်တန်းတက်တယ်ဆိုတာ တချို့တဝက်လောက်အတွက်က သူတို့အတွက် ကျူရှင်ပုံစံဖြည့်စွက်ပဲ။ (လူငယ်အတန်းတွေသင်ရင် သူတိူ့ လက်ရှိတက်နေတာတွေမှာ GED, Grade 12, IGCSE သမားတောင်ပါသေး)။ ဒီတော့ ကျောင်းအသစ်တွေက ဆရာ၊မ မရလို့ဆိုရင် မြေတောင်မြှောက်ပေး တွန်းတင်၊ ဆွဲခေါ်ပေးတာမျိုးက လက်တွေ့အကျဆုံးပဲ။ ကျမတို့လုပ်ငန်းက capital အများကြီးမရှိလို့ လစာအများကြီး မပေးနိုင်သေးဘူး ဘာညာဆိုရင်တောင် ကျတော်ခံယူတာက ငွေကြေးထက်စာရင် ငွေကြေးများများစားစား မကုန်ဘဲနဲ့ ကျောင်းကနေ CPD, စာအုပ် စာတန်း ထောက်ပံ့ပေးတာလောက်ဆိုရင်ကို တန်ဖိုးထားမိပါလိမ့်မယ်။ ပြီးရင်တော့ လစာပေါ့ဗျာ။
ဒါပေမဲ့တဖက်မှာလဲ ဆရာ၊မ လုပ်ချင်သူတွေကို ပြောချင်တာက အလုပ်လုပ်ဖို့ ပိုက်ဆံစုဖို့ပဲ။ ဟုတ်တယ်: ဖတ်တာ မမှားဘူး၊ အလုပ်လုပ်ဖို့ ပိုက်ဆံစုရတယ်။ ကျတော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံက ခိုးကူးတွေ ကော်ပီတွေနဲ့ နောက်တခုက ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားတဲ့ တန်ဖိုးနည်း အဆည ပညာရေးစနစ်နဲ့ ကျင့်သားရနေလို့ အဲ့တာကို သတိမထားမိတာ။ ဆိုပါစို့ TKT စာမေးပွဲဖြေမယ်ဆို စာမေးပွဲကြေးပဲ ကုန်မယ်ပဲ ထင်နေတာမလား။ အမှန်တော့ အဲ့စာအုပ်ပါ ဝယ်ဖတ်ရမှာ။ အဲ့စာအုပ် hardcover ဟာ ထိုင်းဘက် ၁၀၀၀ နဲ့အထက်မှာရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျတော်အပါအဝင် အကုန်လုံး copy တွေ soft-copy တွေပဲ ဖတ်အောင်ခဲ့ကြတာဟုတ်။
ဒါကြောင့် စိုက်ထုတ်မှုဆိုတာ လိုတယ်။ ကျတော်ဒီနေရာမှာ ပိုက်ဆံစကားပြောနေတာ မဟုတ်ဘဲ ကျတော်တို့ လက်ဆင့်ကမ်းသယ်လာတဲ့ sharing is caring စနစ်ကိုပဲ ပြောနေတာပါ၊ မကောင်းဘူးဆိုပေမဲ့ ကျတော်ကိုယ်တိုင် ထိပ်ဆုံးကနေ အခုထိ လုပ်နေတုန်းပဲ။
အဲ ဘယ်နေရာမှာ စထိလဲဆိုတော့ အဲ့လို လုပ်မရတဲ့ အရင်းနှီးတွေဖြစ်တဲ့ စက်တွေ၊ software တွေ၊ အကောင့်တွေမှာ စထိတာ။ ဟယ် Zoom က ဈေးကြီးလိုက်တာ၊ Wordwall က ဈေးကြီးလိုက်တာ၊ လက်တော့က ဈေးကြီးလိုက်တာ ဆိုတာတွေ ဖြစ်ကုန်တာ။ အမှန်က အစထဲက ဈေးကြီးတယ်။ ကျတော်တို့ ဖြေဆိုအောင်မြင်ဘွဲ့ရခဲ့တဲ့တလျှောက်ကသာ အသိပညာ စာအုပ်စာတမ်းပိုင်းပဲ သက်သာခဲ့တာ။ အဲ့လိုသက်သာစေလို့ပဲ တချို့ ဆရာ၊မတွေမှာ စောနက စက်ပိုင်းဆိုင်ရာတွေကို ဝယ်သုံးနိုင်နေတာ၊ ဒါပဲ။
ကျတော်အခုထိ အဲ့လို လျှောက်ပေးပစ်နေခြင်းဟာ လိုအပ်တဲ့နေရာမှာ လိုအပ်သလို စိုက်ထုတ်ပေးဖို့ပဲ။ "ကျတော်က အီးကောင်းတယ်။ ဘာမှတော့မစိုက်နိုင်ဘူး၊ အမြတ်တခုကျန်မှ စိုက်ထုတ်မယ်" ဆိုတာက သိပ်ကောင်းလှတဲ့ အယူအဆ မဟုတ်သလို၊ အဲ့တာတွေ အကုန်စိုက်ထုတ်ဖို့ ပေါင်နှံချေးငှားယူရတယ်ဆိုတာမျိုးလဲ လက်တွေ့မကျဘူး။
စာသင်ရင်းနဲ့ပဲ စာသင်မယ့်အထဲကို ရသလောက်ခွဲခြမ်းပြီး စိုက်ထည့်ရမှာတော့ အသေချာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ပိုက်ဆံကတော့ အဲ့ထဲထည့်ဖို့ ရှိနေဖို့ လိုတယ်ဆိုတာ ဆိုလိုရင်းရမယ် ထင်ပါတယ်။
အဲ့ဒီမှာပဲ ကျောင်းတွေမှာ သင်မယ့်သူတွေက အဲ့လိုစိုက်ထုတ်ဖို့ ထိုက်တန်ရဲ့လားဆိုတာ ဖြစ်လာမှာ။ ဒီကျောင်းက ဒီလောက်တောင် ငါလုပ်ပေးထားတာ ဘာလို့လဲ ဆိုတာမျိုးကတော့ တဦးတယောက်ချင်း တကျောင်းချင်းနဲ့ ဆိုင်သွားတယ်။
ယုတ္တိတချို့ကို ဒီလိုလေးပြောင်းကြည့်စေချင်တယ်။
အခြား: ကျမတို့ကို lesson plan လဲ ဆွဲခိုင်းတယ်၊ စာလဲသင်ရ၊ စာမေးပွဲလဲ မေးခွန်းထုတ်ရတယ်။ လစာကတော့ ဒီလောက်ပဲ။
ကျတော်: ဆရာမ freelance လုပ်မယ်ဆို အဲ့တာတွေကို အလုပ်ဆရာမတယောက်ထဲ လုပ်ရမှာနော်။ လုပ်နိုင်လား၊ လုပ်ရင်ရော အမြတ်က ရေရှည်မှာ အဲ့လောက်ရမလား၊ ရမယ် လုပ်နိုင်တယ်၊ ချ။
အကယ်၍ အလုပ်က နားချင်တာဟာ lesson plan မဆွဲတတ်လို့လား၊ ဆွဲတတ်ပြီး လစာနည်းလို့လား ဆိုတာကို အရင်ပြန်မေးခိုင်းတယ်။ မဆွဲတတ်ရင် freelance မှာ ဘယ်လိုသင်မှာတုန်းပေါ့။
ကျတော်ပြောသလို ELT classroom itself is a sort of tuition. အဲ့တာကို အပေါ်မှာပြောခဲ့သလို subject လိုင်းလို ကျောင်းအကျကို ကျူရှင်သင်ဖို့ ထပ်စောင့်လို့ မရတော့ဘူး။
အခြား: ကျတော်က ဒီမှာ လစာအရမ်းနည်းနေတယ် လစာများတဲ့ ကျောင်းပြောင်းချင်တာ။
ကျတော်: ELT တွေမှာ လစာကို ပေါ်တင်ထားလေ့ မရှိဘူး။ ခန့်မှန်းနဲ့ပဲ နာမည်ကြီးရင် လစာများမယ်ပဲ ယေဘုယျထားမယ်ဆို နာမည်ကြီးကျောင်းတွေကိုလျှောက်ဖို့ ခုနကလို စိုက်ထုတ်ရမှာတွေ ရှိမယ်။
ကိုယ့်မှာ ဆရာအနေနဲ့ BC score မဟုတ်တဲ့ standardised test လိုမျိုး ရှိပြီလား၊ မရှိတောင် ဖြေဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလား၊ TESOL နောက်ခံ ဘာရှိလဲ ဆိုတာတွေနဲ့ပဲ အလုပ်ရဖို့ ပိုဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ ဒါတွေအတွက် ပြင်ဆင်ရပါမယ်။
အခြား: စာသင်ရတာ ကျောင်းက ဘာမှမစိုက်ပေးလို့ ကိုယ့်ဘာသာကိုပဲ သင်ချင်တော့တယ်။
ကျတော်: ကိုယ့်ဘာသာသင်ရင်လဲ အဲ့တာတွေ အကုန်အိတ်စိုက်ရမှာ။ ဒီတော့ စိုက်ပေးတဲ့ကျောင်းကို ပြောင်းရင်ပြောင်း၊ မဟုတ်လဲ ကိုယ့်ဘာသာသင်ဖို့ စုဆောင်းရဦးမှာ။
မှတ်ချက်။ ကိုယ်ကစိုက်ပေးပြီး ကျောင်းကဘာမှပြန်ဖန်မတီးပေးဘူးဆိုရင် ပြောင်းသင့်။ မဟုတ်လဲ ကိုယ်က စိုက်နိုင်နေမှတော့ တစင်ထောင်ကြည့်ပေါ့ 😉 ။
အခြား: management အဆင်မပြေဘူး။
ကျတော်: ပြောင်းဟာ၊ 😂 (ငါလဲ မပြောတတ်တော့ဘူးဟေး) စတာ၊ အဲ့အပိုင်းက ကိုယ်မကျွမ်း။
အပေါ်က ဖြစ်ရပ်တွေကိုကြည့်မယ်ဆို ဆရာ၊မ ဖြစ်သူက တကိုယ်ထဲ ချဲချင်တယ် ဆိုရင်တောင် စိုက်ထုတ်ရမှာတွေ များပါသေးတယ်။ ရုပ်ပြနိုင်တာကနေ အသံထွက်ကောင်းတာအထိ၊ လက်မှတ်ထုတ်ပြနိုင်တာကနေ အာဝဇ္ဇန်းရွှင်တာထိ၊ အကုန်လိုပါတယ်၊ ရုပ်ချောတာပါထည့်ဗျာ 🫨 ။ အဲ့လိုနဲ့ ဆရာ၊မ တို့လို လုပ်မယ့်သူများလာရင် ကျောင်းသားဘက်ကရွေးချယ်စရာ များလာဦးမှာမို့ ကိုယ်ဘယ်လောက် ဖောက်ထွက်နိုင်လဲ၊ ပို့စ်တင်နိုင်လဲအထိ ထပ်စဉ်းစားရပါမယ်။
ကျတော်ဆိုလိုချင်တာက ပြည့်နေရင် လုပ်ချင်တာ ထလုပ်လို့ရတယ်။ သူ့ဘက်ကိုယ့်ဘက် ဖြည့်ဖို့တွေ ရှိနေရင် ညှိနှိုင်းတာ၊ ဆွေးနွေးတာတွေနဲ့ တဖြည်းဖြည်း ကြိုးစား ရုန်းကန်လို့ရတယ်။ ပြည့်ရင်တခြားနေရာ or တစင်ထောင်လို့ရပါပြီ။ ကိုယ်ပြည့်မပြည့်ကတော့ ကိုယ်အသိဆုံးပါ။
ကျတော်ကတော့ ကျောင်းဦးစီးတာဘာညာ မလုပ်ဖူးတော့ ကျောင်းတွေဘက်ကို ဘာမှမပြောတတ်ပေမဲ့ ဆရာ၊မတွေအနေနဲ့ အတတ်ပညာ၊ ငွေကြေး၊ အကျိုးရှိတာ တခုခုပေးနိုင်တဲ့ကျောင်းတွေဆို တန်ဖိုးထားဖို့ပါပဲ။ တစင်ထောင်ချင်ရင် အခုခေတ်မှာ ထည့်စဉ်းစားရတာတွေက များလွန်းလို့ လစာကောင်းရင် နေသာနေ၊ ပညာပေးနေရင် နေသာနေ၊ ဝုန်းခနဲ ဝင်ငွေထကောင်းချင်ရင်တော့ စာသင်တာ ကို စီးပွားရေးတခုအနေနဲ့ ပြောင်းဖို့ကို သင်ကြားရေး+ social media+ management+ အရင်းအနှီး+ soft skills+ နည်းပညာ အကုန်လိုလာမှာ။ လုပ်နိုင်ရင်ချသာချ။ မဟုတ်ရင် တခြားအလုပ်သာပြောင်း။
______
အခြား: ကျမ သိတဲ့ ELT စီနီယာမရှိလို့ ကျောင်းမြင့်မြင့်အလုပ်တွေ မရတာ အာ့ကြောင့် ထင်ပါတယ်။ အာ့ကြောင့် ဆရာ့လာဆက်သွယ်တာပါ
ကျတော်: ဟ 💀
နောက်တပုဒ်တွင် ဆက်ဖတ်ရန်....
